Ákimdikte jastar kóbeıip keledi

Jasyratyny joq, Jambyl oblystyq ákimdiginiń ǵımaraty osy óńirdegi eń ádemi, eńseli, kórseń kóziń toıatyn ǵımarattardyń biri ekeni anyq. Aınalasy keń, jasyl jelekke kómkerilgen, alty qabatty bul nysan bir qaraǵanda ákimdik emes, Úkimet úıi sııaqty. Jumys kabınetim osy ásem ǵımaratta ornalasqandyqtan, ákimdiktiń qyzmetkerlerimen kún saıyn qoıan-qoltyq aralasyp jatamyz. Árıne, osynaý alyp aq úıde jumys isteý kópshiliktiń armany ekeni anyq. Sońǵy kezderi bul shańyraqta jastardyń qatary kóbeıip keledi. Qa­zir memlekettik qyzmette talap ta, tártip te óte qatań ekenin kóz kórip júr. Osydan keıin mem­lekettik qyzmetke jastardyń qyzyǵýshylyǵy qalaı? Olardy úrkitip alǵan joqpyz ba? Mine, Jambyl oblysy ákimi apparatynyń jetekshisi Rahmatilda RAHMANBER­DIEVPEN áńgimemiz osy máseleden bastaldy. – Memlekettik qyzmet – mem­le­kettik organ nemese mekemeler­de eńbek etý ǵana emes, bul – úl­ken jaýapkershilik, – deıdi bul jó­ninde Rahmatilda Segizbaıuly. – Memlekettik qyzmette óz qamy úshin emes, memleket ıgiligine jumys isteý, memleket qarjysyn óz qaltasymen shatastyrmaý, zań talaptarymen tolyq sáıkestikte ómir súrý, kez kelgen orynda, kez kelgen laýazymda bolsań da ha­lyqtyń senim údesinen shyǵý talap etiledi. Al, budan bólek, úlken tózimdilik pen tabandylyq kerek der edim. Elimizde memlekettik qyzmetshilerge qoıylatyn talaptar asa joǵary jáne qatal deý­ge bolady. Shekteýler de kóp. Árbir sózińe, tipti, qoǵamdyq oryn­dardaǵy júris-turysyńa da abaı bolýyń kerek. Ekinshiden, belgilengen jumys ýaqyty degen másele joq. Mereke kúnderi de qyzmette bolyp, úı­ge kesh qaıtýyń múmkin. Men ob­lys­­­tyq biryńǵaı konkýrstyq ko­mıs­­sııanyń tóraǵasymyn, osy kon­kýrs ótkizý kezinde kóptegen jas­tarmen áńgimelesý barysynda olar­dyń memlekettik qyzmetke qyzy­ǵýshylyǵyn baıqaımyn. О́tken jyly jergilikti atqarýshy organdarynda memlekettik qyz­metshilerdiń 20 pa­ıyzyn jastar qurasa, bıylǵy jarty jyldyqta bul kórsetkish 23 paıyzdy qurap otyr. Memlekettik qyzmette jastar sany jyldan jylǵa ósip keledi, óıtkeni memlekettik qyz­mette de jastarǵa kóptegen múm­kindikter ashylyp jatyr. – Siz ár salada eńbek etken óte tájirıbeli mamansyz. Osy oraıda qazirgi memlekettik qyz­metker qandaı bolýy kerek dep oılaısyz? – Áli esimde... 1983 jyly «Kom­somolskaıa pravda» gazetinde meniń jumysym týraly maqala jarq ete qal­dy. Komsomolda ju­mys istep júr­gen kezim ǵoı. «Mı­mo polıa v ogorody» dep atalatyn bul maqalada «Kom­somol projektorynyń» jumysy aı­ryqsha atap kórsetilipti. Komsomol uıymy, onyń jas projektorshylary sharýashylyq ómiriniń barlyq salasyn qadaǵalap otyratyndyǵy, oryn alǵan kemshilikterdi anyqtap, ony túzetýge kúsh salatyndyǵy týraly aıtylǵan eken. Meniń jumys tájirıbem týraly aıta kelip, ony bólisý kerektigi de nazardan tys qalmapty. Bul maqala oblys komsomoly ómirinde úlken oqıǵa retinde baǵalandy. Oblystyq jastar uıymynyń basshysy Baqyt Saýranbaev aýylǵa arnaıy