Áleýmettik qamsyzdandyrý áleýeti

kompozıttik qyzmet arqyly tıimdiligin arttyra túsedi Elimizdiń ekonomıkasynyń damýy, halyqtyń áleýmettik ál-aýqatynyń artýy Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á. Nazarbaevtyń álemniń damyǵan otyz eliniń qataryna ený jónindegi alǵa qoıǵan strategııalyq maqsattaryna qol jetkizýdiń mańyzdy elementi bolyp tabylady. Qazaqstan Respýblıkasynda memleket, jumys berýshi já­ne jumysker arasyndaǵy jaýapker­shilikti bóletin halyqty áleý­mettik qamsyzdandyrýdyń kóp deńgeıli júıesi quryldy. Bul júıe – ózine qatysatyn árbir tarap jaýap beretin birneshe komponentterden turady. Olar: memleket – bazalyq áleý­mettik tólemder: bazalyq jáne yntymaqty zeınetaqylar, mem­lekettik járdemaqylar, bir rettik memlekettik tólemder; jumys berýshi – eńbek etý qabiletinen, asyraýshysynan, jumysynan aıyrylýy jaǵ­daıyna, júktiligine, bosanýyna jáne bala kútimine baılanysty tabysynan aıyrylǵan jaǵdaıda áleýmettik tólemder alý úshin mindetti áldeýmettik saqtandyrý júıesine áleýmettik aýdarymdar, jazataıym oqıǵalardan jumyskerdi mindetti saqtandyrý; qyzmetker – mindetti zeınet­aqy jarnalary. 2005 jyldan bastap Qazaq­stan Respýblıkasynda jumys isteıtin halyqty áleýmettik qor­ǵaýdyń qosymsha túri retinde mindetti áleýmettik saqtandyrý engizildi. Jumys isteıtin azamat, sonymen birge, eger ol qaı­tys bolǵan jaǵdaıda onyń asyraýynda bolǵan otbasy músheleri áleýmettik qater týǵan jaǵdaıda Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan (budan ári – MÁSQ) áleýmettik tólemder alýǵa quqyly. Tólemderdiń mólsheri áleý­mettik aýdarymdar tólengen tabysqa, sonymen qatar olar­dyń tólený uzaqtyǵyna tikeleı baılanysty bolady. Mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesi ju­mys isteıtin halyqty qar­jylaı qoldaýdyń qosymsha túri bola otyryp, mindetti áleý­mettik saqtandyrý júıesine qaty­sýshylardyń aldyndaǵy mindettemeler júzege asyrylatyn osyndaı prınsıptermen jumys isteıdi. Mindetti áleýmettik saq­tan­dyrý júıesi shekteýli yn­ty­maqtastyq prınsıpine negiz­delgen, ıaǵnı jumys berýshiler óziniń jaldamaly jumyskerleri úshin MÁSQ aı saıyn áleýmettik aýdarymdar tóleıdi, al MÁSQ áleýmettik tólemder alý­shy­lar bolyp áleýmettik táýe­kel týǵan jumyskerler ǵana sa­nalady. Osylaısha, áleý­mettik tólemderdi alý quqy­ǵyn júzege asyrý kezinde salyq tólemeıtinder aldyn­da ekonomıkanyń naqty sek­toryndaǵy salyq tóleıtin qyz­metkerlerdiń basymdyǵyn kóz­deıtin ádiletti júıe quryldy. Sondyqtan jumysqa or­na­lasqanda azamattardyń eń­bek shartyn jasasqany óte ma­ńyzdy, óıtkeni bul jaǵdaıda jumys berýshi óziniń jaldamaly jumyskerleri úshin MÁSQ áleýmettik aýdarymdardy jáne Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryna (budan ári – BJZQ) min­detti zeınetaqy jarnalaryn tolyqtaı jáne ýaqytynda tóleýge jaýapty bolady. Sonymen qatar, eger aı saıyn­ǵy mindetti zeınetaqy jarnalary jumyskerdiń tabysynan