ALEKSANDR,
Qazaqstan pravoslavıe shirkeýiniń basshysy, Astana men Qazaqstan mıtropolıti:
– Qazaqstan ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartyp, ıadrolyq qarýsyz derjava atanǵanyna da shırek ǵasyr toldy. Semeı polıgonynyń jabylýynda Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń eńbegi orasan. Búgingi ótkizilip otyrǵan halyqaralyq konferensııa adamzattyń ıgiligi úshin jasalǵan sol irgeli eńbekke berilgen baǵa bolyp tabylady.
Qazaqstan ıadrolyq qarýsyz el retinde kóptegen elge ónege retinde tanyldy. Bul – bir ǵana mysal. Kez kelgen salada basqa elderdiń nazaryn ózimizge aýdartyp kelemiz. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń órkenıetter úndestigi, beıbitshilik pen kelisim tóńiregindegi danalyq saıasatyna qurmetpen qaraıtyndar qatary kóbeıe tústi.
Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń basqosýy birshama jyldan beri elordada ótkizilip, túrli din ókilderi bas qosatyn ortaǵa aınaldy. Bul bastama da Memleket basshysynyń syndarly saıasatynyń arqasynda júzege asty. Prezıdenttiń aıtqanyndaı, Uly Dala tósinde asqaqtaǵan qustyń qos qanatyndaı – bir qanaty dástúrli hanafı mazhaby, ekinshisi – hrıstıandyq, ıaǵnı pravoslavıeniń elimizdiń din salasyndaǵy orny bólek. Qazaqstannyń damýyna, halyqtyń birligi men kelisiminiń nyǵaıýyna úles qosyp otyrǵan qos dinniń qyzmeti de «Dinı birlestikter týraly» zańda naqty tańbalanǵan.
Elorda tórinde ótken ıadrolyq qarýsyz álem qurý týraly halyqaralyq konferensııa – Qazaqstan tarapynan, onyń basshysy Nursultan Nazarbaev tarapynan atqarylǵan ulan-ǵaıyr jumystyń nátıjesi.
Baqytjan ERTAEV,
Parlament Májilisiniń depýtaty, Halyq qaharmany:
– Astanada ótken alqaly jıynnyń tarıhy tym tereńde. Osydan shırek ǵasyr buryn Elbasynyń Jarlyǵymen halyqty 40 jyl qyrǵynǵa ushyratqan Semeı polıgony jabyldy. Nursultan Nazarbaev eldiń bolashaǵy men tynyshtyǵyn oılaǵannan keıin osyndaı batyl qadamǵa bardy. Qazaqstan Prezıdentiniń batyl qadamyna beıbitshiliktiń qadir-qasıetin baǵalaı biletin jandar súısinip, ony basqa memleket basshylaryna ónege retinde usynady.
Osydan úsh jyl buryn Venadaǵy basqosýǵa qatysýshylar arasynda «Beıbitshilik darabozy» («Rysar mıra») atty marapatqa kimder laıyq degen tóńirektegi usynysqa kýá bolǵan edim. Jıynda 23 eldiń ókilderi bas qosqan-dy. Sonda tańǵalǵanym, barlyǵy biraýyzdan Nursultan Nazarbaevtyń esimin qýattady. Qazaqstan Prezıdentiniń beıbitshil bastamalarynan kúlli álem jurtshylyǵy habardar ekenin osy jıyn barysynda anyq baıqadym.
Bir qyzyǵy, halyqty jappaı qyryp-joıatyn qarýdy oılap tapqandarǵa Nobel syılyǵy berilip kelgeni málim. Paradoks. Tórtkúl dúnıeniń tynyshtyǵyn oılap, beıbitshilik jolynda kúsh-jigerin jumsap, ıadrolyq qarýdy aýyzdyqtaý úshin jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımeı júrgen tulǵalardyń eńbegi ǵana Nobel syılyǵyna laıyq qoı. Endeshe, bizdiń Elbasymyzdy osy syılyqqa birden-bir laıyqty tulǵa dep esepteımin.
Búrkitbaı AIаǴAN,
Memleket tarıhy ınstıtýtynyń dırektory:
– Iаdrolyq qarý qaýpi qazirgi kezde burynǵydan de kúsheıe tústi. Qazaqstan – tarıhta ıadrolyq qarýdan bas tartqan birden-bir memleket. Álem jurtshylyǵy Elbasynyń beıbit bastamasyn qoldaǵanymen, ýysynda ıadrolyq qarýy barlary sheshim qabyldaýǵa asyǵar emes. Qaıta sońǵy jyldar bederinde ıadrolyq qarýdyń qojaıyny bolýǵa umtylýshylar sany kóbeıe túsken tárizdi. Sol sebepti, qazirgi tańda halyqaralyq konferensııanyń mańyzy zor dep aıtýǵa bolady.
Iаdrolyq qarý 7-8 memlekette bolsa, jıyrma shaqty memleket «tabaldyryqta turǵan memleketter» sanalady. Úndistan, Pákistan, Izraıl, Soltústik Koreıa, Iran sııaqty elder sońǵylardyń sanatynda. Elder arasyndaǵy ózara básekelestik ıadrolyq qarýdan birjola bas tartýǵa kedergi bolyp otyr. Iаdrolyq qarýdy taratpaý jónindegi konvensııa da bar. Alaıda, oǵan ázirge deıin 144 memleket qol qoısa, áli de ony maquldamaǵan memleketter sany jetkilikti.
Jalpy, Elbasy óziniń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesinde aıtqanyndaı, ıadrolyq qarýdyń taralý qaýpi burynǵydan da ulǵaıa tústi. Terrorıstik toptardyń qoldaryna túsý qaýpi kim-kimdi de oılandyrmaı qoımaıdy. Eń qaýiptisi de osy. Elorda tórindegi alqaly jıyn barysynda ıadrolyq qarýsyz álem qurý tóńireginde bátýaly pikirler aıtyldy. Eń bastysy, Astanadaǵy basqosýdan kópshilik ornyqty oı túıip, ıadrolyq qarýsyz álem qurýǵa qaraı bir qadam ilgerilesin deımiz.