atbasyn buryp, bizdiń uıymnyń ju­mysymen tanysyp, joǵary ba­ǵasyn berdi. Kóp uzamaı úlken qyz­metke shaqyrdy. Árıne, osy­dan keıin tilshilerge degen qur­metim burynǵydan da arta tústi. «Egemen Qazaqstan», «Qazaq áde­bıeti», oblystyq «Aq jol» jáne basqa da birqatar basylymdardy únemi jazdyryp alyp, sonyń betin paraqtap, ishindegisine úńil­meıinshe kóńilim kónshimeıdi. Mine, basshy adam mamandy tanı bilýi qajet. Bul – óte jaýapty is. Kez kelgen memlekettik qyzmetshi ha­lyq­tyń kóz aldynda júrgen soń, túrli synǵa ushyraıtyny anyq. Eń al­dymen, adal qyzmet, ádil sheshim, qarapaıymdylyq jáne adamgershilik qasıetter barlyq memlekettik qyz­metshiniń boıynan tabylýy tıis. Sebebi, bizdiń oıymyzda tapsyrylǵan iske jaýapkershilik turady. Memlekettik qyzmetker bolý – zor qurmet, sondyqtan kási­­bılikpen birge, joǵary adam­ger­shilik qasıetterge ıe bolǵan abzal. Memlekettik qyzmetker bolýǵa úmitker adamdar halyq aldynda jaýapkershilikti sezine bilip, mem­lekettik qyzmettiń bedelin kóterý úshin qyzmet jasaýy kerek dep oılaımyn. – Memlekettik qyzmette satylap ósý máselesi kópten beri aı­ty­lyp keledi. Bul naqty iske asyp júr me? – Elbasynyń 5 ınstıtýttyq reformasynyń birinshisi «Kásibı memlekettik apparat qurý» ekenin bilesizder. Búgingi kúni «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qyz­meti týraly» Zań qabyldanyp, 2016 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap kúshine endi. Bul jańa zań­da jańa talaptar qoıylǵan. Atap aıtsaq, birinshiden, merıtokratııa qaǵıdasyna aıryqsha kóńil bólinýde. Endigi kezekte mem­le­kettik qyzmetke ornalasý tó­mengi laýazymdardan bastalyp, satylap ósý jolymen ǵana joǵary laýazymdarǵa qol jetkizý múmkin. Aýysý jolymen memlekettik qyzmetke ornalasý túbegeıli jo­ıylyp, barlyǵy konkýrstyq tańdaý arqyly júrgiziletin bolady. Bul rette konkýrstyq tańdaý úrdisiniń de ózgergendigin aıta ketken jón. Nátıjesinde, ishki jáne jalpy konkýrs uǵymdary engizildi. Ishki konkýrs búgingi kúni memlekettik organdarda tómengi laýazymdarda qyzmet etip júrgen memlekettik qyzmetshilerge jaqsy múmkindikter beredi. Iаǵnı, olar úshin ishki konkýrs kezinde arnaıy testileýden ótý qajet etil­meıdi, bilik­tiligi men eńbek ótili saı bol­ǵan jaǵdaıda joǵary laýa­zym­darǵa ja­rııalanǵan konkýrs­tarǵa qatysa alady. Bul degenimiz – memlekettik organda bosaǵan ár bos orynǵa biz eń birinshi sol memlekettik organda tómengi la­ýazymda jumys isteıtin qyz­met­ker­ler arasynda konkýrs ót­kizip, bilikti mamannyń qyzmetin joǵary­lata­myz. Jergi­likti atqarýshy organdarda bi­rin­shi jartyjyldyq­ta 264 bos laýazymǵa ishki konkýrs ótkizi­lip, 62 qyz­metker joǵary laýazymǵa taǵaıyndaldy. – Bir kezderi oblystaǵy áleý­mettik baǵdarlamalardyń jú­zege asýyna basshylyq jasadyńyz. Sol jyldary oblysta 500-den asa mú­gedek segiz jyldan beri ınter­nat kezeginde turǵan eken. Tıis­ti mı­nıstrge aıtyp, depýtattar ar­qyly dáleldep, bul má­seleniń óte ózektiligin jetkize bilýińizdiń arqa­synda 3,4 mlrd. teńge qarjy bó­linip, 2013 jyly 500 oryndyq ın­ternattyń qu­rylysy bastalyp, bir jyldan keıin paıdalanýǵa be­rilgenin el jaqsy biledi. Áıtse de qazirgi qarjy daǵdarysyna baı­la­­nysty bul baǵyttaǵy baǵdar­la­­ma­lardyń qarqyny basylyp qal­ǵan joq pa? – Áleýmettik saladaǵy basty baǵyttardyń biri – jumyspen qam­tý baǵytyna daǵdarys keze­ńinde basa kóńil aýdarylýda. 