[caption id="attachment_52204" align="aligncenter" width="560"] Foto: facebook.com[/caption]
Shahmattan Polshanyń Varshava qalasynda ótken «Mıgel Naıdorf memorıaly» týrnırinde qazaqstandyq shahmatshy Jansaıa Ábdimálik jeńimpaz atanǵany belgili. Osy súıinshi habardy elge alǵashqy bolyp onyń ákesi Almatydaǵy Jansaıa Ábdimálik Shahmat akademııasynyń prezıdenti Danııar Áshirov jetkizgen edi. Búgin biz onymen telefon arqyly habarlasyp, Jansaıanyń jeńisi men ózi basqaratyn Shahmat akademııasynyń jas talanttardy qoldaýda atqaryp jatqan jumysy týraly áńgimelesken edik. Sony nazarlaryńyzǵa usynamyz.
–Jansaıanyń jeńisi qutty bolsyn! Siz bul jeńistiń erekshe bolǵanyn aıtyp jatsyz. Osyny saıttyń oqyrmandaryna túsindirip berseńiz.
-Iá, bul jeńisti Jansaıanyń ózi de biz de kútpegen edik. Varshavada ótken týrnırge 130 adam qatyssa, sonyń 14 shahmatshysy ǵana názik jandar boldy. Basqalarynyń bári er adam. Shamamen 90 – 95 paıyzy er adam bolǵan shyǵar. Týrnır ońaı bolǵan joq. Onda shahmatshy 9 partııa oınaý kerek. Jansaıa sonyń bárin oınap, jeńiske jetti.
–9 adamnyń bári er adam boldy ma?
–Jansaıa 8 er adam, bir qyzben oınady. Týrnırde áıelder arasynda birinshi oryndy jeńip aldy. Bul úlken jetistik. Týrnırde qyzdar da osal bolǵan joq. Olardyń barlyǵy erler arasyndaǵy grossmeısterler. Men ákesi retinde, jankúıer retinde de qyzym úshin óte qýanyshtymyn.
–Osy týrnırge jeńis úshin ǵana bardyńyzdar ma? Shynyn aıtyńyzshy.
-Shynymdy aıtsam, joq. Jeńis úshin barǵan joqpyz. Jansaıa kópten beri týrnırler men jarystarǵa qatyspaǵan edi. Sondyqtan jeńimpaz bolady dep oılamadyq. Varshavaǵa Qazaqstannan eki shahmatshy qatysty. Bireýi Jansaıa bolsa, ekinshisi Rınat Jumabaev. Ol jigit te grossmeıster.
-Qazir Jansaıa qaıda? Úıde me? Onymen sóıleseıin dep edim.
-Úıde. Joldan sharshap keldi. Qazir demalyp jatyr.
-Onda ózińizben sóılese bereıin. Siz ózińiz shahmatshysyz. Kezinde Jansaıany shahmatqa úıretip, jattyqtyrýshysy boldyńyz. Endi myna náreni aıtyńyzshy. Bizdiń elde Jansaıa sııaqty kóptegen talantty qyz-jigitter bar ǵoı. Solardyń baǵyn qalaı ashýǵa bolady?
–Bul ońaı emes. Iá, talantty balalar óte kóp. Mysaly, bizdiń Shahmat akademııasynda daryndy, talantty jastar jeterlik.
-Sonda qalaı? Shahmat akademııasynda oqý, jarystarǵa qatysý azdyq ete me?
-Iá, solaı. Azdyq etedi. Qazir sony aıtaıyn. Bizdiń akademııa Almaty qalasynda 2014 jyly ashylǵan. Almatyda akademııanyń taǵy bir fılıaly bar. Onyń ashylý saltanatyna álemge áıgili shahmatshy, álemniń 12-shi chempıony Anatolıı Karpov kelip ketti. Men sol kezde aty ańyzǵa aınalǵan adammen alǵash ret kezdestim. 2014 jylǵa deıin senesiz be onymen kezdespep edim. Bala kezimde Anatolıı Karpovtyń oıynyna qatty qyzyqtym. Onyń oınaý mánerine tańqalatynmyn. Shahmat akademııasynyń ashylý saltanatynda Jansaıa ekeýi 4 partııa oınady. Sol kezde biz Anatolıı Karpovty Almatyǵa ádeıi shaqyrǵan bolatynbyz. Balalar kórsin, bilsin dep shaqyrdyq. Bizdiń akademııadaǵy jattyqtyrýshylardyń kóbisi shetelden kelgen. Shamamen 80-90 paıyzy sheteldikter. Olardyń arasynda Ýkraına, Ázerbaıjan men Belarýstiń mamandary bar. Nege deseńiz, elimizde shahmatqa arnaıy mamandanǵan jaqtyrýshylar az. Olar balalardy shahmat álippesinen bastap úıretedi. Eger qalasa kásibı deńgeıge deıin jetkizedi. Jansaıanyń ózin de sheteldiń mamany jattyqtyrǵan. Men de qyzymdy jattyqtyrǵanmyn. Biraq, kásipqoı shahmatshy bolý úshin bizdiń eldegi jaǵdaı azdyq etedi. Jaqsy shahmatshy bolamyn degen balaǵa arnaıy maman kerek eken. Sol úshin biz kezinde Máskeýge de baryp qaıttyq. Máskeýde shahmatty jetildirdik. Odan keıin 2010 jyly Sıngapýrge baryp, bir qytaı grossmeısterimen kezdestik. Sol kisi Jansaıaǵa kóp nárseni úıretti. Ol Jansaıany kún saıyn 6 saǵat jattyqtyrdy. Ár saǵaty aqyly. Saǵaty – 300 AQSh dollary. Men qazir áli kúnge deıin Sıngapýr Shahmat akademııasynyń prezıdentine tańqalamyn. Odan: «Nege Jansaıany tańdadyńyz» dep surasam, «Jansaıa talantty qyz. Talantty adamdy qoldaý kerek», degeni esimde. Qazaqta: «Bulaq kórseń kózin ash» deıdi ǵoı. Biz otbasymyzben sol kisige rızamyz. Sodan keıin Jansaıa eki álem chempıonatyna qatysyp, eki ret qurmet tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterildi. Eki ret elimizdiń ánuranyn shyrqatyp, kók baıraǵymyzdy bıikten kórsetti. Jansaıanyń deńgeıi 1,5 jylda kádimgideı ósti. 11 jasynda áıelder arasyndaǵy halyqaralyq grossmeıster atandy. Árıne, mundaı múmkindik kez-kelgen shahmatshyda bola bermeıdi. Jansaıanyń baǵy – janynan janashyr adamdardyń tabylǵany dep oılaımyn. Sondyqtan shahmatshyǵa jeke jattyqtyrýshy kerek. Ol balany ala taqtanyń búge-shigesine deıin úıretý kerek. Osy maqsatta biz Almatyda Shahmat akademııasyn ashtyq. Talantty, daryndy balalar bir jerde úırense, mamandarmen aralassa ózderi de jaqsy maman bolyp shyǵady. Qazir akademııada kóptegen adamdar shahmat úırenip jatyr. Mamyrda 450 adam bolsa, kúzge qaraı odan da kóp bolady dep oılaımyn. Jańa aıtqanymdaı, jaqsy shahmatshy bolý úshin jaqsy qoldaý kerek eken. Iаǵnı, aqshalaı jaǵynan qoldaý bolsa balalar jeke jattyqtyrýshydan kóp nárseni úırenedi. Eger bala toppen úırense, onda kóptiń biri bolyp qalýy múmkin. Al akademııada grossmeıster ataǵyna laıyq jastar óte kóp. Solardy qoldaý kerek. Qoldaý bolsa, shetelge shyǵady, jarystarǵa qatysady. Qazir shynyn aıtý kerek, ata-analardyń kóbisiniń buǵan shamasy kele bermeıdi.
-Akademııanyń demeýshileri bar emes pe?
-Bizge kezinde Astana qalasynyń qazirgi ákimi Áset Isekeshev qoldaý kórsetip júrgen. Ol shahmat federasııasynyń prezıdenti qyzmetinen ketkennen keıin jańa basshylyq keldi. Jańa basshylar eki jarys ótkizdi. Bireýi – Qazaqstan chempıonaty, ekinshisi – Eýrazııa kýbogy. Burynǵy basshylyq kezinde qarjy jaǵynan kóp qıyndyq bola bermeıtin.
-Jansaıanyń aldaǵy jospary qandaı?
-Búkilálemdik shahmat Olımpıadasyna qatysý. Ol bıyl Ázerbaıjannyń Baký qalasynda ótedi. Oǵan deıin bir-eki týrnırge qatysyp qalar. Al negizgi maqsaty – bir jylda reıtıngte 2 500 upaı jınaý. Osynshama upaı jınasa Jansaıa áıelder arasyndaǵy elıtaǵa kiredi.
[caption id="attachment_52205" align="aligncenter" width="560"] Foto: facebook.com[/caption]
Dastan KENJALIN