ustalatyn bolsa, al aı saıynǵy áleýmettik aýdarymdardy jumys berýshi óz qarajaty esebinen tóleıtinin atap ótken jón. Aı saıynǵy tólenetin áleýmettik aýdarymdardyń mól­sheri jumyskerdiń nemese ózin ózi jumyspen qamtyǵan adam­nyń eńbekaqy túrinde alǵan tabysynyń 5 paıyzyn quraıdy. Bul rette, «Mindetti áleýmettik saqtandyrý týraly» QR Zańyna sáıkes ózin ózi jumyspen qam­tyǵan adam bolyp ózderine tabys ákeletin jumyspen ózderin qamtamasyz etetin jeke kásipker, jeke notarıýs, jeke sot oryndaýshysy, advokat, kásibı medıatorlar sanalady. Jaldamaly qyzmetkerler men ózin ózi jumyspen qamty­ǵandar úshin áleýmettik aýdarymdardyń tolyqtaı jáne ýaqytynda tó­lenýi MÁSQ tıisti áleýmettik tó­lemder alýdy qamtamasyz ete­­di. Asyraýshysynan aıyry­lýy jaǵdaıyna beriletin áleý­met­tik tólemderden basqa, bar­lyq áleýmettik tólemderden aı saıynǵy mindetti zeınetaqy jarnalary ustalady jáne BJZQ aýdarylady. Mundaı shara zeınettik jasqa jetken kezde zeınetaqy jınaǵynyń tıisti deńgeıin qamtamasyz etýge septigin tıgizedi. Qazirgi ýaqytta aqparat­tyq-kommýnıkasııalyq tehno­logııalardyń damýymen MÁSQ áleýmettik tólemder taǵaıyndaý úshin halyqtyń ótinish berý úrdisi de ońtaılandyrylǵan. Olardy taǵaıyndaý úshin qajetti qujattar tizimi de qysqardy, ıaǵnı ótinish berýshi memlekettik organdar men uıymdardyń aqparattyq júıelerinde joq qujattardy ǵana usynatyn bolady. О́z kezeginde qajetti aqparat­tar onlaın rejimde suraý salý arqyly aqparattyq júıelerden alynady, mysaly, mekenjaı anyqtamasy, balanyń týýy týraly kýáliginen kerekti derekter, múgedektik dárejesi týraly, jumyssyz retinde tirkelýi týraly, balaǵa qamqorshy (qorǵanshy) belgileýi týraly málimetter jáne t.b. Kórsetiletin qyzmettiń halyq­qa qoljetimdi bolýy maqsatynda mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesiniń qatysýshylary MÁSQ áleýmettik tólem taǵaıyndaý úshin turǵylyqty jerindegi «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasynyń bólimshesine ótinish beredi. Sonymen birge, kórsetiletin memlekettik qyzmetterdiń sa­pa­syn arttyrý jáne qolje­tim­diligin qamtamasyz etý ma­q­satynda 2016 jyldyń 1 qań­­tarynan bastap eńbek etý qabiletinen jáne jumysynan aıyrylýy jaǵdaıyna áleýmettik qaterler týyndaǵanda mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesiniń qatysýshylary úshin «bir tereze» prınsıpi boıynsha kompozıttik qyzmetter engizildi. Qyzmettiń bul túri ártúrli qyzmet kór­setýshi kórsetetin birneshe mem­lekettik qyzmetterdi ótinish be­rýshiniń bir mezgilde alýyn kózdeıdi. Onyń ishinde, mindetti áleý­mettik saqtandyrý júıesine qaty­sýshy Densaýlyq saq­taý jáne áleýmettik damý mınıs­trligi Eńbek, áleýmettik qorǵaý jáne kóshi qon komıtetiniń aýmaqtyq departamentteriniń medısınalyq-áleýmettik saraptama bólimshesine (budan ári – MÁS) alǵashqy ret múgedektik tobyn belgileý jáne jalpy eńbek etý qabiletinen aıyrylý dárejesin belgileý qyzmetin