Tabaldyryqtan bıik taý joq

Biz – qazaqstandyqtarmyz! Almaty kópir qurylǵylary zaýyty óndiretin qurylys materıaldary Qazaq­standa ǵana emes, alys-jaqyn shet elderde de úlken suranysqa ıe bolyp keledi. О́ndiris orny atynyń alysqa tanylýyn kópshilik zaýyt dırektory Ahmetjan ShARDINOVTIŃ iskerlik jáne uıymdas­ty­rý­shy­lyq qarym-qabiletimen baıla­nys­tyrady. Sonymen qatar, ol Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń or­ynbasary, Qa­zaqstan uıǵyrlary respýblıkalyq etnomádenı birlestiginiń tór­aǵasy, «Atameken» ulttyq ekonomıkalyq palatasy basqarmasynyń múshesi jáne Almaty qalalyq máslıhatynyń depýtaty retinde de tanymal jan. Biz onymen jaqynda Astanaǵa jumys jaıymen kelgen kezinde áńgimelesken edik. – Ahmetjan Bákrımuly, ótken jyl­dyń qazanynda Memleket basshysynyń ókimimen biregeı qurylym – Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń oryn­basary bolyp taǵaıyndaldyńyz. Bul sizge kórsetilgen zor senim desek, qa­te­lespeıtin shyǵarmyz. – Qazaqstan halqy Assambleıasy Tór­aǵasynyń orynbasary laýazymy kimge de bolsyn, birinshi kezekte asa úlken jaýapkershilik júkteıdi. Eger sol jaýapkershiliktiń údesinen shyǵa bilseń, sonda ǵana ózińe bildirilgen senimdi aqtaǵan bolasyń. Ashyǵyn aıtaıyn, ómir jolymda, eńbek jolymda bul máselelerde tájirıbem barshylyq. О́ıt­keni, men kóptegen ult tatý-tátti ómir súrip jatqan Almaty oblysynyń Jarkent qalasynda týyp-óstim, sonda mektep bitirdim. Birqatar irgeli óndiris oryndarynda eńbek ettim. Jıyrma jyldan astam ýaqyttan beri kóptegen etnos ókilderi eńbek etip júrgen Almaty kópir qurylǵylary zaýytyn basqaryp kelemin. Búginde elimizde 130-dan astam etnostyń ókilderi turyp jatyr. Olardyń basym kóp­shiliginiń etnomádenı ortalyqtary men birlestikteri bar. Osy ortalyqtar men birles­tikterdiń barlyǵynyń jumysyn nazarda ustap, olardyń qyzmetin úılestirý – Qazaq­stan halqy Assambleıasynyń mindeti. Bu­lar­­dan bólek Assambleıa aıasynda júzege asy­rylatyn jumystar men túrli taqy­ryp­tardy qamtıtyn is-sharalar jeterlik. Onyń barlyǵy senen árdaıym izdenis pen tııanaq­tylyqty, ýaqytty tıimdi paıdalana bilýdi talap etedi. Assambleıa Tóraǵasynyń oryn­ba­sarlyǵy asa úlken jaýapkershilik júk­teıdi dep otyrǵanym sondyqtan. – Ýaqyt demekshi, sizdiń negizgi ju­my­syńyzdan góri, qoǵamdyq negizde at­qa­ratyn jumystaryńyz kóp kórinedi. Ol ózińiz basqaratyn óndiris ornynyń eko­nomıkalyq kórsetkishterine kedergi keltirip júrgen joq pa? – Kedergi keltirgen emes. О́ıtkeni, búgin isteletin jumysty erteńge qaldyrý – men úshin jat qasıet, ata-anam bala kezden soǵan tárbıeledi. Al Almaty kópir qurylǵylary zaýytyna keletin bolsaq, onda óz kásibiniń naǵyz sheberleri – tájirıbeli qurylys­shylar jumys isteıdi. Men olarǵa tolyq senemin jáne olar meni osy ýaqytqa deıin birde-bir ret uıatqa qaldyrǵan emes. Tań­er­teńnen túnniń bir ýaǵyna deıin jumys istep úırengen adamǵa qashanda ýaqyt jetpeıdi. Biraq, másele onda jatqan joq. Má­sele – qolǵa alǵan isińniń nátıjeli bo­lý­ynda jatyr. Oǵan qol jetkizý ońaı sharýa emes ekendigin onyń basy-qasynda júrgen azamattar jaqsy biledi. – Al Almaty kópir qurylǵylary za­ýytynyń qazirgi kezdegi óndiristik qýa­ty, ekonomıkalyq jaǵdaıy oıdaǵydaı dep