Igiligi mol «Ijevskıı»

Memleket basshysy Nur­sul­tan Nazarbaev sársenbi kúni jumys  babyndaǵy saparmen Arshaly aýda­nyn­da­ǵy Ijevskoe aýylynda bo­lyp, osyndaǵy kóp salaly óndiristik kooperatıvtiń ju­my­symen tanysyp, tur­ǵyn­dardyń jarasymdy tynys-tirshiligine qanyqty. Aty ob­lystan tysqary jerlerge de keńinen málim kásiporynnyń ýaqyt talabyndaǵy qarysh­ty da qýatty qadamy memleket tarapynan jasalyp jat­qan aýqymdy sharalardyń qaıtarymy moldyǵyn aı­qyn ańǵartty. Elbasynyń korteji qalalyq úlgidegi aýyldyń ásem kóshelerin boılap, birden «Ijevskıı» ón­diristik alańdaryna atbasyn tiredi. Ashyq alańdaǵy ónimder kór­mesin, ónimdiligi joǵary zama­na­lyq tehnıkalar tizbesin tamashalap, jańadan boı kótergen óndi­ris­tik ǵımarattardaǵy eńbek yr­ǵa­ǵyna den qoıǵan Nursultan  Ábishuly jınalǵan qaýymǵa yqy­­las sózin arnady. – Aqmola oblysy – bizdiń memleketimizdiń iri agrarlyq-ónerkásiptik aımaqtarynyń biri, – dedi Elbasy. – Aýyl eńbek­ker­leriniń ónim shyǵarýda jetekshi oryndardan kórinetin jaqsy dástúri bar. Meniń arnaıy tap­syr­mam boıynsha bul óńir eli­mizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qam­tamasyz etý men Astana ma­ńynda azyq túlik beldeýin jasaý baǵdarlamasyna qatysyp, nátı­jeli ister atqaryp keledi. Onyń ishinde erekshe kózge túseri – mal tuqymyn asyldandyrý qadam­da­ryn, bordaqylaý alańdaryn, iri taýarly-sút fermalaryn iske qo­sý jumystaryn ataýǵa tıispiz. О́z­geler úlgi alarlyq ister, bú­gingi basqosýymyz ótip otyrǵan «Ijevskıı» óndiristik kooperatıvinde jaqsy jolǵa qoıylǵan. Biz bıyldan bastap agrarlyq sektorda etti mal sharýa­shy­ly­ǵyn damytý jóninde buryn-soń­dy bolyp kórmegen jobany jú­ze­ge asyrmaqpyz. Bul maqsatqa jetý úshin jemshóp, onyń ishinde súrlem men pishendeme óndiretin salaǵa zor mańyz berip otyrmyz. Sońǵy úsh jyldyń ózinde ob­lys­ta jańa óndiris qalyptastyrý, qaı­ta óńdeý salasyn damytý ba­ǵytynda 40-tan astam bıznes-joba iske asyryldy. Aýyl sha­rýa­shy­lyǵy kásiporyndarynyń kóp­tegen basshylary ýaqyt tala­by­na sáıkes jańasha oılap, serpindi qımyldaı bastady. Ony «Ijevskıı» óndiristik kooperatıviniń tájirıbesinen de aıqyn kórýge bolady. Elbasy rıza sezimin bildirgenindeı, ótken jyly kópsalaly kooperatıv 1,8 mıllıard teńge­niń ónimin óndirip, el dastar­qa­nyn baıytty. Jyldyq ósimniń 118 paıyzdy quraýy mundaǵy qaı­ta óńdeý qýattarynyń myqty­ly­ǵyn baıqatady. Kásiporyn sa­ǵatyna 3000 bas qus etin óńdeı alady. Jeltoqsan aıynda qatar­ǵa qosylǵan quramajem zaýyty táý­ligine 480 tonna ónim daıyn­daý arqyly