Álemdegi eń ozyq 30 eldiń qataryna kirýdi maqsat etken Qazaqstan úshin ken oryndarynyń qoryn halyq ıgiligine paıdalaný basty baǵyt. Qaladan 50 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan Sýzdal ken ornynda ystyq kúıinde siltisizdendirý arqyly altyn sýlfıdin alatyn jańa tehnologııalyq óndiris sehy ashyldy.
О́ndiris ınnovasııalyq jobany «Hitecc» tehnologııasy arqyly júzege asyryp otyr eken. Álemdegi eń ozyq tehnologııanyń biri sanalatyn júıeni paıdalaný týraly sheshimdi kompanııa «Nordgold» basshylyǵymen týra bir jyldaı buryn kelisken. Eskere ketetin bir másele, ystyqtaı sıanıdteý tásili tek Qazaqstan da ǵana emes, búkil TMD elderi boıynsha tuńǵysh ret júzege asyrylyp otyr. Onyń berer tıimdiligi sol – jylyna on tórt myń ýnsııalyq Dore balqymasyndaǵy altyn-kúmis quımasyn erkin alýǵa bolady.
О́ndiriske engizilgen ozyq tehnologııa jumys oryndarynyń burynǵydaı saqtalýyna múmkindik berip, shyǵys óńirdegi ekologııa, ıaǵnı tabıǵı tepe-teńdiktiń saqtalýyna zor yqpal jasaıdy, dedi kásiporynnyń bas dırektory Grıgorıı Iаkovenko. Onyń aıtýynsha, ystyqtaı siltisizdendirý sehynyń qurylysyn júrgizýge jylǵa jýyq ýaqyttaryn jumsaǵan. Basty tıimdiligi sol, resýrstyq bazany tolyq kólemde ıgerýge múmkindik beredi. Sonymen qatar óndiristik prosesti ońtaılandyryp, zaýyttyń el ekonomıkasyna súbeli úles qosýyna jol ashady.
Sýzdal ken orny Znamenka aýylymen irgeles, eń alǵash 1980 jyldary ashylypty. Kásiporyn 1985 jyly altyndy qyshqyldandyrý jumysyn «Altaızoloto» kombınaty retinde bastap, alynǵan kendi KSRO-nyń zaýyttaryna jóneltip otyrǵan. 1995 jyly naryq zamanynda jańa basshylar taǵaıyndalyp, elimizdegi eń ozyq óndiriske aınaldy. Olar altyndy bakterııalogııalyq jolmen siltisizdendirý arqyly alyp, búgingideı basqa da ozyq tehnologııanyń túrlerin kásiporynǵa dendep engizýde.
«Nordgold» kompanııasynyń bas dırektory Nıkolaı Zelenskıı óndiristiń búgingi aıaq alysy aıtarlyqtaı dedi. Osyndaı ozyq tehnologııany iske qosý arqyly ekologııalyq tıimdilikti de eseleı túsýge bolady. Sehtyń qurylysyna 6 mıllıon AQSh dollary jumsalǵan. Bul ınvestısııa aldaǵy ýaqytta Sýzdal ken kóziniń bolashaǵyna senimdilik beredi. Bul kásiporyn Shyǵys Qazaqstan oblysy ǵana emes, búkil respýblıkada, tipti, burynǵy KSRO kólemin alyp qaraǵanda, altyn óndirýden eń alda turǵan jalǵyz kásiporyn. Bıosiltisizdendirý joly arqyly negizgi quramadan altyndy aıyrý áli kúnge deıin maqtaýly tehnologııa, sebebi, munda altyn taza kúıde aıyrylady. Bul tehnologııa álem boıynsha Avstralııada ǵana bar. Sondyqtan da altyn óndirý isi endi jylyna 10-15 paıyz eselene túspek.
Altyn kenin baqylaý, baǵdarlaý ońaı sharýa emes, bizge tájirıbemen qatar ozyq tehnologııa da kerek, deıdi mamandar. О́ndiristiń jospar-maqsattary tolyq oryndalyp, el ekonomıkasyna súbeli úles qosý úshin, geologııalyq barlaý jumysy kún ótken saıyn tájirıbe men tereń bilimdi talap etýde. Elimiz boıynsha óte baı aýqymdaǵy ken oryndary túgeldeı zerttelip bitkendikten, qurylymy kúrdeli, metall birtekti jatpaǵan usaq ken aýdandaryn zertteý úlken tabandylyqty qajet etedi. Geologııalyq barlaý jumystary ken kózderin tapqannan keıingi aýqymdy jumys bolyp sanalady. Basty másele, ken zerttep, tazalaý, anyqtaýǵa kelip tireledi. Kóbinese taý boıyna ornalasatyn altyn keni bar jerlerdiń keskinderin, jerdiń ár qyrtysyn geologtar qalt jibermeýi kerek. Geologtardyń dál atqarǵan jumystary alatyn keniniń moldyǵyna tikeleı áser etedi. Mine, sondyqtan da bul jumystarǵa tájirıbesi mol geolog-barlaýshylar barady. Budan keıin árıne, kez kelgen maman MICPOMINE baǵdarlamasyn jetik bilip, gıdrogeologııany, geofızıkany, geohımııany tereń meńgergen bolýy kerek. Soǵan oraı osyndaǵy ken oryndarynda jumys isteıtin kóptegen mamandar ózderiniń bilimderin jumystan qol úzbeı, arnaıy joldamamen baryp joǵary oqý oryndarynda ushtap otyrady.
Raýshan NUǴMANBEKOVA
Shyǵys Qazaqstan oblysy