Syr óńiri Astanaǵa berekeli de merekeli tartý-taralǵysyn usyndy
Senbi kúni Astanada elimiz Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna oraı Qyzylorda oblysynyń kúnderi aıasynda óńirdiń shyǵarmashylyq ujymdarynyń konserti men foto jáne sýretshilerdiń kórmesi ótti. Oǵan Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqova men Qyzylorda oblysynyń ákimi Qyrymbek Kósherbaev qatysty.
Kongress-Holl saraıynda qanat jaıǵan kórmege Syr sýretshileriniń qolynan shyqqan 60-tan astam keskindemelik shyǵarmalar men fotosýretter qoıyldy.
Kórmeniń maqsaty – oblys sýretshileriniń shyǵarmashylyǵyn nasıhattaý, ónerlerin shyńdaý jáne tájirıbe almasý. Sharada Syr eli óner ıeleriniń qaıtalanbas jumystary Arqa jurtshylyǵy men qonaqtaryna estetıkalyq turǵyda rýhanı áser syılady. Onda kópshiliktiń nazaryna Qaıyrbaı Zákirov, Amankeldi Kenenbaev, Shákirbek Sámenov sııaqty esimderi belgili sýretshilerdiń týyndylary usynyldy. Sonymen birge, beıneleý ónerine óz úlesterin qosyp kele jatqan jas sýretshilerdiń shyǵarmalaryna da oryn berildi.
Kórmege kelýshiler sýretshilerdiń Aral mańyndaǵy qarapaıym adamdardyń ómirin, aýyl taqyrybyn beıneleıtin shyǵarmalarymen, qazaqtyń tarıhyna qatysty salǵan sýretterimen tanysty. Al fotosýret kórmesinde jurtshylyq «Keshegi Aqmeshit, búgingi Qyzylorda», «О́ńir medısınasynyń órkeni», «Bilimdiler baǵyndyrǵan bıik belester», «Qyzylorda – balaǵa meıirimdi qala», «Syr eli – jyr eli», «Sáýletti, dáýletti Qyzylorda», «Syr eliniń tolaǵaılary», «Yrysty, kúrishti Qyzylorda», «Jer kindigi – Baıqońyr» taqyrybyndaǵy fotosýretterdi tamashalady. Onda 1991 jyldan osy kezge deıin oblystyń jetistikteri týraly túsirilgen jumystar usynyldy.
Sýretterdi túsirgen
Mansur HAMIT
------------------------------------------------------------------
Toqshylyq pen molshylyqtyń kezeńi dep sanalatyn kúz kúnderine de aýyz saldyq. Al bıylǵy kúzdiń astanalyqtar úshin aıryqsha artyqshylyǵy bolyp tur. Sebebi osy kúzde el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy atap ótilmek. Soǵan baılanysty elordada apta saıyn óńirlerdiń aýylsharýashylyq ónimderiniń «Qýatty óńir – qýatty Qazaqstan» dep atalatyn jármeńkeleri uıymdastyrylmaq. О́tken senbi-jeksenbi kúnderi mundaı ıgilikti sharany Qyzylorda oblysy bastady. Egini bitik shyǵyp, altyn astyqty qambaǵa molynan quıǵan óńir eńbekkerleri jaz boıǵy tókken terleriniń nátıjesin pash etti. Árıne bul tutynýshylardy qoljetimdi taýarǵa keneltip, máre-sáre etse, óndirisshilerdiń ónimin ótkizip qýantatyn erekshe jaǵdaı. Al Táýelsizdik toıyna arnalǵan jármeńkelerdiń jóni tipten bólek. Munda saýda-sattyq qana emes, rýhanı-mádenı sharalar da uıymdastyrylyp, elordalyqtarǵa erekshe demalys syılaıdy. Syr eli de taıqazanyn toltyryp, qyrman qambasyn eselep, alyp eldiń júregi Astanaǵa shashý-shattyǵymen keldi. Aımaq ónerpazdary da ásem ánderden shashý shashyp, astanalyqtardy dástúrli ónermen sýsyndatty. Sonymen birge jármeńkege kelgender Syr eliniń ótkeni men búgininen syr shertetin kórmelerdi, sonyń ishinde Ybyraı Jaqaev atyndaǵy kúrish ósirý tarıhy murajaıynyń arnaıy uıymdastyrǵan kórmesin tamashalady.