ujymdy utymdy um­tylystarǵa bastaýda. Sharýa­shy­lyq makaron sehynyń, maı zaýy­tynyń, shujyq sehynyń, naý­baı­hananyń, astyq qabyldaý pýnk­ti­niń, dıirmenniń, jumyrtqa unta­ǵyn shyǵaratyn sehtyń qýatyn tıim­di paıdalanyp otyr. Kásip­oryn basshysy Sosıalıstik Eń­bek Eri, Aqmola oblysynyń qur­metti azamaty Ibragım  Janǵora­zov­tyń iskerlik qabileti ózge de salalardaǵy údemeli úrdisterdiń qaıtarymynan aıqyn baıqalady. Elbasy, tutastaı alǵanda, bul barlyq taýar óndirýshilerdiń or­taq mindeti ekendigine ekpin tú­sir­di. Aýyl sharýashylyǵy óndi­ri­sin damytýda eksportqa baǵdar­lanǵan ettik mal sharýashylyǵyn damytýdyń ozyq jobalaryn jú­zege asyrý josparlanýda. Memleket osy maqsatqa 130 mıllıard teń­gelik nesıe resýrstaryn ju­myldyrady. Oblystyń sharýa­shy­lyq nysandary atalǵan múm­kindikti tıimdi paıdalanýy tıis. Bul óndiristi damytýǵa, jańa teh­nologııalardy engizýge, básekege qabiletti ónim shyǵarý arqyly kiris kózin tolyqtyrýǵa, jumys oryndaryn kóptep ashý arqyly turmys  deńgeıin kóterýge senimdi jol salady. Bizdiń osy ba­ǵyt­taǵy umtylystarymyz aldaǵy on jylǵa eseptelgen keń aýqymdy isimizdiń negizgi mán-maǵynasy sanalady. Kooperatıvtiń basqarma tór­aǵa­sy I.Janǵorazov Memleket bas­shysyna kásiporynnyń negizgi salasy – qus fabrıkasynyń ju­mysy týraly jan-jaqty baıandap berdi. «Ijevskııdiń» 60 túrli azyq-túlik ónimderin (un, makaron ónimderi, sary maı, irimshik, qaımaq, jumyrtqa, qus eti, t.b.) Astana qalasynyń, Aqmola jáne Qaraǵandy oblystarynyń tuty­ný­shylary zor suranyspen paı­da­lanady. Keden odaǵynyń ju­mys isteı bastaýy jańa eks­port­tyq múmkindikterge jol asha­tyny aıtyldy. Jyl sanap qýattanyp kele jat­qan kooperatıv óndiristi jań­ǵyrtýǵa 1,6 mıllıard teńge ınvestısııa jumyldyryp otyr. Qazir munda 280 aýyl sha­rýa­shy­lyǵy tehnıkasy, 83 avtomobıl jumysqa qosylǵan. Tehnolo­gııa­lyq úderisterdi jetildirý nátı­je­sinde eńbek ónimdiligi artyp, burynǵy 1,5-1,6 myń adamnyń isin 700 bilikti jumysshy atqarady eken. Sapa kórsetkishterine de min taǵý qıyn. Kásiporyn «Qa­zaqstandyq sapa ortalyǵynyń» ST RK ISO 9001:2001 sertı­fı­katymen jumys isteıdi. Ujym músheleriniń ortasha aılyq eń­bek­aqysy 33 myń teńgeden asa­tyn óndiristik kooperatıv áleý­mettik salany órkendetýge jyl saıyn 3-4 mıllıon teńge qarjy bóledi. Byltyr kásiporynnyń óz kúshimen mádenıet úıi qaıta jab­dyqtalyp, mektep pen dárigerlik ambýlatorııa jańa qazandyqqa ıe boldy. Nursultan Ábishuly jumyrt­qa suryptaý sehyndaǵy zamana­lyq tehnologııaǵa den qoıdy. Seh bastyǵy Irına Iаrýllına