Júıtkigen júırikteı, aqqan juldyzdaı zýlap ótip jatqan ýaqyt-aı. Kemeńger Abaı atamyzdyń qalaısha dál aıtqanyna ári qysqa tujyrymmen kóp oı bildirgenine dán rıza bolasyń. Shyndyǵynda da zyrǵyp aǵyp ómir ótip barady. Úshinshi myńjyldyqty bastaǵanymyzǵa da on alty jyldan asty, táýelsizdigimizdiń jıyrma bes jyldyq merekesin toılaǵaly otyrmyz. «Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn» deıdi dana halqymyz. Jany jaısań, júzi jarqyn, ónegeli is-áreketterimen jan-jaǵyna nuryn shashqan abzal jandar búginde aramyzda kóptep sanalady. Jurttyń olarǵa degen yqylasy da aıryqsha. Osyndaı jandar kóp bola berse, ózgeler olardan úlgi alsa eken deımin. Joǵarydaǵy oıshyl-aqyn Abaı babamyz aıtqandaı, «aldyńǵy tolqyn aǵalarymyzdyń» biri – Qaıyrly Ediresuly.
Q.Ediresov 1946 jyly 20 tamyzda Soltústik Qazaqstan oblysy, Esil aýdany, Ortalyq aýylynda dúnıege keldi.
Adamnyń ómiri úlken qubylys ekeni barshamyzǵa aıan. Qamshynyń sabyndaı qysqa ǵumyrynda ár adam ómirge paryzy men qaryzyn arqalaı keledi. Bul ómirdi bosqa ótkizbeı, sol qoǵamǵa óziniń múmkindiginshe úlesin qosýǵa tyrysady. Meniń kózqarasymda áýeli dúnıege keltirgeni, tárbıelegeni, azamat etip qalyptastyrýǵa jaǵdaı jasaǵany úshin ákeń men shesheńe qaryzdarsyń dep oılaımyn. Árbir azamat ata-anasyn ardaqtaı bilip qadirleýi kerek. Áńgimemizge arqaý bolyp otyrǵan Qaıyrly Ediresulynyń da ata-anasy qarapaıym eńbek adamdary edi. Elge syıly, kórshige adal, beınetqor jandar boldy. Sol ananyń sútimen berilgen jaqsy tárbıe keıipkerimizdi erte eseıtti.
Eńbek jolyn 1966 jyly Soltústik Qazaqstan oblysy, Lenın aýdany, Nıkolaevka aýyldyq mektebinde ustazdyq etýden bastaǵan ol jumysynda jaqsy jaǵynan kórinip, mekteptegi partııa uıymynyń hatshylyǵyna taǵaıyndaldy. Mektepte partııa jumysyn alǵa súıreıtin bilikti ustazdar, mamandar kóp bolsa da tańdaý osy jas mamanǵa túsedi. Ol kezde esimi oblystan da tysqary jerlerge málim Lenın ordendi ustaz, «Qazaq SSR oqý isiniń úzdigi» Asqar Igibaev basqarǵan bizdiń Nıkolaevka orta mektebiniń ataǵy dúrkirep turdy. Mektep basshysy Qaıyrlynyń boıyndaǵy uıymdastyrýshylyq qasıetin erte baıqap, jas jigitke jaýapty mindetter júktedi. Qaıyrly aǵamyzdyń qajyrly eńbeginiń arqasynda Esil aýdanyndaǵy Nıkolaevka orta mektebin 34 jyl basqarǵan ulaǵatty ustaz Qazaq SSR oqý isiniń úzdigi, Búkilodaqtyq muǵalimder seziniń delegaty Asqar Igibaevtyń bilim salasyn damytýdaǵy eńbegi elenip, ózi basqarǵan mekteptiń qabyrǵasyna memorıaldyq taqta ilindi. Sonymen qatar, Qaırekeń onyń esimin mektepke berý isinde de atsalysty.
Aldyna qoıǵan maqsatyna jetýge degen tabandylyq Qaıyrly sekildi qarapaıym qazaq balasyn talaı belesterdi baǵyndyrýǵa jeteledi. 1970 jyly ol Qazaq memlekettik dene tárbıesi ınstıtýtynan dene tárbıesi muǵalimi mamandyǵyn alyp shyqty. Odan soń 1981-1986 jyldar aralyǵynda Reseı asyp, Qorǵan qalasyndaǵy aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynan zooınjener mamandyǵyn meńgerip keldi. Bul sol kezdegi kez kelgen jas táýekelge bel býyp bara bermeıtin aýyr joldar edi. Sportqa batyl den qoıyp, ony tereń meńgerý talaı jastyń asyl armany edi. Biraq, boıda jetkilikti erik-jiger bolmasa, osyndaı asý-belesterdi baǵyndyrý múmkin emes edi.
Jas tálimgerdiń mektepke kelip, aýyl balalaryn aýdandyq, oblystyq, respýblıkalyq sporttyq jarystarda júldeli oryndar alýǵa baýlýy, sol kezdegi tanymal sport ardageri N.P.Shýlgınnen tálim alyp mekteptiń sporttyq bazasyn qaıta jasaqtaýy, bul degenimiz, bolashaq sportshylardyń sporttyq joǵary nátıjelerge jetýine jaǵdaı jasaý ǵana emes, salamatty ómir saltynyń qalyptasyp, buqaralyq sporttyń, onyń ishinde aýyl sportynyń damýyna ózindik eleýli úles qosý bolatyn. Sportshylardyń otansúıgishtikti qalyptastyrýdaǵy mańyzyn túsinip, olardyń turaqty qyzyǵýshylyǵyn týdyrýdyń arqasynda aýylymyzdyń ul-qyzdary sporttyń shańǵy tebý, shaıbaly hokkeı sııaqty qysqy túrlerimen qatar, voleıbol, basketbol, fýtbol sııaqty oıyn túrlerinen de jaqsy jetistikterge jetip, respýblıkaǵa tanymal bola bastady.
Estonııada Otan aldyndaǵy áskerı boryshyn vzvod komandıri bolyp ótep kelgen jas sarbazdyń bizdiń mektepke aǵa serjant shenindegi áskerı formada kelip, dene shynyqtyrýy páninen sabaq bere bastaýy meni qatty qyzyqtyrdy. Sol kezdegi mektep dırektory Asqar Igibaev oqýshylardy dereý sapqa turǵyzdy. Zalda óli tynyshtyq. Osy tynyshtyqta serjant A.P.Belokon men aǵa serjant Q.Ediresovtiń nyq basqan áskerı saptyq qadamdary ǵana estiledi. Olardyń Otan aldyndaǵy áskerı boryshtaryn ótegennen keıin Nıkolaevkadaǵy mektepke ustazdyq qyzmetti jalǵastyrǵylary keletindikterin bildirgen áskerı tártippen bergen baıandamalary meni bolashaqta áskerı qyzmetker bolýǵa sheshim qabyldaýyma negiz boldy.
Mektep bitirgen soń ómir soqpaǵy meni ájemniń aq batasyn alyp, alystan bilim izdep, Tashkent jáne Almaty joǵary jalpy áskerı komandalyq ýchılısheleriniń kýrsanty atanýyma sebepker boldy. Qaıda júrsem de ustazymmen hat arqyly baılanys ornatyp, eńbek demalysyna elge kelgende udaıy áńgimelesip júrdik.
Qalyń jurtshylyqtyń muń-muqtajyn óz jaıyndaı sezine bilgen ol kóp keshikpeı aýdandyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy qyzmetine taǵaıyndaldy.
Ýaqyt óte kele Qaıyrly aǵa Ilıch atyndaǵy sovhozdyń partorgy, Lenın aýdany partııalyq baqylaý komıteti tóraǵasy dárejesine jetti.
Toqsanynshy jyldardyń tar jol taıǵaq keshýinde Keńes Odaǵynyń Batyry Jálel Qızatov atyndaǵy aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmyn 17 jyl úzdiksiz basqaryp, aýyldy damytýǵa ólsheýsiz úles qosatyn mamandardy daıyndaýmen aınalysty. Sol kezdegi oblys basshylyǵynyń atalmysh tehnıkýmdy jaýyp, taratyp jibermek bolǵan qaýlysyna qol qoımaı, basyn báıgege tigip, tabandylyq tanytqany óz aldyna bólek áńgime. Sóıtip, oblystyń bir bilim mekemesiniń jabylyp qalmaı damýyna úlken úles qosty. Sabyrly, baısaldy, tanymy tereń, qandaı kúrdeli másele bolsa da odan qashpaı, sheshý joldaryn izdeýge yntaly azamat basshylyqtyń solaqaı saıasatyna tótep berip, 90-jyldary elge agronom, veterınarlardyń, taǵy basqa mamandardyń kerek ekenin jete túsindi. Mine, ustazym Q.Ediresov – osyndaı ortada tájirıbe jınaqtap, kóptiń kóńilinen shyqqan azamat.
Qaıyrly Ediresulynyń qaıratkerligi men azamattyǵyn oblystyq máslıhattyń depýtaty, máslıhat hatshysy bolǵanda da jıi kórdik, súısindik. Bilimi men biliktiligin, eline adaldyǵyn kórsetti. Osyndaı azamattyń oblystyq máslıhattyń hatshysy qyzmetine saılanýy eli úshin týǵan azamatqa eliniń bergen ádil baǵasy dep bilemin.
Salamatty ómir saltyn nasıhattaý maqsatynda sporttyq is-sharalarǵa belsene qatysatyn onyń jeke bastamasy boıynsha barlyq deńgeıdegi depýtattar arasynda udaıy sporttyq jarystar ótkizilip turady. Búginde oblystaǵy voleıbol federasııasyn basqaryp, onyń damýyna súbeli úles qosyp keledi. Qaıyrymdylyq jumystardan tys qalmaı «Mektepke jol», «Aqqaıyńdar ólkesi», «20 ıgi is», «Qazaqstan – biz seniń urpaǵyńbyz!» atty qaıyrymdylyq aksııalarynyń ótýine muryndyq bolyp júr.
Búginde onyń eńbegi baǵalanyp, kóptegen nagradalarmen, tós belgilermen marapattalǵan.
Otbasynyń altyn dińgegine aınalǵan zaıyby Roza Islıamqyzy qazaqtyń ardaqty analary jolyn jalǵastyrýshy, qoly ashyq, joqty bar, bardy mol etetin, «Júzigim altyn bolǵansha, júzim jarqyn bolsyn» deıtin naǵyz adal jar. Búginde úsh bala tárbıelep, nemerelerin baǵýda. Úlken uly Qanat áke jolyn qýyp memlekettik qyzmetker atanyp, bildeı bir aýdan ákiminiń orynbasary bolyp, elge qyzmet etýde.
Abaı TASBOLATOV,
Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty