Belgili dáriger Ysqaq Esirgepovty biletin jandar ony pyshaqty janyǵan saıyn úgilmeı, qataıyp, ushqyndaı túsetin kádimgi tas qaıraqqa teńeıdi. Onyń boıyndaǵy ómirge qushtarlyq, shynshyldyq, mamandyǵyna adaldyq, bet-júzine qaramaı kesip túsetin ótkirlik, ıntellektýaldyq, rýhanı ishki qýat qaıraqtan basqa teńeý taptyrmaıtyndaı kórinedi. Ol medısınany jan-júregimen qalaýdyń, Gıppokratqa bergen antyna beriktik tanytýdyń úlgisi ispettes. Erekshe qabiletti jas Almaty medısına ınstıtýtynyń qabyrǵasynda júrgende operasııa jasaı bastady. Instıtýtty bitirgen soń 48 jyl úzilissiz hırýrg dáriger bolyp qyzmet etti. Jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqytta qanshama adamdy ajal tyrnaǵynan alyp qaldy. Onyń adam ómiri úshin ajalmen alysqan sátteri el aýzynda júredi. Ańyz emes, aqıqat oqıǵanyń biri qazaq poezııasynyń kórnekti tulǵalarynyń biri Syrbaı Máýlenov pen onyń zaıyby Kúnjamal apaıdy ólim aýzynan aman alyp qalýy bolatyn. Sonaý 90-shy jyldardyń basynda Syrbaı Máýlenov 70 jasqa tolady. Ol elimiz Táýelsizdigin endi alǵan, esikten qarap qalǵan tilimiz de, aıaq asty bolǵan dinimiz de tórge ozǵan, bir rýhanı órleý ýaqyty edi. Syrbaı atamyzdyń toıy Torǵaıǵa shyǵa beristegi Qamysty aýdanyndaǵy Bestaý jerinde ótedi. Kúndiz eliniń, jurtynyń arasynda bolyp, maýqyn basqan Syraǵany Kúnjamal apaımen sol aýyldaǵy aǵaıynnyń úıine demalýǵa apara jatady ǵoı. Aısyz qarańǵy túnde olar mingen sý jańa jeńil kólik kórshi aýylǵa shóp apara jatqan traktor tirkemesiniń astyna kirip ketedi. Aýyldyń ańǵal mehanızatory traktordyń artqy shamyn jaqpaǵan eken. Traktor tirkemesiniń temiri qatty qarqynmen kelgen jeńil kóliktiń tóbesin pyshaqpen tilgendeı kesip túsedi. Júrgizýshi buǵyp qalady da, Syraǵa da, Kúnjamal apaı da, úshinshi jolaýshy da basynan jaralanady. Ásirese, Kúnjamal apaı qatty zardap shegedi. Sol kezdegi oblys basshylary Qostanaıdan jedel-járdem, ushaqty der ýaqytynda shaqyra almaıdy, oǵan dál qazirgideı múmkindik te joq edi. Al ýaqyt kútpeıdi, jaraqat alǵandar qansyrasa jaǵdaıdyń qıyndaıtyny belgili. Abyroı bolǵanda, sol toıdan respýblıka Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty, belgili hırýrg Ysqaq Naýshauly tabylady.
– Dereý iske kiristim. Jaraqatty kórmeı jatyp, kerosın ákelińder dedim. Infeksııa túspeý úshin jaraqatty aldymen kerosınmen jýyp alý kerek boldy, endi ol tabylsaıshy. Aı tastaı qarańǵy. Syraǵama járdem kórsettim, sosyn apaıdyń jaraqatyn shańnan, shóp-shalamnan, áınektiń synyqtarynan muqııat tazaladym. Aýyldyń feldsherlik-akýsherlik pýnktinde de jaryǵan eshteńe joq eken. Eń bastysy, qandy toqtattym. Áıtpese, egde kisiler qan joǵaltsa kótere almaıdy, – dep eske alady Ysqaq aǵa búginde. Erteńine oblys ortalyǵynan kelgen sanıtarlyq ushaqpen Syraǵań men Kúnjamal apaı oblystyq aýrýhanaǵa jetkiziledi. Kúnjamal apaı keıin: «Ysqaq baýyrym, sen bolmaǵanda aǵań ekeýmiz sol ataqonysta qalatyn edik», dep alǵysyn talaı aıtypty. Ol Gıppokratqa bergen antyna jan-júregimen berik boldy. Jıyrma tórt jasynda Áýlıekól aýdandyq aýrýhanasyna hırýrg bolyp keldi. Máskeýden bilimin jetildirip kelgen beti. Aýrýhanada soǵys ardageri, áskerı hırýrg Vladımır Andreevıch Bochenko degen kisi bas dáriger bolatyn. Ol praktıkaǵa kelgen stýdent kezinen-aq ábjil, qabiletti jas jigitti birden qoldady. Qys aılarynda qar basqan jolda mashına júre almaıtyn aýyldarǵa talaı atpen baryp, aýrýdy aman alyp qaldy. О́zi operasııa jasap turyp, qansyraǵan aýrýǵa talaı qan berdi.
1962 jyly adam óltirgen bandıt úshin qan bergeni de Ysqaq aǵanyń búgingideı esinde. Áýlıekól aýdanynda eldi shýlatqan Vıktor Zaısev degen buzaqy boldy. О́zi adamnyń alyby, iri. О́gizdi eki múıizinen ustatyp qoıyp, mańdaıyna judyryqpen bir qoıǵanda, gúrs etip qulaǵan janýar qaıtyp turmaıtyn. Bir tóbeleste álgi bandıt adam óltiredi. Mılısııalarǵa baǵynbaı, ózderine umtylǵan soń, olar buzaqyny eki ret atady. Eki oq álginiń eki ókpesine tıedi. Sol buzaqyny jas hırýrg Ysqaq Esirkepov ajalǵa bermedi.
– Aldymen qos ókpeniń qanyn toqtattym. Qansyrap qalǵan eken, bátshaǵarǵa búkil aýrýhana bolyp qan tapsyrǵanda eki adamnyń ǵana toby sáıkes keldi. Bul jetimsiz bolǵan soń, ózim de qan berdim. О́zi kisi qanyn moınyna júktegen jandy osylaı ajaldan aman alyp qaldym. Men Gıppokratqa bergen antyma adaldyq tanyttym. Zaısev táýir bolǵan soń, sot ony báribir atý jazasyna kesti, – deıdi Ysqaq Naýshauly. Qyzyq áńgimeniń jelisine aınalǵan mundaı arpalystar dárigerdiń jumys tájirıbesinde kóp bolatyn.
Ol elimizdiń densaýlyq saqtaý salasynda úzilissiz 48 jyl qyzmet etti. Medısınalyq qyzmet sapasynyń artýyna, halyq densaýlyǵynyń jaqsarýyna qosqan úlesi qomaqty. Densaýlyq saqtaý salasyn uıymdastyrýda da Ysqaq aǵanyń eńbegi erekshe. Oblys ortalyǵynan shalǵaıda jatqan aýdandarda densaýlyq saqtaý isin jolǵa qoıdy. Tájirıbesin úıretip, tárbıelegen shákirtteri qanshama! Eńbegi Keńes Odaǵy jyldary «Eńbek Qyzyl Tý» ordenimen, elimiz Táýelsizdik alǵannan keıin merekelik medaldarmen, alǵys hattarmen, gramotalarmen atalyp ótti. Densaýlyq saqtaý salasynyń úzdigi. Sol marapattardyń arasynda Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń 10 jyldyǵyna arnalǵan merekelik medal men 2012 jyly alǵan elimizdegi Ulttyq medısına qaýymdastyǵynyń «Altyn dáriger» tós belgisi Ysqaq Naýshauly úshin tym ystyq. «Altyn dáriger» ataǵyn oblysta alǵan jalǵyz dáriger de ázirge ózi. Ony ataqty kardıohırýrg Iýrıı Pıamen qatar turyp alǵanyn da laıyqty maqtanysh tutady. Alaıda, Ysqaq Naýshauly qostanaılyqtar úshin áldeqashan-aq «altyn dáriger» atanyp ketken edi.
Ol tek «altyn dáriger» ǵana emes, azamattyq ustanymy bıik azamat, qaıratker. 1990-1995 jyldary Qazaqstan Respýblıkasynyń HII jáne HIII shaqyrylǵan Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty boldy. Osy shaqyrylymdaǵy depýtattar elimizdiń Táýelsizdigin, Konstıtýsııasyn qabyldady, Táýelsiz memleketimizdiń rámizderin bekitti. Sol tarıhı jaýapty isterdiń barlyǵynda Ysqaq Naýshauly belsendi depýtattar qatarynda edi. Ol eki shaqyrylymda da Áıelder isi jáne ana men balany qorǵaý jónindegi, keıingi shaqyrylymda Densaýlyq saqtaý komıtetiniń tóraǵasy bolyp saılandy. О́lara shaqta bul komıtettiń atqarǵan isi de orasan edi.
Seksenge kelse de qajymaǵan dárigerden «Armanyńyz bar ma?» dep suradyq. Aǵamyz oılanbastan «Bar» dep jaýap berdi.
– Men pendelik ómirimdi oılasam shúkir deımin. Balalarym, nemerelerim ósip jatyr, ómirlik serigim – Mádına qasymda. Al elimdi oılasam armanym asqaq, sonyń oryndalǵanyn kórsem deımin. Ol – Qazaqstan halqynyń densaýlyǵy. Halqymyz «Birinshi baılyq – densaýlyq, ekinshi baılyq aq jaýlyq, úshinshi baılyq – on saýlyq» degen. Halyqtyń densaýlyǵy men ekonomıkany birinen birin bólip qaraýǵa bolmaıdy. Keıbir túıtkildi máseleler bar, ony men aıtpaı tura almaımyn. Qazir farmasııa men densaýlyq saqtaý salasy eki bólek. Qansha bilikti operasııalar jasalǵanymen aýrýdy odan keıin dárimen emdeý kerek emes pe? Tek dárimen emdeletin aýrý túrleri qanshama? Al farmasııa jekemenshikke berilgen soń, onyń baǵasy eshkimge baǵynyp turǵan joq. Densaýlyq saqtaý salasy men farmasııa bir mınıstrlikke qarasa deımin. Muny ǵumyrymdy medısınaǵa arnaǵan meniń aıtýyma tolyq quqym bar, – deıdi Ysqaq Naýshauly.
Medısınadaǵy pedıatrııa salasy da qart dárigerdiń júregine maza bermeıtin máseleniń biri. Ol joǵary oqý oryndaryndaǵy Pedıatrııa fakýltetiniń jabylǵanyn qoldamaıdy.
– Qazir balalar aýrýy, ólimi, múgedektigi de az emes. Kórshi Reseıde 38 medısınalyq joǵary oqý orny bar, sonyń eshqaısysynda Pedıatrııa fakýltetin japqan joq. Eldiń erteńi kimder? Mine, men kózim jumylǵansha osy istiń ornyna kelgenin kórsem arman joq, – deıdi shyndyqty shyryldatyp aıtatyn Ysqaq aǵa.
Shyndyqty aıtý, ózgeniń ala jibin attamaý, boıyn da, aryn da taza ustaý – Ysqaq Naýshaulynyń ómirlik ustanymy, áke tárbıesi solaı boldy. Sondyqtan, ol jasqaný degendi bilmeı ǵumyr keship keledi, aıtatynyn tike aıtady. «Týra bıde – týǵan joq» degenniń jeńil emes ekenin talaı sezindi de.
– Sývorovtan «Sizdiń jeńisterińizdi nemen baılanystyrýǵa bolady?» dep surapty. Sonda ataqty qolbasshy «Tártippen jáne erejemen, sirá» dep jaýap bergen eken. Mine, bul da meniń ómirlik ustanymym, – deıdi Ysqaq aǵa. Ol eshqashan jumystan keshigip, sebepsiz qalyp kórmepti. Oqý, izdený, otbasyna jaýapkershilikpen qaraý, dosqa adaldyqtan aınymaý – osynyń barlyǵy da tártipke, rejimge baǵynǵan eńbektiń arqasynda múmkin boldy. Seksenge sergek kelip otyrǵan aqsaqaldy medısınadan basqa ádebıet, óner, ulttyq etnografııa taqyrybynyń qaısysyna salsań da, aldyna jan salmaıdy. О́zin áli de el qyzmetindemin dep biledi. Qaıraq dese – qaıraq.
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI