Ońtústik óńiri úshin asa mańyzdy sala – agroónerkásip. Oblys turǵyndarynyń basym bóligi aýylda turady. Árıne, aýyl sharýashylyǵyn damytýdy jańa deńgeıge kóterý, onyń tıimdiligin arttyrý jóninde atqarylǵan is te, tyndyrylǵan tirlik te az emes.
Keshe Ońtústik Qazaqstan oblysyna arnaıy saparmen kelgen Premer-Mınıstr Kárim Másimov «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda tirligin óristetken «Mamlakat» aýyl sharýashylyǵy kooperatıviniń jumysymen tanysyp, Ońtústik Qazaqstan oblysy qaıta óńdeý salasyn damytý úshin qolaıly óńir bolyp tabylatynyn basa aıtty. Túrkistan qalasy, Shaǵa aýyldyq okrýginde ornalasqan «Mamlakat» kooperatıvinde búginde 170 gektar sýarmaly, 730 gektar jaıylymdyq jer jáne 38 dana ártúrli aýyl sharýashylyǵy tehnıkalary, sondaı-aq, eki mal bordaqylaý alańy, mal soıý beketi, et óńdeý jáne quramajem daıyndaý sehtary men sút qabyldaý beketi, veterınarııalyq zerthana bar. Sharýashylyq osy jyly 30 shaǵyn mal bordaqylaý alańdary men 12 shaǵyn otbasylyq sút fermalarymen memorandýmǵa qol qoıypty. Osynyń arqasynda bıylǵy jyldyń jeti aıynda 550 bas mal bordaqylap, 126,5 tonna et óndirgen.
Premer-Mınıstr osy sharýashylyqqa óńirdegi kásipkerlerdiń basyn qosyp, aýyldyq jerlerdiń turǵyndaryn jumyspen qamtý jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý boıynsha jeke qosalqy sharýashylyqtyń áleýetin paıdalaný jáne kólik-logıstıkalyq ortalyqtaryn damytý máselelerin qarady. Ońtústik Qazaqstan oblysynda 498,2 myń adam ózdiginen jumyspen qamtylǵan jandarǵa jatady. Oblystyń mal sharýashylyǵyn damytýǵa baǵyttalǵan 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy týraly baıandaǵan Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Beıbit Atamqulov aýyl turǵyndaryn jumyspen qamtý máselesin eldi mekenderde mal bordaqylaý alańdary men sút jáne et qabyldaý beketterin ashyp, ne bolmasa, qus fermalaryn ashý syndy jobalardyń esebinen sheshý qajettigin atap ótti.
– Búginde atalǵan baǵdarlamanyń tıimdiligine aýyl xalqy kóz jetkize bastady, – deıdi B. Atamqulov. – Máselen sońǵy úsh jylda 10 myńǵa jýyq joba iske asqan. Atap aıtqanda, osy merzim ishinde óńirimizde 8102 shaǵyn mal bordaqylaý alańy, 1768 shaǵyn otbasylyq sút fermasy, 104 sút qabyldaý beketi, sonymen birge, 25 aýyl sharýashylyǵy kooperatıvteri qurylǵan. Atalǵan jobalardyń júzege asýyna 12,2 mlrd teńge jumsaldy.
Búginde aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterin damytý úshin «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda 11,5 mlrd teńge qarastyrylǵan. Sondaı-aq, qurylatyn aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterin qarjylandyrýǵa «QazAgro» UBH» AQ qarajaty esebinen 7,3 mlrd teńge kóleminde qarajat kózdelip otyr. Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń birinshi orynbasary Qaırat Aıtýǵanov tek Ońtústik Qazaqstan jáne Jambyl oblystary boıynsha jyl sońyna deıin 26 sút qabyldaý pýnkti, 782-ge jýyq otbasylyq bordaqylaý alańyn qurý josparlanǵanyn tilge tıek etti. О́z kezeginde, bular aýyldyq okrýgterdegi aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterine biriktiriletin bolady.
Qazir Ońtústik Qazaqstan oblysynda azyq-túlik kesheniniń negizi qalanyp, sońǵy úsh jylda bordaqylaý alańdary 8 myńǵa, otbasylyq sút fermalary 2 myńǵa jetip, olardan 68 myń tonna sút, 63 myń tonna et óndirildi jáne de eń bastysy – 27 kooperasııa qurylyp, 12 488 turaqty jumys orny ashyldy. Iаǵnı, aýyldyń áleýmettik ahýalyn túzeýge baǵyttalǵan birden-bir tıimdi joba búkil Qazaqstanǵa jol tartyp otyr. Bıylǵy jyldan bastap «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» arqyly el aýmaǵyndaǵy jeke qosalqy sharýashylyqtar bazasynda usaq taýarly óndiristi damytýǵa 10,8 mlrd teńge kóleminde qarajat bólingen. Qarjylandyrylǵan ótinimderdiń sany 4,4 myńǵa jýyq. Aldyn ala boljam boıynsha 2,5 jylda 190 myńǵa jýyq jeke qosalqy sharýashylyqty qamtyp, 67 myńnan astam turaqty jumys ornynyń ashylýyna septigin tıgizýge tıis.
Shynynda, bul jobalar ońtústik óńirinde áleýmettik, turmystyq máselelerdi sheship, jumyssyzdyq tárizdi qoǵamdyq dertti aýyzdyqtaýǵa múmkindik beretini anyq. Jıyn barysynda jergilikti kásipkerler aýyl sharýashylyǵy salasyna beriletin nesıelerdiń kólemin áli de ulǵaıtý, maldy semirtip bordaqylaýda mańyzdy ról atqaratyn quramajemdi sýbsıdııalaý týraly oı-pikirlerin aıtty. Úkimet basshysy bul usynystardy eskeretinin jáne aldaǵy jyly bul salaǵa kóp qoldaý bolatynyn jetkizdi.
El egemendigimen etene bolǵan Túrkistan shaharyndaǵy Q.A.Iаsaýı esimimen atalatyn oqý orny búginde barsha túrki jastarynyń ordasyna aınaldy. Bul irgeli oqý ornynyń ashylýy Táýelsizdik tusyndaǵy bıik beles edi. Premer-Mınıstr K.Másimovtiń sapary shattyǵy men yrysy tasyǵan, qýaty men jigeri qaınaǵan osynaý oqý ordasynda jalǵasyn taýyp, bilim berýdiń ózekti máseleleri talqylandy. Ýnıversıtet rektory Ýálıhan Ábdibekovtiń aıtýyna qaraǵanda, búginde ýnıversıtette álemniń 18 elinen kelgen 28 túrki juraǵatynyń jastary bilim alýda. Aıta keteıik, bul ýnıversıtet – Qazaqstandaǵy eń alǵashqy ashylǵan halyqaralyq joǵary oqý orny jáne túrki tildes memleketter arasynda halyqaralyq mártebege ıe bolǵan jalǵyz bilim oshaǵy. Jalpy munda 52 mamandyq boıynsha 9 myńǵa jýyq stýdent qazaq, túrik, orys jáne aǵylshyn tilderinde bilim alýda. Osy jıynda aldaǵy jańa oqý jylynda bilim salasyna engiziletin ózgerister men reformalardy keńinen áńgime etken Premer-Mınıstrdiń orynbasary Darıǵa Nazarbaeva jergilikti kásipkerlerdi memlekettik-jekemenshik áriptestikti nyǵaıtýǵa shaqyrdy. Búginde Túrkistan aýdanynda 52 balabaqsha bolsa, onyń 22-si jekemenshiktiń úlesinde. Áıtse de áli de 2 myńǵa jýyq búldirshin balabaqsha kezeginde tur.
Bul kúni Premer-Mınıstr K.Másimov Q.A.Iаsaýı kesenesinde jergilikti zııaly qaýym ókilderimen jáne eńbek ardagerlerimen kezdesti. Bul júzdesýde kıeli qalada týrızmdi damytý, turǵyndardy baspanamen qamtamasyz etý, eldi mekenderdi gazdandyrý máselesi áńgime boldy. Úkimet basshysy sapar barysynda, sondaı-aq, elimizdiń kólik ınfraqurylymynyń strategııalyq nysandarynda jáne adamdar kóp shoǵyrlanǵan jerlerde qaýipsizdik sharalaryn qamtamasyz etý jáne kúsheıtý qajettigi týraly tapsyrmaǵa oraı, mıllıonǵa jýyq turǵyny bar Shymkent qalasyndaǵy halyqaralyq áýejaıdyń qaýipsizdik júıesimen tanysty.
Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan»
Ońtústik Qazaqstan oblysy