aıta alamyz ba? – Bul suraqqa jaýap bermes buryn, myna máselege qysqasha toqtalyp ótkim keledi. Jahandyq qarjy-ekonomıkalyq daǵ­da­rysy álem ekonomıkasyn teńseltkeni bel­gili. Qazaqstandyqtar daǵdarys áserin onsha kóp sezingen joq. Bul – dáleldengen fakt. Meniń de, zaýytta istep júrgen 500-den astam jumysshylardyń da osylaı dep aıtýlaryna tolyq quqyǵy bar. Nege? Birinshiden, Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev­tyń kóregendiginiń nátıjesinde óndiris oryndary men bankterdi qoldaý maqsatynda Ulttyq qor men memlekettik rezervten mıl­lıardtaǵan teńge qarjy bólindi. Ekinshiden, sol daǵdarys jyldarynyń ózinde elimizde ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jáne «Jol kartasy» baǵdarlamalaryn júzege asyrý ári qaraı jalǵasty. Sol qoldaý men de­meý­diń shapaǵatyn búginde ózge óndiris or­yn­darymen qatar, bizdiń zaýyt ta kórip keledi. Almaty kópir qurylǵylary zaýytynyń jaıyna kelsek, bul óndiris orny keńestik kezeńder men el táýelsizdiginiń alǵashqy jyldaryndaǵy qıyndyqtardyń barlyǵyn bastan ótkerdi. Qanshama qıyndyqtar aldy­myz­dan shyqsa da, ujymdaǵy jumysshylar qatary qysqarǵan joq. Keńes odaǵy kezinde zaýytta 500 adam jumys istegen bolsa, búgingi kúni de osynsha adam jumys isteýde. Birde-bir jumys orny qysqarmady. Qaıta jyl ótken saıyn zaýyttyń óndiristik qýaty artyp, ekonomıkalyq kórsetkishteri eselene túsýde. Mysaly, ótken jyly zaýyt ujymy 30 mıllıard teńgeni quraıtyn 40 myń tekshe metr temir-beton buıymdaryn óndirdi. Bul osynyń aldyndaǵy jyly ón­di­rilgen ónimnen 30 paıyzǵa kóp. Ony Memleket basshysynyń saıasatty emes, al­dymen ekonomıkany damytý jónindegi kóregendi saıasatynyń jemisi dep bilemin. – Qazirgi kezde zaýyt qandaı aýqymdy baǵdarlamalardy júzege asyrýǵa qaty­syp júr? – Búginde Qazaqstan Respýblıkasynyń Kó­lik strategııasy júzege asyrylyp jat­qa­nynan kópshilik jaqsy habardar. Qazirgi kezde Almaty kópir qurylǵylary zaýyty Kólik strategııasynyń negizgi bóliginiń biri bolyp tabylatyn Batys Eýropa – Batys Qy­taı avtokólik joly baǵdarlamasyn jú­zege asyrýǵa qatysýda. Maqtanǵanym emes, bizdiń zaýyttan shyǵarylǵan temir-beton ón­imderi óziniń sapasy men paıdalaný qo­laı­lylyǵy jaǵynan postkeńestik keńis­tik­te óndiriletin kópir qurylǵylary ónimderi arasynda aldyńǵy orynda tur. Sondyqtan da olar búginde úlken suranysqa ıe bolyp otyr. Bul – óndiris ornyna danııalyq joǵary tehnologııalardy engizgenniń jemisi. Búginde zaýyt ónimderin Reseı men Qyrǵyzstan da keńinen paıdalanyp keledi. Al Keden odaǵynyń qurylyp, jumys isteı bastaýy – bizdiń zaýytqa jańa múmkindikter ashady degen senimdemiz. – Endi Qazaqstan uıǵyrlary res­pýb­lıkalyq etnomádenı birlestiginiń et­no­saralyq jarasymdylyqty nyǵaıtý ba­rysyndaǵy is-sharalaryna toqtalý­dyń reti kelgen sııaqty. – Aldymen uıǵyr tilinde bilim beretin mektepterde memlekettik til – qazaq tilin oqytýǵa qanshalyqty kóńil bólinetinine toqtalyp ótsem deımin. Qazirgi kezde elimizde aralas mektepterdi qosqanda, 60-tan astam mektep uıǵyr tilinde bilim beredi. Osy bilim mekemelerinde shákirtterge qazaq tilin oqytýǵa erekshe kóńil bólinetindigin atap aıtqym keledi. Buryndary uıǵyr tilindegi mektepterde qazaq tili páni shet tili retinde