Asyq ata bilesiń be?

Ǵylym men bilim damyǵan HHI ǵasyr adamzat balasy úshin nebir ozyq oıly tehnologııalar men robottardyń ǵasyry dese bolǵandaı. Jahandaný zamanynda burynǵy mádenıetimiz umytylyp, eskiniń sarqynshaǵy bolyp bara jatqandaı. О́ıt­keni, buryn qolynan kitaby túspeıtin adamnyń búginde qolynan uıaly telefony túspeıdi, al asyq­pen oınaıtyn balalar qazir kóp ýaqy­tyn kók jáshiktiń aldynda ótkizetini ras. Asyq oıyny qazir bar ma? Buryndary «dop oınaǵan tozar, asyq oınaǵan azar» degen sózdi jıi estýshi edik. Biraq, asyq oıyny aýyldyń bir dýmany edi. Shynymen qazirgi balalardyń ómiri basqa arnaǵa ózgerip ketkendeı, asyq oıynyn kesheginiń sarqynshaǵy dep qaraı ma? Álde, asyq oınaýǵa qyzyqpaı ma? Asyq atý – qazaq halqynyń dástúrli ulttyq oıyny. Usaq maldyń asyqty jiliginen alynǵan jumyr súıek – asyqtaı oınalady. Iirgende túsken qalpyna qaraı asyq – alshy, táıke, búk, shik dep, al atýǵa arnalǵan  qorǵasyn quıy­lyp jasalǵany – saqa, oń qolmen atýǵa yń­ǵaılysy – ońqy asyq dep atalady. Sondaı-aq, asyqty kemi eki baladan bas­tap, birneshe bala oınasa da bola beredi. Úlken men kishi bir-birine qamqor bolyp, qurdaspen qurdas bir-birimen básekelesip oınasa da bolatyn naǵyz tartysty oıyn túri. Júgiresiń, sekiresiń, kózdeısiń, tıgizesiń, eregesesiń, jeńesiń, jeńilesiń, utasyń, utylasyń, asyqqa birde baı bolasyń, birde jurdaı bolasyń. Taza báseke, taza tárbıe. Ulttyq tárbıe. Ulttyq oıyn. Sheberlikke, mer­­gen­dikke, batyldyqqa, alǵyrlyqqa tárbıeleıtin qural. Al qazirginiń balalary kóp jerde, sirá, asyqtyń ne ekenin de bilmeıdi. О́kinishke qaraı, qazir asyq oıyny umytyla bastady. Kóptegen túrleri umytylyp, múl­­de oınalmaıdy. Aýylda bolmasa, qalada balalar múldem asyq oınamaıdy. Asyq oınaýdyń ózindik dáldep atatyn ádisi bar. Asyq atýdyń osy bir ádisi qazirgi boýlıng degen oıynnyń tásiline uqsastaý. Bul asyq oıynynyń san qılylyǵy men áralýandyǵyn, kóptegen qımyl-áreketterdi qam­tıtyndyǵyn bildiredi. Bul da sporttyń bir túri desek bolady. Ulttyq oıyndardy qaıta nasıhattap, mektep baǵdarlamasyna engizip, dene­shynyqtyrý sa­baǵyna pán retinde qosylsa, ne bolmasa úırený úıirmeleri ashylsa, dúkenderde asyq satylsa, tól oıyndarymyz jańaryp, jańǵyryp jatsa nur ústine nur emes pe. Osyndaı ulttyq baı­lyǵymyzǵa laıyq­ty deńgeıde kóńil bólmeı, umyt qal­dyryp bara jatqanymyz ókinishti-aq. Qazaqta: «Asyǵyń alshysynan tússin», degen izgi tilek bar. Asyq oıynynda kimniń saqasy alshysynan tússe, sol birinshi atady. Iаǵnı asyqtyń alshy túsýi onyń ıesin basymdyqqa jetkizedi. Sáti túsip, joly bolyp turǵandyǵyn bildiredi. Endeshe, ulttyq oıynymyz asyqty umytpaıyq, sizdiń de asyǵyńyz alshysynan tússin! Aıman MUQYShEVA ASTANA