Sý resýrstaryna qoljetimdilikti arttyrýdy qamtamasyz etý, bul saıyp kelgende, elimizdegi azyq-túlik qaýipsizdigin arttyryp, ekologııalyq ahýaldy da jaqsartady. Sondyqtan oblysymyzda tirshilik nárin tıimdi paıdalaný baǵytynda kóptegen jobalar júzege asyrylyp keledi. Solardyń biri – Jambyl sý qoımasy.
34 mıllıon tekshe metr sý jınaıtyn Qapshaǵaı sý qoımasy bar Báıdibek aýdanyna jańa toǵan ne úshin qajet boldy? Birinshiden, Jambyl sý qoımasy 1250 gektar jerdi nárlendiredi. Ekinshiden, júzdegen aýyl adamdaryn jumyspen qamtamasyz etedi. Mamandardyń esepteýinshe, 2019 jylǵa qaraı 242 mıllıon teńge taza tabys ákeledi. Úshinshiden, qazyna qorjynyna qyrýar qarjy túsedi. Sonymen qatar, mal azyǵy qoryn kóbeıtýge de septigin tıgizedi. Túptep kelgende, jańa sý qoımasy tóńirekke klımattyq jaılylyq syılaıdy, qorshaǵan ortanyń tazalyǵy men tartymdylyǵy arta túsedi. Jambyl aýylynyń turǵyndary úshin bul jer taptyrmas demalys aımaǵyna aınalady. Sozaq-Shymkent tas jolynyń boıymen ketip bara jatqan jolaýshylar Shaıannan óte bere tómende kózmonshaqtaı jarqyrap jatqan aımaqqa erekshe súısine qaraıtyn bolady.
Mine, osy jańa nysanǵa tabanymyz tıip tur. Sý qoımasynyń qurylysyn «Qurylys» JShS salyp jatyr eken. Bizdi ýchaske bastyǵy Ǵalym Myrzabaev qarsy aldy. Onyń aıtýymen biraz jaıtqa qanyqtyq.
Qurylysqa 37 tehnıka, 85 qurylysshy jumyldyrylypty. Aınalanyń barlyǵy tynymsyz eńbek. Ekskovatorlar jer qazyp, alyp júk kólikteri qıyrshyq tas pen topyraq tasyp júr. Al myna bir shette beton zaýyty tynbaı jumys istep tur. Sý qoımasynyń qashyrtqysynyń ózi úlken kanaldy elestetedi.
Iá, qaıda qarasańyz da, munda eńbek kórigi qyzý qaınap jatyr. Shildeniń mazasyz jeli men qapyryǵy da qurylysshylarǵa tosqaýyl bola almaýda. О́ıtkeni, qurylysshylar jazdyń ár kúnin tıimdi paıdalanyp, sý qoımasyn belgilengen merzimnen buryn ári sapaly tapsyrýdy kózdeýde.
Qoımanyń tosqaýyl-bógeti 1 kılometr 800 metrge sozylmaq. Búginge deıin damby túgeldeı turǵyzylyp bitken. Biz barǵanda tosqaýyl-bógettiń sý jınalar beti betondalyp jatty. Bógettiń bıiginen qaraǵanda bolashaq toǵan aýmaǵy alaqandaǵydaı kórinedi.
Jambyl sý qoımasynyń ǵylymı, jobalyq-izdestirý jumystaryn «Iýjkazagropromproekt» JShS jasapty. Qurylysty josparlaý, tehnologııalyq kartalardy ázirleý, geologııalyq izdenister men geodezııalyq esepteýler derekterin óńdeý jónindegi ınjenerlik qyzmet aldyn ala júrgizilgen. Sý qoımasynyń qurylysy dáldikti, beriktikti qajet etedi. Munda múlt ketýge bolmaıdy. Sondyqtan, bas merdiger mamandary árbir qadamyna qyraǵylyqpen qaraıdy eken. Oǵan qurylys barysyndaǵy tııanaqtylyq, jınaqylyq dálel.
Toǵan qurylysy 2015 jylǵy maýsym aıynda bastalǵan. Ýchaske bastyǵy Ǵalym Myrzabaev qoımany aldaǵy qazan aıynda paıdalanýǵa beremiz dep otyr. Dese degendeı, mundaǵy jumys qarqyny olardyń ýáde údesinen tabylatynyn ańǵartady.
Sý qoımasynyń aýmaǵy 98 gektardy quraıdy. Syıymdylyǵy 2650 myń tekshe metr. Qudaıym betin aýlaq qylsyn, eger Qapshaǵaı sý qoımasynan sý qashsa, osy jerge kelip bógeledi. Munyń ózi el qaýipsizdigine sep.
Mamandar Qyzylsý kanaly kúrdeli jóndeýden ótkizilmese, kól-kósir sýdyń ysyrapqa ushyraýy múmkin ekenin aıtýda. «Sol úshin sý rettegishten bastaý alatyn arnany túgeldeı beton-kanalǵa aınaldyrý qajet. Osy kanaldy Tasqudyq aýyly arqyly Jıenqumǵa jetkizse jergilikti turǵyndardyń eginjaılaryna nár barady. Munyń ózi aýyl eńbekkerlerine ekinshi tynys beredi», deıdi olar.
Sabyrbek OLJABAI
Ońtústik Qazaqstan oblysy