Qoǵamymyz qaýipsizdikti qoldaıdy

Qazaqstannyń ıadrolyq qoǵamy (QIаQ) – 1993 jyly Kýrchatov qala­synda qurylǵan atom ǵyly­my men ónerkásibi salasy mamandarynyń basyn biriktiretin qoǵamdyq kásibı uıym. Mundaı qoǵam alǵash ret AQSh-ta 1955 jyly qurylǵan. Búgingi kúni álemde 40-qa jýyq osyndaı qoǵam bar. Sonyń ishinde atom stansalary joq Danııa, Ita­lııa, Izraıl sekildi damyǵan elderde de bar. Iаdrolyq qýat salasynyń mamandary ǵana múshe bolatyn bul uıymdardyń mańyzy zor. Ol keıbir elderde memlekettik qyzmettiń de fýnk­sııa­laryn atqa­rady. Máselen, AQSh-ta atom óner­­kásibiniń standarttaryn osy uıym belgileıdi. Bizdiń elimizde atom qýatymen aınalysatyn kóptegen uıymdar bar. Solardyń mamandary óz­ara tájirıbe almasý, ǵylymı je­tis­­tik­terimen bólisý jáne ótkir máse­lelerdi talqylaý úshin biz­diń uıymymyzdyń sheńberinde keńes­ter, konferensııalar, semınarlar men dóńgelek ústelder ót­kizip turady. Onda sala mamandary óz­derine qoldaý kórip, moraldyq turǵydan qanaǵat alatynyn kórip júrmiz. Osyndaı sharalardy qalyptasqan mamandar ǵana emes, jastar arasynda da ótkizýdemiz. 2003 jyldan beri QIаQ-tyń jas­tar bólimi qurylǵan. Ol ıadrolyq salaǵa qyzyǵýshylyq tanytqan stýdentterdiń, jas mamandardyń basyn biriktirgen. Jyl saıyn onda «Qazaqstannyń ıadrolyq áleýeti» atty semınar ótkizilip keledi. Bizdiń basty mindetimiz – el­degi óndirgish kúshterdi atom qýa­tyn beıbit maqsatqa paıdalaný arqyly damytý jónindegi istermen halyq­ty qulaqtandyryp otyrý. Sonymen qatar, qo­ǵamymyz atom qýatyn beıbit maqsatqa paıdalaný salasyndaǵy memlekettiń ǵylymı-teh­nıkalyq saıasatyn ázirleýge qaty­sady. Uıymymyz osy sa­lada­ǵy memlekettik jáne halyq­aralyq baǵdar­lamalar men joba­larǵa sarap jasaý isine de belsene aralasady. Bizdiń qoǵamymyz atomdy beı­bit maqsatqa paıdalanýdyń jol­dary jóninde BAQ-qa da jıi shy­ǵyp, aqparattar já­ne túsindir­me jumystaryn júr­gizip otyra­dy. Sonyń ishinde halyq­aralyq ynty­maqtastyqty damytý máselesindegi problemalar da halyqtyń nazarynan tys qalmaı, aıtylyp jatady. Biz salanyń tabystary men damý perspektıvalary týraly ha­lyqqa barynsha tolyqqandy, shyn­shyl aqparattar berýge tyrysamyz. О́ıtkeni, halyqtan eshnárse jasyrýǵa bolmaıdy. Iаdrolyq qýat degenimiz – ıadrolyq jarylystar men atom stansalary ǵana emes. Onyń medı­sına, fızıka, hımııa jáne t.b. ǵylym salalaryn damytýda da mańyzy zor. Máselen, radıa­­sııalyq tehnologııalardyń kómegimen medı­sı­nalyq qural-jabdyqtar, olardyń tetikteri óńdelip, tekserilip jatady. Son­daı-aq, qater­li isik, júrek-qan tamyr­lary aýrýlaryn anyq­taýda da medısına osy tehnologııalardy qoldanady. QIаQ AQSh, Fransııa, Japonııa, Reseı sekildi elderdiń osyndaı qoǵamdarymen yntymaqtastyq ornatqan. Olarmen ǵylymı-tehnı­kalyq baılanystar men tájirıbe almasý boıynsha yntymaqtasý jó­nindegi memorandýmǵa qol qoıylǵan. Búgingi kúni QIаQ halyq­aralyq World Nuclear Association uıymynyń múshesi bolyp tabylady. Internette ózimizdiń saıtymyz bar jáne úsh tilde jýrnal shyǵaryp turamyz. Natalıa JDANOVA, «Qazaqstannyń ıadrolyq qoǵamy» assosıasııasynyń atqarýshy dırektory