Boryshtyq júkteme óspeıdi

Ulttyq Bank jumys istemeıtin kredıtter jónindegi zań sheńberinde qaryz alýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheıtý úshin birqatar túzetýler ázirledi. Olar bankterdiń tólem jasaýǵa qabiletsiz qaryz alýshylarmen ózara is-áreketteriniń problemalaryn keshendi sheshý, banktik qyzmetterdiń ashyqtyǵyn, tutastaı alǵanda eldiń qarjy sektorynyń ornyqtylyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda ázir­lengen. Túzetýler 2015 jylǵy qara­shada qabyldandy jáne 2016 jylǵy qań­tardan bastap kúshine endi. Jekelegen normalar osy jazda qoldanyla bas­tady. Máselen, qarjylyq qyzmet­terdi tutynýshylardan alynatyn komıssııalar men ózge tólemder tizbesi aıtarlyqtaı – 4 ese derlik qys­qardy. Sonymen qatar, bankter qaryz shartynyń talaptaryn birjaqty tártippen ózgerte almaıdy. Zańnamanyń jańa normalary shartty túrde eki blokqa bólingen. Birinshisi – boryshtyq júktemeni tómendetý sharalary, ekinshisi – banktik qyzmetterdiń ashyqtyǵyn kóterý sharalary. Atap aıtqanda, 2016 jylǵy 1 qańtardan bastap Qazaqstanda jeke tulǵa ótinish ja­saǵan kúnniń aldynda qatarynan alty aı boıy shetel valıýtasynda kirisi joq jeke tulǵaǵa ıpotekalyq qaryz berýge tyıym qoldanylady. Norma qaryz alýshylarda valıýtalyq táýekeldi boldyrmaý maqsatynda engizilgen. Shildeniń basynan bastap qaryz alýshynyń mindettemelerin oryndaý úshin jetkiliksiz tólemdi bólýdiń erekshe kezektiligi belgilendi. Má­selen, eger merzimi óte bastasa, birin­shi kezekte merzimi ótken negizgi borysh pen syıaqy, sodan soń tu­raqsyzdyq aıyby jáne aǵymdaǵy kezeńdegi tólemder, eń sońynda banktiń shyǵasylary óteledi. Bere­shekti tóleý merzimi 180 kúnnen asyp ketse, aldymen merzimi ótken jáne aǵymdaǵy kezeńdegi negizgi borysh pen syıaqy boıynsha bereshek óteledi, sodan keıin – aǵymdaǵy kezeńdegi tólemder, turaqsyzdyq aıyby (aıyppul, ósimpul) jáne kre­dıtordyń oryndaýdy alý jónindegi shyǵasylary óteledi. Aǵymdaǵy jylǵy 1 shildeden bastap óteý merzimi 90 kúnge deıingi turaqsyzdyq aıybynyń mólsherine shekteý – kúnine merzimi ótken tólem somasynyń 0,5%-y mólsherinde shekteý engizildi. О́teý merzimi 90 kúnnen keıin – kúnine merzimi ótken tólem somasynyń 0,03%-ynan aspaıtyn mólsherde shekteý engizildi. Bul rette tutastaı alǵanda turaqsyzdyq aıyby árbir merzimi ótken jyl úshin berilgen qaryz somasynyń 10%-na aspaýǵa tıis. 2016 jylǵy 1 qańtardan bas­tap banktiń qaryz boıynsha óteý mer­zimi qatarynan 180 kúnnen keıin esep­telgen, ıpotekalyq turǵyn úı qaryzy boıynsha syıaqyny jáne turaqsyzdyq aıybyn tóleýdi talap etýine tyıym engizildi. Usynylyp otyrǵan sharalar sýbektıvti nemese obektıvti sebeptermen alynǵan qaryzdary boıynsha mindettemelerin ýaqtyly oryndaýda ýaqytsha qıyndyqty bastan keshirip otyrǵan Qazaqstan azamattary úshin qajetti qorǵanysh deńgeıin qamtamasyz etip qana qoı­maı, elimizdiń qarjy sektoryn neǵurlym áleýmettik turǵydan jaýapty etedi. Zańnamalyq bastamalardyń ekinshi blogyna aldyn alý (eskertý) sıpatyndaǵy normalar engizilgen. Qazaqstandyq qaryz alýshylar kre­dıtteýdiń qolaıly mynadaı tásilderi men bereshekti óteý kestelerin kópten beri ózderi tań­daıdy – teń úlestermen nemese kredıtteý merzimi ishinde azaıatyn annýıtettik tólemdermen. Aǵym­daǵy jylǵy 1 shildeden bastap bank­tik qaryz sharttarynyń talap­taryn birjaqty tártippen óz­gertýge tyıy­m engizildi. Erekshe jaǵ­daılar – zańda jáne shartta kózdelgen, qaryz alýshyǵa habarlaı otyryp ol úshin shartty jaqsartý jaǵdaılary. Talaptardy jaqsartý dep azaıtý jaǵyna qaraı ózgertý nemese qaryzǵa qyzmet kórsetýmen baıla­nysty kórsetilgen qyzmetter úshin komıssııalardyń nemese ózge tólem­derdiń kúshin tolyq joıý, son­daı-aq turaqsyzdyq aıybyn (aıyppul, ósimpuldy) azaıtý nemese tolyq kúshin joıý, banktik qaryz sharty boıynsha syıaqy mólsherlemesin tómendetý nemese banktik qaryz sharty boıynsha tólemderdi keıinge qaldyrý (merzimin uzartý) túsiniledi. Bul rette qaryz alýshyǵa bank usynǵan jaqsartý talaptarynan 14 kún ishinde bas tartý quqyǵy beki­tilgen. Bul jańalyqtar qaryz alýshynyń kredıtteý talaptaryn baǵalaýyna jáne berilgen tolyq ári túsinikti aqparat negizinde durys sheshim qabyldaýyna múmkindik jasaıdy, bul óz kezeginde bolashaqta qaryz boıynsha mindettemelerdi oryndamaý táýekelin tómendetýge múmkindik beredi. Ulttyq Bank jumys istemeıtin kredıtter jónindegi zań sheńberinde bank qaryzyn, mıkrokredıtti berý jáne qyzmet kórsetý kezindegi komıssııalar men ózge tólemderdiń tolyq qamtylǵan tizbesin bekitti. Bul shara jeke tulǵalarǵa bank qaryzdaryn (mıkrokredıtterdi) berý jáne qyzmet kórsetý kezinde EDB men MQU qyzmetteriniń quny jóninde qaryz alýshylardyń habardar bolý deńgeıin arttyrýǵa da baǵyttalǵan. Komıssııalar men tólemder tizbesin bankter men MQU aǵym­daǵy jylǵy 1 shildeden bastap eskerýleri jáne ol kredıt qunynda kórsetilýi tıis. Basqasha aıtqanda, jeke tulǵalarǵa berilgen qaryzdar men mıkrokredıtter quny jalpy sany 11-den aspaıtyn, Ulttyq Bank belgilegen komıssııalar men tólemder tizbesimen shektelýge tıis. Aıta ketetin jaıt, buǵan deıin, retteýshiniń derekterinshe, bankter 40-tan asa komıssııalar men ózge tólemder alatyn bolǵan. Aleksandr TERENTEV, Ulttyq Banktiń Qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne syrtqy kommýnıkasııalar basqarmasynyń basshysy