alýdan basqa, bir mezgilde múgedektigi boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqy men bıýdjet qarjysy esebinen arnaýly memlekettik járdemaqy taǵaıyndaýǵa, sonymen birge MÁSQ eńbek etý qabiletinen aıy­rylýy jaǵdaıyna áleýmettik tólem taǵaıyndaýǵa ótinish bere alady. Osylaısha, ýákiletti organǵa bir ret ótinish bergen jaǵdaıda osy kompozıttik qyzmet azamatqa birden úsh qyzmetti: alǵashqy medısınalyq-áleýmettik saraptamany júrgizýdi, memlekettik áleýmettik járdemaqy, bıýdjet­ten arnaýly memlekettik járdemaqy taǵaıyndaý, sonymen qatar MÁSQ eńbek etý qabiletinen aıyrylýy jaǵ­daıyna áleýmettik tólem ta­ǵaıyndaý qyzmetterin kórsetedi. Salystyrý úshin, kompozıttik qyzmetter engizilgenge deıin mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysýshy eńbek etý qabiletinen aıyrylýy boıynsha áleýmettik táýekel týǵan jaǵdaıda múgedektigi men jalpy eńbek etý qabiletinen aıyrylýy dárejesin belgileý úshin MÁS ótinish bildirý kerek bolatyn, odan soń memlekettik áleýmettik járdemaqy men bıýdjetten tólenetin múgedektigi boıynsha arnaýly memlekettik járdemaqy, sonymen qatar MÁSQ eńbek etý qabiletinen aıyrylýy jaǵdaıyna áleýmettik tólem taǵaıyndaý úshin «Zeı­netaqy tóleý jónindegi memle­kettik ortalyq» RMQK-ǵa ótinish beretin. Eger 6 aıdan kem emes qatysý ótili bar mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysýshy jumysynan aıyrylsa, onda ol «Jumyssyz azamattardy tirkeý jáne esepke alý jáne jumysynan aıyrylýy jaǵdaıyna áleýmettik tólem taǵaıyndaý» kompozıttik qyzmetteri aıasynda jeke basyn kýálandyratyn bir qujatpen jumyspen qamtý máseleleri bo­ıynsha ýákiletti organǵa (Halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy) júgingende bir mez­gilde jumys­syz retinde esepke turady jáne tirkeledi, sonymen qatar MÁSQ jumysynan aıyrylýy jaǵdaıyna áleýmettik tólemder taǵaıyndaýǵa qujat­taryn resim­deı alady. Nátıjesinde, bir ret ótinish bergen azamatqa eki memlekettik qyzmet kórsetiledi: «jumyssyz» dárejesi belgilenedi (Halyqty jumyspen qamtý ortalyǵynda kórsetiletin) jáne jumysynan aıyrylýy jaǵdaıyna áleýmettik tólem taǵaıyndaýǵa ótinish resimdeledi («Azamattar úshin úki­met» memlekettik korporasııasynda kórsetiletin), bul azamattarǵa birneshe memlekettik organdarǵa barý qajettiligin joıady. Osylaısha, aıtylyp otyr­ǵan kompozıttik qyz­metterdiń engizil­ýi­men bir­qatar memlekettik qyz­met­ter biriktirildi jáne olardy kórsetýde áleýmettik qam­syz­dandyrý organdarynyń ózara qyzmeti odan ári keńeıdi. Osydan «bir tereze» prınsıpine negizdelgen kórsetiletin mem­lekettik qyzmetter olardyń tıimdiligin arttyryp qana qoı­maı, sonymen qatar memlekettik organ­dardyń aqparattyq júıe­leriniń josparly túrde vedomstvoaralyq birigýin jal­ǵas­tyrady jáne bir jerden ótinish berý arqyly qol jetki­zýdi qamtamasyz etedi. Rústem HAMZIN, «Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory» AQ prezıdenti