oqytylyp kelgen bolsa, sońǵy jyldary bizdiń etnomádenı ortalyqtyń tikeleı aralasýymen uıǵyr mektepterinde qazaq tili qazaq tilinde bilim beretin mek­tepterdiń baǵdarlamasy boıynsha oqytyla bastady. Sonymen qatar, uıǵyr mektepterinde ár aptanyń sársenbi jáne juma kúnderi qazaq tili kúni dep bekitilip, bul kúnderi oqýshylar tek qazaq tilinde sóı­lesedi. Shákirtterdiń arasynda memlekettik tilde ótkizilgen konkýrstar men olımpıadalarda jeńimpaz atanǵandar da barshylyq. Osynyń barlyǵy memlekettik til – qazaq tiline degen, memleketti quraýshy ult – qa­zaq halqyna degen qurmettiń naqty kórinisi bolsa kerek. Osyǵan baılanysty aıtarym, Qazaqstanda turatyn, Qazaqstandy Otanym dep esepteıtin kez kelgen etnos ókili memlekettik til – qazaq tilin bilýi tıis... – Bárekeldi! Sizdiń osy aıtqan­da­ry­ńyz Qazaqstanda týyp, Qazaqstanda ósip-ónse de qazaq tilin úırengisi kelmeıtinderge, sondaı-aq memlekettik tildi bilmeı­tin qazaq azamattaryna oı salsa ǵoı, shirkin! – Al Qazaqstan uıǵyrlary respýb­lı­kalyq etnomádenı ortalyǵynyń jumysyna kelsek, elimizde turyp jatqan etnostardyń ózderiniń tilin, dástúrleri men mádenıetin damytýǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. Onyń ishinde bizdiń mádenı ortalyq ta bar. Ortalyq tek uıǵyrlardyń múddesine ǵana emes, búkil qazaqstandyqtardyń múddesi úshin qyzmet etedi. Sondyqtan da ortalyq óz qyzmet aıasynda dostyq pen yntymaqqa úndeıtin mádenı-kópshilik is-sharalardyń eshqaısysynan syrt qalǵan emes, syrt qalmaıdy da. Biz, sondaı-aq qaıyrymdylyq aksııalaryna da turaqty qatysyp kelemiz. Mysaly, ótken jyly Qyzylaǵashtaǵy sý tasqynynan zardap shekkenderge 15 mıllıon teńgeniń materıaldyq kómegin kórsettik. – Ahmetjan Bákrımuly, bıyl Qa­zaq­stan Táýelsizdigine 20 jyl tolady. Elimiz bul aıtýly mereıtoıdy Qazaq­stan­nyń osy jyldar ishinde qol jetkizgen tabystaryn, baǵyndyrǵan belesterin qa­zaqstandyqtarǵa, sondaı-aq alys-jaqyn shet elderge keńinen tanystyrý maqsa­tynda qarsy alǵaly otyr. – Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XVI sessııasynda sóılegen sózinde «Jaqynda Qa­zaqstan Táýelsizdiginiń jıyrma jyl­dy­ǵyna aıaq basady. Aldaǵy mereıtoı Qazaq­stan tarıhynda aıtýly oqıǵa bolyp, memlekettilikti nyǵaıtýy, halyqty patrıottyq qundylyqtar tóńiregine shoǵyrlandyrýy tıis. Shynaıy patrıotızm daýys kótere sóılegen sózderden emes, naqty ister men jaýapty qımyl-áreketterden kórinýi kerek» dep atap kórsetken edi. Úkimet Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyn ót­ki­zýge arnalǵan jalpyulttyq daıyndyq jos­paryn ázirledi. Qazaqstan halqy Assam­bleıasy jospardy ázirleýge belsene qatys­ty. Meniń paıymdaýymsha, Assambleıaǵa negizinen Qazaqstannyń tabystaryn kópshi­lik­ke nasıhattaý, sondaı-aq taıaýdaǵy on­jyl­dyq­qa arnalǵan mindetterdi túsindirý, keń aýqymdaǵy basqa da is-sharalar uıymdas­ty­rý júktelmek. Al Qazaqstan uıǵyrlary res­pýblıkalyq etnomádenı ortalyǵy jáne onyń oblystar men qalalardaǵy bólim­she­leri Táýelsizdiktiń 20 jyldyq mereıtoıyn elimizdegi ózge de etnomádenı birlestikter­diń qatarynda laıyqty qarsy alady degen senimdemin. О́ıtkeni, Qazaqstan – ortaq úıimiz. Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Álısultan QULANBAI.