avto­mat­tandyrylǵan shaǵyn ǵana eki máshınemen kún saıyn 380-400 myń dana jumyrtqany suryptap, kez kelgen sátte jóneltýge daıyn ustaıdy eken. Salmaǵyna qaraı jumyrtqa 5 kategorııaǵa bólinedi. Eń jaqsysy 78 gramdyq, odan keıin birinshi, ekinshi sorttar bo­lyp kete beredi. Bir jumyrt­qa­nyń ózin­dik quny – 6 teńge. Osy jerde áńgimege aralasqan Ibragım Jan­ǵorazov kooperatıvtiń sony izdenisteri Qazaqstanda jańa kásip­oryn­dardyń ashy­lýy­na qozǵaý salǵanyn aıtty. Má­selen, Pavlo­dar­daǵy karton-rýberoıd zaýy­tyn­da jumyrtqany jaılasty­ra­tyn gofroydys daı­yn­daıtyn jeli iske qosylǵan. Prezıdent qosymsha qurylys júrgizilip, zamanalyq jańa jab­dyqtar ornatylǵan jumysshy as­ha­nasyn aralap kórdi. Qus ósirý­shi­­lerdiń qurmet kórsete shaqy­rýy­men dastarqan jaıylyp, ashyq-jarqyn áńgime óristedi. Dóń­gelek ústel basynda ujym mú­shelerimen qatar, aýyl turǵyn­dary, aýdannyń belgili azamat­ta­ry ár jylǵy Joldaýdyń ıgiligin, erteńgi kúngi jarqyn josparlar­dyń sharapa­tyn aıtqan tilek bildirdi. Elena Batyeva, zooteh­nı­ka­lyq zerthananyń meńgerýshisi: «Bizdiń quramajem zaýyty Qa­zaqstan, Bel­gııa, Germanııa jáne Reseı óner­tapqyshtarynyń birlesken týyndysy dep aıtýǵa bo­lady. Ol byltyrǵy jyly ǵana iske qosyl­dy.  Mundaı zaýyt Qa­zaqstannyń ózge óńirlerinde áli joq. Bizdiń keshen táýligine 480 tonna qurama­jem óndire alady. Bul árbir saǵatta 20 tonna ónim shyǵary­lady degen sóz. Al bizge kúnine 150 tonna da jetedi, qal­ǵanyn syrt­qa shyǵaramyz. Biraq zaýy­tymyz áli tolyq kúshinde ju­mys­qa kirisken joq. Osy ónerkásip kesheninde bar bolǵany jeti-aq adam jumys isteıdi. Qol­danatyn shıkizatymyz tehnıka­lyq zertha­na­daǵy tekseristen óte­di. Qurama­jem­niń eń negizgi shıkizaty arpa bolyp tabylady, ol ózimizdiń jerimizde ósiriledi. Qurajem ártúrli jastardaǵy shójelerge arnalǵan. Árqaısyna qajetti vıtamınder komponent retinde quramajemge qosylyp otyra­dy», – dedi. О́zimiz zaýytta bol­ǵa­nymyzda, quramajem­ge qosy­la­tyn komponentterdiń ara­synda ulý qabyrshyǵy, kúnbaǵys maıy, balyq uny, askorbın qysh­qyly jáne t.b. baryn baıqadyq. Gúlmıra Jumabaeva, bas zootehnık: «Men Qyrǵyzstannan kóship kelip edim. Jaǵdaıymyz jaqsy, balalarym oqyp jatyr. Úlken ulym qus fabrıkasynda jumys isteıdi. Biz táýligine 400 myńnan astam jumyrtqa alamyz. Bárimizge, ásirese, shetelden eli-jurtym dep kelgen aǵaıyndarǵa baýyrmaldyq tanytyp, jaǵdaı jasap jatqan Elbasyna úlken rahmetimizdi aıtamyz. Elimizdi árdaıym bıikterge bastaı be­rińiz», – dedi. Ulty kúrd bolǵanymen, qazaq tilinde erkin sóıleıtin mal dárigeri Ibo Kasymov:  «Aýylda 27 ulttyń ókili tatý-tátti tura­dy. Men Qazaqstanda týyp, Qa­zaqstanda óstim. Adamǵa qajetti jaǵdaılardyń bárin paıdalaný­da­myz. Selınograd aýyl sharýa­shylyǵy ınstıtýtyn bitirip, 23 jyldan beri osynda jumys istep kelemin. Sizdi osynda qarsy alǵanymyzǵa qýanyshtymyz. Biz shójelerdi Gollandııa men Reseıden alamyz, ol jaq birinshi vak­sı­nany jasaıdy, qalǵan­da­ryn, ju­myrtqa týýǵa deıingilerin, ózimiz jasaımyz. Alǵash­qy­sy alty kún­de, odan keıin 18, 45, 56 kúnde solaı-solaı kete beredi. Eń sońǵy vaksına 95 kúnde jasalady. Osy­dan keıin ju­myrt­qalaı bastaıdy. Arasynda ózimizdiń zerthanada 10 kún saı­yn aralarynan tańdap alyp, tekserip, qadaǵalap otyra­myz», – dedi. Sóziniń sońynda ol: «Qadirli Elbasy, bizdiń halqy­myzdy 20 jylda úlken dárejege kóter­dińiz. Qazaqstannyń jetistikterin Sizben baılanystyryp, qatar júrip ıgilik óndirip jat­qany­myzǵa qýanamyz», – dedi. О́ndiristik kooperatıvtiń trak­tor-egis brıgadasyn Vıtalıı Ivanov basqarady eken. Sizdiń agroónerkásip keshenin qol­daý saıasatyńyzdyń arqa­synda biz sońǵy bes jylda máshıne-traktor parkin tolyq ja­ńa­ladyq, dedi ol. Máselen, keshendi bir traktor 5 K-700-di aýystyra alady. 15 myń gektar jerimizdi ózimiz óńdeımiz. Sonyń 25 paıyzyn jylda parǵa tas­taı­myz. Ujymymyz negizinen qu­rama­jem jáne tuqymnyń elıtaly sort­ta­ryn shyǵarady. Sizdiń «Aýyldyń órkendeýi – Qazaq­stannyń órken­deýi» degen ura­ny­ńyz barsha­myzdy irgeli isterge qanat­tandyrady. Densaýlyǵyńyz myq­ty bolyp, elimizdi alǵa bastaı berińiz. Kúlzııa Tókenova,  qus ósirýshi operator: Biz  43 myń bas qusqa kútim jasaımyz. Sizdiń kelge­ni­ńiz úlken qýanysh. Men osy aýylǵa 1999 jyly kóship keldim. Sehymyz tolyǵymen avtomattan­dy­rylǵan, sonyń arqasynda biz­diń jumysymyz jeńildep, sapa­sy da artty. 18 jasar ulym da osynda isteıdi, ekinshi ulym oqý bitirgen soń osynda keledi. Bul Sizdiń «Dıplommen – aýylǵa» bas­tamańyzdyń tereń mazmunyn bildiredi. Kóńilimiz jaqsy, aýy­ly­myz órkendep kele jatyr. Sizge jaqsylyqtar tileımin», – dedi. Osy jerde Elbasy bastama­nyń baıandylyǵyn atap kórsetti. Qazirdiń ózinde 13 myńnan astam jas maman aýyldarda jemisti ju­mys istep jatyr. Meniń tapsyr­mam boıynsha olardyń barly­ǵy­na tıisti jaǵdaı jasalýda. Qoz­ǵa­lys dástúrli jalǵasyn tabady. Jańa áńgimege aralasqan jas jigit te «Ijevskııdiń» qamqorly­ǵyn kórip otyr eken. Astana agro­tehnıkalyq ýnıversıtetin bi­tirgen mal dárigerine úı berilip, qarjylaı kómek kórsetilgeni qoldaýǵa turarlyq, dedi