2011 jyldan bas­tap «Jumyspen qam­týdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy iske asy­rylýda. Qaı­ta daǵdarys kezinde memleket tarapynan halyqty jumyspen qam­tý úshin atalǵan baǵdarlamany qar­jylandyrýǵa qaralǵan qarjy kólemi de qazirgi kezde ulǵaıýda. 2011 jyly – 628,5 mln. teńge bó­linse, 2012 jyly – 2,3 mlrd. teń­ge, 2013 jyly – 6,9 mlrd. teń­ge, 2014 jyly – 6,9 mlrd. teńge, 2015 jyly – 2 mlrd. teńge, al bıylǵy jyly 8,3 mlrd. teńge bólinip, jalpy sońǵy 6 jylda 27 mlrd. teńge bólindi. Mu­nyń bári daǵdarys kezeńinde eńbek nary­­ǵyndaǵy turaqtylyqty saqtap, jumys­syzdyqtyń ósip ketpeýin aldyn alý maq­satynda iske asyrylyp otyr. Elbasymyz óziniń ár suhba­tynda, memleket halyq aldyndaǵy áleý­met­tik mindetterin tolyq oryndaıtynyn qashanda aıtyp júr. Sondyqtan, daǵ­darys kezin­de halyqqa áleýmettik kómek to­lyqtaı kórsetilip jatyr desek bolady. – Bir qaraǵanda, apparat je­tek­­shisi degen tek ákimdiktegi qyz­met­kerlerge ǵana bıligin júr­gizip, ishki jumystardy ǵana úılestirip otyratyn sııaq­ty. Al shyn máninde apparat jetekshisine júktelgen min­det óte aýqymdy. Osy jaýapty ju­mystyń mán-mańyzyn, qyr-syryn keńirek aıta ketseńiz. Sizdiń jumys kúnińiz neden bastalady? – Ras, bul – aýqymy úlken laýazym. «Jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin ózi basqarý týraly» Zańǵa sáıkes apparat basshysy ákim­niń qyzmetin qamtamasyz etetin tulǵa bo­lyp tabylady. Al ákim oblystyń áleýmettik-eko­nomıkalyq damýynyń jaı-kúıine jaýapty. Osydan-aq kórip otyrǵandaı, apparat basshysyna artylar júktiń salmaǵy jeńil emes. Meniń kúndelikti jumys ýa­qytym keshki saǵat 21.00-ge deıin, al res­pýblıka kólemindegi ma­ńyzdy is-sha­ralar ótetin jáne oqıǵalar bolǵan jaǵdaıda tańǵa deıin jalǵasady. Tańerteń Prezıdent Ákimshi­ligimen, Úkimet Keńsesimen baılany­syp, jalpy óńirdegi mán-jaıdy, qoǵamdyq-saıası ahýaldy baıandaımyn. Olardan tıisti nusqamalar alamyz. Aýdandar men Taraz qalasy, basqar­malardyń jumys josparlarymen tanysý, apparattaǵy 16 qurylymdyq bólim­iniń jumysyn úıles­tirý sııaqty aǵymdaǵy máseleler jeterlik. Odan bólek, hat-habarlar qa­raý, azamattardy jeke máselelerimen qabyldaý da az ýaqytty talap etpeıdi. Ákimniń aýdandarǵa jumys saparlaryn josparlaý, resmı is-sharalardy ázirleý sııaqty máseleler de az emes. Búginde elimizde memlekettik qyz­met salasynda aýqymdy reformalar júrýde. Talap kúnnen kúnge kúsheıýde. Osy talaptardyń údesinen shyǵý qajyr-qaıratty, ýaqytpen sanaspaı ter tógýdi talap etýi sózsiz. Áńgimelesken Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan» TARAZ