Bı óneriniń bıik ordasy

Astanada Qazaq ulttyq horeografııa akademııasy ashylady  Ata-babalarymyzdyń ǵasyrlar boıy ańsaǵan táýelsizdigine qol jetip, egemendikti tý etip kóterip kele jatqanymyzǵa jyl sońynda shırek ǵasyr tolǵaly otyr. Ushqyr ýaqyttyń kózimen qaraǵanda, bul onshalyqty uzaq merzim emes. Alaıda, buǵan elimizdiń osynaý 25 jyldyń ishinde áleýmettik-ekonomıkalyq salalar men halyqaralyq arenada alǵan asýlary turǵysynan qarasaq, júz jylǵa júk bolarlyq shapaǵatty sharýalardyń is júzine asqanyn tez paıymdap úlgerer edik.  Munyń bári búkil álem tanyp-moıyndaǵan Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal saıasatynyń arqasynda oryndalyp jatqanyn jaqsy bilemiz. Bizdiń aıryqsha qýanatynymyz, egemendik mártebesin alǵan kez­den bastap, respýblıkada má­denıet pen ónerdiń serpinmen da­mýyna zor kóńil bólinip ke­ledi. Elbasynyń alystan boljaıtyn kemeńger saıasatynyń nátıjesinde Arqanyń tórine kóshirilgen ǵajaıyp baıtaǵymyz – Astana qalasynyń tórinde sońǵy jyldardyń ózinde álemde alatyn aıshyqty oryndary bar qanshama óner oshaqtary boı kóterdi. Aıtalyq, 2009 jyly elordada biregeı «Qazaqstan» konsert zaly ashyldy. Oǵan Ortalyq Azııada bul salada teń keler birde-bir ǵımarat joq, ol álemniń eń úzdik sáýlet óneri týyndysynyń birine jatady. Ortalyqtyń akýstıkalyq múmkindigine jer júzine aty máshhúr kóptegen mýzykanttar men opera ánshileri laıyqty baǵa berdi. Al Astananyń 15 jyl­dyǵy qarsańynda, 2013 jyly «Astana Opera» degen ataý alǵan jańa opera jáne balet teatry quryldy. Bul ózgeshe pishimdi ǵımarat sáýleti turǵysynan klassıkalyq, tehnıkalyq oryndalýy men ishki jabdyqtalýy jaǵynan ınnovasııa úlgisinde jasalyp shyqty. Osynyń ózi teatrdyń jahandaǵy ǵajaıyp sahna alańdary úzdikteriniń biri retinde tanylýǵa múmkindik berdi. Endi, mine, taıaý arada solar­dyń qataryna Qazaq ulttyq horeo­grafııa akademııasy atty joǵary oqý orny qosylǵaly tur. Memleket basshysynyń ja­ńa bastamashyldyǵymen 2014 jyl­dan beri salynyp jat­qan bul ǵımarat endigi jerde Or­ta­lyq Azııadaǵy kásibı horeo­grafııalyq bilim berýdiń tolyq sıkly qamtylǵan eń birinshi ári teńdessiz oqý ordasy bolmaq. Onyń keshendi ǵımarattary men jaraqtandyrylýy qazirgi zamanǵy talap pen tilektiń tolyq talǵamynan tabylady. Resmı túrdegi ataýy «Qazaq ulttyq ho­reo­grafııa akademııasy» kom­mer­sııalyq emes aksıonerlik qo­ǵamy» bolyp atalatyn bul oqý orny Qazaqstan Úkimetiniń 2015 jyly 11 naýryzdaǵy №126 qaýlysyna sáıkes qanat qaqty. Ol – bul salada bilim berýdiń mektep, kolledj, joǵary oqý orny dep atalatyn barlyq úsh býynyn bir-birimen jalǵastyryp áketetin, úzdiksiz kásibı bilim berý ıdeıasy negizin qalaıtyn biregeı joba. Osy oraıda akademııadaǵy bilim berý júıesiniń túpki maqsaty qoǵamnyń rýhanı-mádenı, este­tıkalyq damýyn qamtamasyz etetin joǵary sanatty balet ar­tıs­terin daıarlap shyǵarýǵa ba­ryp ulasady. Osymen bir mez­gilde horeo­grafııalyq óner salasynyń mamandaryn kóp deńgeıli daıyndaýdy júzege asyratyn ǵylymı-shyǵarmashylyq bilim ordasyn qalyptastyrý mindeti qoıylady. Al maqsaty dúnıejúzilik táji­rıbe úlgisin ustana otyryp, shákirtterge horeografııa sala­synda kásibı bilim berýmen ush­tasady. Osynyń qabatynda álemdik tanymal horeografııa mektepterimen shyǵarmashylyq baılanys ornata otyryp, ony damytý negizinde túlekterge sa­pa­ly kásibı bilim usyný, osy­ǵan qajetti jaǵdaı jasaý qaras­tyrylady. Elimizdiń tórinde mynadaı barlyq jaǵynan ǵajaıyp oqý ornynyń boı kóterýi klassıkalyq bı óneri salasyndaǵy daryndy tulǵalardy daıarlaýdyń birden-bir týra joly bolmaq. Elordanyń sol jaǵalaýyna ornalasqan ja­ńa bilim ordasynda arnaıy daıyn­dalǵan biregeı sáýlet jobalary álemdik deńgeıde boı túzeıtin etalonǵa aınalady. On­daǵy qazirgi zaman talabyna saı salynǵan oqý, balet, teatr jáne turǵyn úı sıpatyndaǵy 4 korpýsta oqý­shylar men stýdentterge sapaly bilim berý men tııanaqty bilim alýdyń barlyq jaı-jaǵdaıattary jasalǵan. Oqý korpýsynda jalpy bilim berý mektebimen, úlken de jaryq synyptarmen qamtylǵan kolledj jáne ınstıtýt ornalasqan. Osynda zama­naýı saýyqtyrý kesheni men kóp fýnksıonaldy sport zaly da bar. Balet korpýsynyń bir ózi 21 balet zalynan quralǵan. Zaldar túgel perımetr boıynsha jaıǵasqan. Onyń ishinde ashyq aspan astynda sándi saıaly baq jaıqalyp ósip tur. Árbir zalda oqýshylardyń sabaq arasynda ýaqyt ótkizetin jáne tynyǵatyn aımaqtary qarastyrylǵan. Teatr ǵımaratyndaǵy klassıkalyq qat-qabat syzba boıynsha salynǵan 800 oryndyq kórermen zaly búgingi kúnniń barlyq talabyna jaýap bere alady. Al tur­ǵynjaı korpýsy akademııa­nyń professorlyq-oqy­týshylar quramy úshin bólingen  qyzmet­tik páterler men oqýshylarǵa ar­nal­ǵan keń bólmelerden turady. Buǵan qosa, akademııa aımaǵynda qazirgi kúnderi me­dısınalyq keshen men úlken ashana salynyp jatyr. Munyń bári Elbasynyń atalǵan oqý orny úshin jasap otyrǵan ákelik qamqorlyǵyn tanytady. Prezıdent bilim berý men onyń sapasyna qatysty sóılegen bir sózinde: «Bizdiń búkil elimizde álemdik standarttar deńgeıine sapaly bilim berý qyzmetin jol­ǵa qoıýǵa tıistimiz», – dep bul sa­lanyń aldynda turǵan negizgi aýqymdy mindetti atap kórsetip berip edi. Jańadan ashylyp otyr­ǵan akademııa osy mindet pen talap­tyń deńgeıinen tolyq tabyla ala­dy dep esepteýge negiz bar. Osy maqsatta oqý orny bi­lik­­­ti oqytýshy kadrlarmen jab­­­­­dyq­talyp jatyr. Joǵaryda aıt­­­qany­myzdaı, Qazaq ulttyq horeo­grafııa akademııasy ulttyq bı mektebiniń qarqyndy damýy men qalyptasýy jolyndaǵy batyl qadamdardyń biri bolyp tabylady. Úsh basqyshtan quralatyn akademııada balalardy qabyldaý shyǵarmashylyq baǵyttaǵy bas­taýysh mekteptiń 1, 2, 3 jáne 4 sy­­nyp­tarynda júzege asyrylady. Damyǵan shyǵarmashy­lyq tulǵany jan-jaqty tárbıeleý úshin Qazaq ulttyq horeografııa akademııasyna balalardy 1-synypqa qabyldaý 6-7 jas­tan júrgiziledi. Al tehnıka­lyq jáne kásiptik bilim berý júıesi 5-9 synyptar aralyǵynda oqytylady. Shyǵarmashylyq ba­ǵyt­taǵy bastapqy mektep bilim baǵdarlamasynyń maqsaty bı salasyndaǵy bilim men bilik­tilikti qalyptastyrý, túrli baǵyt­taǵy bı materıaldaryn oryn­daýǵa qozǵalys apparattaryn daıyndaý, túrli deńgeıdegi tehnıkalyq kedergilerdiń negizin ıgerý bolyp sanalady. Osynyń negizinde shyǵarmashyl, jan-jaqty damyǵan kásibı mamandar, zamanaýı jáne kreatıvti tul­ǵalar tárbıelep shyǵarýlary tıis. Odan ári qaraı bakalavrıat jalǵastyrýǵa múmkindigi bar. Budan basqa, joǵary bilim beretin bakalavrıat pen joǵary oqý ornynan keıingi qaıta daıarlaý baǵyty boıynsha bilim berýdegi júıe – magıstratýra da ashyldy. Al kelesi jyldary doktorantýra ashý josparda bar. Akademııaǵa túsý úshin qabyl­daý emtıhandarynan ótkender mem­lekettik bıýdjet jáne aqyly negizde bilim alý joldary da qarastyrylǵan. Bolashaqta akademııa álemdegi barlyq daryndy balalar men jetkinshekterge esigin aıqara ashatyn bolady. Bilim berý oqytý men tárbıeleý osylaısha úzdiksiz prosess bolyp jalǵasa beredi. – Bilim berý jolymyzda al­ǵashqy qadamdarda respýb­lıka­myzdyń túrli, tipti eń shalǵaı aımaqtaryndaǵy qabiletti bala­lar­ǵa erekshe kóńil bólinedi. Bul biregeı múmkindikti kez kel­gen adam paıdalana alady. Demek, eger sizdiń balańyz talant­ty, kásibı talaptar men ólshem­der­ge sáıkes keletin balet jáne dene bitimi jaǵynan qajetti tabı­ǵı sıpattarǵa ıe bolsa, oǵan jar­qyn bolashaq syılaıtyn múm­kin­dik pen sáttilikti jiberip almaǵanymyz jón, – deıdi osy oraıda akademııa dırektory­nyń min­detin atqarý­shy Gaý­har Aldambergenova. – Akade­mııada shákirtterdi daıarlaýda Qazaq­stannyń úzdik kásibı mamandarymen qatar, Reseı, Germanııa, Qytaı jáne Fransııanyń jáne basqa da alys-jaqyn shetelderdiń bilikti horeograftary ózderiniń kásibı sheberlikterin ortaǵa salatyn bolady. Ol, sonymen birge, Qazaq­stan Respýblıkasynyń horeogra­fııa­lyq bilim berý júıesindegi basty ózgeris mamandardy daıar­laýda kóp deńgeıli modelge kóshý bolyp sanalatynyn da atap ótti. Osy arqyly úzdiksiz bilim berý, sapaǵa qol jetkizý jáne kásibı mamandardy daıarlaý tıimdiligine qol jetkiziledi. Akademııanyń bilim mekemesi retindegi basty mindeti úzdik óner dástúriniń sabaqtastyǵyn saqtaý, otandyq horeografııalyq bilim berý salasyndaǵy bilim sapasyn arttyrý jáne olardy álemdik keńis­tikte biriktirý bolyp tabylady. Jańagúl SULTANOVA, ónertanýshy ASTANA