N.Nazarbaev. Mektepte  20 jyl dırektor bolyp istegen, qazir ardagerler keńesiniń tóraıymy Lıýbov Pan­kratova aýyldaǵy 240 zeınet­ker­diń memleket qamqorlyǵyna rıza kóńilin jetkizdi. Bárimiz de Sizdiń qoldaýyńyzdy sezinýdemiz. Qańtar aıynan bastap, árqaı­sy­myzdyń zeınetaqymyz 10 myń teńgege ósti. Sizge kóp rahmet. Men ózim Reseıde týǵanmyn, bir­aq 43 jyl osynda turamyn. Qa­zaqstandy úlken Otanym dep sa­naı­myn. Elin eńselendirgen Elbasyn biz de qoldaımyz. Sizge uzaq ǵumyr, qajyrly ister tileımin. Barshamyzdy jarqyn bola­shaqqa bastaı berińiz! degen tolǵanysyn bildirdi ol. Vladımır Bıdjıev, aýdandyq aýrýhananyń bas dárigeri: «Me­niń bas dáriger bolyp istegenime 29 jylǵa taıap qaldy. Bul sala­nyń barlyq ózgeristeri meniń kóz aldymda ótip jatyr. Sońǵy 10 jyldyqty erekshe aıtqym keledi. Jaqsy ózgerister boldy. Aýdan­ǵa sońǵy 5 jylda 200 mln. teńgeniń medısına qural-jab­dyqtary keldi. Olardy aýdan kó­le­mindegi medısına mekemelerine taratyp berdik. Aýdanymyzda 28 aýyl bar, sonyń 10 aýylynda sanıtarlyq avtokólik bar. Keńes ókimetinde de ondaı múmkinshilik bolǵan joq edi. Qazir, mine, soǵan qol jetkizdik. Sonyń arqasynda bolar, kókirek aýrýy myń adamǵa shaqqanda 160-tan  90-ǵa tústi,  balalar ólimi myń adamǵa shaq­qanda 21,7 edi, qazir 5,4 adamǵa kemidi. 2007 jyldan bastap bala týýy artyp, ólim azaıdy. Osy aýylda 140 oryndyq aýrýhana jáne emhana bar. Qazir dárigerdi tańdaýǵa múmkindik bolsa da syrqat adamdar ózimizde emdelip jatyr», – dedi. Kezdesý sońynda Elbasy N.Na­zarbaev: «Sizder arqyly bar­lyq aýyl turǵyndarymen kezdesip otyrmyn dep esepteımin. Bizdiń halqymyzdyń 40 paıyzy aýyldarda turady. Bizdiń jańa baǵdarlamalarymyz áleýmettik áleýetti arttyrýǵa baǵdarlanǵan. Adamǵa jaqsylyqtar jasaýǵa umtylý qajet. Táýelsizdik jyl­dary 560 jańa mektep salyndy. Zamanalyq emhanalar men aýrýhanalar salý jalǵasatyn bolady. Dárigerlerdi ózimizde ǵana emes, shetelderde de oqytyp jatyr­myz. Medısınalyq ortalyqtar ashtyq. Olar álemdegi eń jetildirilgen ádistermen jumys isteıdi. Sondaı-aq, oqytý sapasyn art­ty­rý baǵytynda da kóptegen ju­mys­tar isteldi. Memleket basshysy Nursul­tan Nazarbaevtyń sapary bary­synda onyń janynda Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy Aslan Mýsın, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aqylbek Kúrishbaev, Aqmola oblysynyń ákimi Sergeı Dıachenko birge boldy. Jaqsybaı  SAMRAT, Baqbergen  AMALBEK. Aqmola oblysy. ----------------------------------------- Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.