Irgeli ister, jańa jobalar

El kartasynda jalpaǵynan jatqan Jambyl oblysynyń batysyndaǵy qaqpasy – Jýaly aýdanyndaǵy  «Burnoe Solar-1» JShS osydan bir jyl buryn úlken bir isti qolǵa alyp, kún elektr stansasyn iske qosqan-dy. Balamaly energııa kózderin paıdalanatyn bul nysannyń qýaty 50 megaVatty quraıdy. Elbasy N.Nazarbaev byltyrǵy jyly Indýstrııalandyrý kúni aıa­synda ótken jalpyulttyq tele­kópir barysynda «Qazirgi ýaqyt­ta Jambyl oblysy jel energetı­ka­syn ornatýda aldyńǵy oryn­dar­dyń birinde deýge bolady. Bul tájirıbeni bar­lyq jerde damytý qajet. Eń­bekterińizge rahmet», degen bolatyn. Shynynda, Jambyl ob­lysy balamaly energııa kózderin damytýda jáne ony paıdalanýda respýblıka boıynsha aldyńǵy orynda keledi. Mine, Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń Jambyl oblysyna ju­­mys sapary osynaý energııa ón­­dirýshi nysannan bastaldy. Bul joba ındýstrııalandyrý kar­ta­syna engizilgen jáne jańar­ty­la­­tyn energııa kózderin damytý sheń­berinde júzege asyrylady. «Burnoe Solar -1» JShS-niń dı­rektory Nur­lan Kapenovtiń aıtýyna qara­ǵan­da, elektr energııasyn óndirý úshin 150 gektarǵa 192 myń kún panel­deri ornalastyrylǵan. Bul panel­der 25 jylǵa deıin ju­mys is­teýge jaramdy, biraq, únemi kútip ustap, jóndep otyrsa, bul mer­­zimdi 40 jylǵa deıin sozýǵa bola­­dy. О́ndirilgen qýat qazir aý­dan­­da­ǵy ortaq energııa júıesine «quıy­­lýda». Stansada búginde otyzdan as­tam adam jumys isteıdi. Aldaǵy ýa­­qytta nysannyń qýatyn 100 megaVattqa deıin ulǵaıtý jospary bar. Bul 30 myń aýlany jaryqpen qamtamasyz etýge múmkindik berip, osy óńirdegi elektr energııasyna degen tapshylyqtyń bolmaýyna oń áserin tıgizetini sózsiz. Bıylǵy jyldyń alty aıynda 16 mln kVt/saǵat elektr energııasyn óndirdi. Aıt­paqshy, «Burnoe Solar-1» JShS-niń kún elektr stansasy Orta­lyq Azııadaǵy eń iri nysan bolyp esep­teletinin maqtanyshpen aıtýǵa bolady. Basty urany «ja­syl ekonomıka» bolyp otyrǵan EKSPO-2017 kórmesinde bul stansa ju­mysy oblysta balamaly ener­gııa kózderin taratýdaǵy eń tıim­di jobalardyń biri retinde tanys­tyrylmaq. Halyq sharýashylyǵynda hımııa ónimi qoldanylmaıtyn sala sırek. Ol, ásirese, aýyl sharýashylyǵyn órkendetý úshin asa qajet. Egis­tikke fosfor tyńaıtqyshyn engi­zý qyzylsha ónimdiligin – 40, maq­tany – 23, kúzdik bıdaıdy – 11, júgerini – 20, kúrishti – 15 já­ne baqsha daqyldaryn 40 paıyz­ǵa arttyratyny ǵylymı negizde dá­lel­dengen. Búgingi tańda elimiz­degi agro­qu­rylymdardyń qarama­ǵyn­daǵy egistikterdi qunarlan­dyrý úshin ǵana 1 mln 200 myń tonna m­ıne­raldyq tyńaıtqysh qajet eken. О́kinishke qaraı, ekonomıka­lyq qıyndyqtarǵa baılanysty egis­tikke tyńaıtqyshtyń qajetti mól­sheri engizilmeı keledi. Úkimet basshysy Kárim Má­simov «Qazfosfat» JShS-niń «Mı­neraldy tyńaıtqyshtar» zaýytynda kóshpeli májilis ótkizip, hımııa ónerkásibin damytý máselesin talqylady. Jambyl oblysynyń ákimi Kárim Kókirekbaev hımııa salasynyń jetistigi men máselesin saraptap aıtyp berdi. Bul salaǵa jaýapty basshylar da óz oılary men usynystaryn ortaǵa saldy. Búginde 449,2 gektar jerdi alyp jatqan bul kásiporyn ónimi­­niń negizgi bóligi otandyq aýyl sha­rýa­shylyǵy taýarla­ryn óndirý­shiler úshin tyńaıt­qysh­tardy sýbsıdııa­laý baǵdarlamasy boı­ynsha ishki naryqta satylady. Sonymen qatar, Qytaı, Ýkraı­na, Belarýs jáne Tá­jikstan naryq­tarynda satylyp, Aýǵanstan, Qyr­ǵyzstan, Rýmynııa, Chehııa, Bolgarııa, Irannyń fosforly tyńaıtqyshtar naryqtaryna shyǵarý jóninde aýqymdy ju­mys­tar qolǵa alynýda. – Keıingi kezde hımııa óner­ká­sibin órkendetý el ekonomıkasynyń qaryshtap damýyna qol jetkizetin mańyzdy bir sala ekeni is júzinde dáleldendi, – dedi «Qazfosfat» JShS-niń bas dırektory Muqash Esken­dirov. – Shynynda, hımııa klas­terin damytatyn kez keldi. Eli­miz fosfor keni jóninen álem­de tórtinshi orynda. Onyń 15 mlrd tonna qory barlanǵan. Keıin­gi kezde kóptegen memleketter azyq-túlik qaýipsizdigin qamta­ma­syz etýge kúsh salýda. Aýyl sha­rýa­­shylyǵy ónimin mol óndirý úshin mı­neraldy tyńaıtqysh asa qa­jet. Son­dyqtan da, hımııa ónim­derin kóp óndirý arqyly elimiz­diń áleýe­tin arttyrýǵa bolady. Búgin­de bizdiń kompanııada 6 myńnan astam adam eńbek etedi. Jumys­shy­lardy qysqartý bolǵan emes jáne aldaǵy ýaqytta da bolmaıdy dep oılaımyn. Olardyń ortasha aılyq jalaqysy 104 myń teńgeni quraıdy. Bizdiń kompanııa elimizdiń úsh aımaǵynda, ıaǵnı Jambyl, Ońtústik Qazaqstan jáne Aqmola oblystarynda jumy­syn jalǵastyrýda. Sonymen qatar, Almaty, Taraz, Jańatas, Qara­taý, Shymkent, Stepnogor qa­la­lary men oǵan jaqyn ornalasqan eldi mekenderdiń turǵyndaryn turaq­ty jumyspen qamtyp otyrmyz. Árıne, álemdik qarjy daǵdary­sy kásip­orynnyń óndiristi qarysh­tap da­mytýyna az kedergi keltirip otyr­ǵan joq. Olar soǵan qaramastan eń­bek yrǵaǵyn báseńdetpeýge kúsh salýda. Jastar – úlken kúsh. Jastar de­genimiz – jalyn ot. Jas júr­gen  jer – mereke. Jambyl jastary belsendi, qolynan is keletin­digi­men, oıly da bıik rýhty­lyǵy­men, jigerli de iskerligimen erekshelenedi. Mine, Úkimet basshysy Kárim Másimovtiń jambyldyq jas­­tarmen kezdesýi barysynda qazir­­gi jas urpaqtyń bolashaqqa batyl ári ashyq kózqaraspen qaraı­tynyn anyq ańǵardyq. Ashyq-jarqyn áńgime barysynda jastar jaǵy otandyq bıznesti qoldaý, alys aýyldarǵa attanǵan jas mamandar jaıyn, jumyssyzdyqty joıý, talantty jastardy qoldaý, jas otbasylardy baspanamen qamtamasyz etý, otandyq kınoprokatty damytý máselelerin qozǵady. Kezdesý óte emin-erkin ótkendikten bolar, jastar Úkimet basshysyn «Jaıdarman» keshiniń qonaǵy bolýǵa shaqyryp, Kárim Másimov aldaǵy ýaqytta Astana qalasynda ótetin KTK oıyndaryna mindetti túrde qatysyp, kórermen retinde tamashalaýǵa ýáde berdi. Bul kúni Premer-Mınıstr Jýaly aýdanyndaǵy «Gambýrg» JShS-niń jańbyrlatyp sýarý tehnologııasyn paıdalana oty­ryp, jem-shóp daqyldaryn ósirý jónindegi jobasymen jáne oblys­tyq jergilikti polısııa qyzmetiniń jumysymen tanysty. Iri qara mal basyn kóbeıtýdi myqtap qolǵa alǵan «Gambýrg» et, sút, shujyq shyǵarý óndirisi, sondaı-aq, aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý kásibimen de aınalysady. Al 1280 saqshysy bar jergilikti polısııa qyzmeti qoǵamdyq tár­tipti saqtaý, jol qozǵalysy qaýip­sizdigi, qylmystyq quqyq buzý­shy­lyqtardyń aldyn alý jáne jo­lyn kesý, ákimshilik quqyq buzý­shy­lyq pen sotqa deıingi tergeý jumystary baǵyttary boıynsha bel sheship qyzmet etýde. Saparynyń sońynda K.Másimov Taraz qalasyndaǵy «Kóne Taraz» arheologııalyq saıabaǵyndaǵy mu­rajaı men ejelgi qala ornynda júrgizilgen qazba jumystarynyń barysymen tanysyp, ashyq alańda jergilikti zııaly qaýym ókilderimen kezdesti. Áńgime Taraz qalasynyń tarıhy, týrızm máselesi, jas­tar tárbıesi tóńireginde órbidi. О́tkeni­mizge izet, búgingi urpaqqa zor maq­tanysh bolǵan bul saıabaq – byltyr ǵana Taraz tórinde dúbirlep ótken Qazaq handyǵynyń 550 jyl­dyq mereıtoıynyń basty syı­lyǵy bolatyn. Kóne shahardyń, shejireli ólkeniń tarıhynan syr shertetin bul saıabaqtyń quramyna ashyq aspanasty murajaıy, «Dos­tyq úıi», sholý munarasy men «Myń­bulaq» skveri kiredi. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan» Jambyl oblysy