Jármeńkeniń ashylýynda Astana qalasy ákiminiń orynbasary Andreı Lýkın men Qyzylorda oblysy ákiminiń orynbasary Rýslan Rústemov elorda turǵyndary men qonaqtaryn aıtýly kúnmen quttyqtady.
«О́ńirlerdiń Astana qalasyndaǵy kúnderiniń, onyń ishinde Qyzylorda oblysy kúnderiniń ashylýymen shyn júrekten quttyqtaımyn. Árıne qazaqtyń árbir synyq súıem jeri qasıetti, mine, sonyń ishinde astanalar óńiri, ejelgi tarıhty qoınaýyna basyp jatqan Syr óńiriniń osy jármeńkeler sherýin bastap kelýiniń de ózindik tarıhı mańyzy, máni bar dep oılaımyn», dedi R.Rústemov. Ákim orynbasarynyń málimdeýinshe, bul tarıhı sabaqtastyq. El Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵynda elimizdegi ózge óńirler sııaqty Qyzylorda oblysy da áleýmettik-ekonomıkalyq, mádenı-rýhanı damýdyń bıik deńgeıinde kele jatyr. Tek sońǵy on bes jyldyń ózinde, salystyrmaly túrde aıtar bolsaq, oblysta 171 mektep, ıaǵnı bilim oshaǵy boı kótergen eken. Sońǵy bes jyl ishinde oblys halqynyń ósimi jylyna 1,6 paıyzdy qurap, qazir oblys halqynyń sany 800 myńǵa jetip qalǵan. Qyzylorda oblysy Elbasynyń qoldaýymen qaryshtap alǵa qadam basyp keledi.
Bıyl el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵymen dańǵaıyr dıqan, dala akademıgi atanǵan Ybyraı Jaqaev atamyzdyń 125 jyldyǵy oraılas kelip otyr. Sondyqtan ortaımaıtyn qazanyn, tarqamaıtyn bazaryn tanytý úshin Qyzylorda oblysy óziniń tartý-taralǵysymen kelip, qart Qarataýdan aqıyq Aralǵa deıin sozylǵan qasıetti ólkeniń dámin astanalyqtarǵa Syrdyń syı-tartýy retinde usyndy.
Aýylsharýashylyq ónimderiniń jármeńkesinde Qyzylorda oblysynyń 7 aýdanynan kelgen 50-ge tarta ónim túri saýdaǵa tústi. Jalpy quny 70 mıllıon teńge bolatyn 400 tonna azyq-túlik elorda turǵyndaryna tómendetilgen qoljetimdi baǵamen satylǵan. Olardyń ishinde alǵashqy oraqtan jınalǵan 70 tonna kúrish, 90 tonnaǵa jýyq kókónis túrleri bar.
Qyzylorda oblysynan keıin jármeńkeler estafetasyn Almaty oblysy jalǵastyrmaq. Osylaısha ózge óńirlermen kezektesetin apta saıynǵy jármeńke qazan aıynyń sońyna deıin ulasady.
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAROV,
«Egemen Qazaqstan»
------------------------------------------------
«Qýatty óńir – qýatty Qazaqstan» atty óńirler kúnderinde Qyzylorda oblystyq Á.Tájibaev atyndaǵy ámbebap ǵylymı kitaphana elordadaǵy M.Áýezov atyndaǵy ortalyq qalalyq kitaphanasynda «Týy bıik, tuǵyry berik Syr eli» atty kitap kórmesin uıymdastyrdy.
Sharanyń ashylý barysynda oblystyq ámbebap ǵylymı kitaphana dırektory Nurjamal Myrzamuratova Syr boıy túrkilik, shyǵystyq órkenıetke oshaq bolǵan qasıetti meken, qalyń qatparly tarıhtyń kýágeri bolǵan ólke ekenin baıandady. «Kóne tarıh, dalanyń shynshyl shejiresi bul ólkeniń bereke-birligi buzylmaǵanyn, qıyn-qystaý kúnderde ultqa pana, ózegi talǵan ózgege saıa bolǵanyn aıǵaqtaıdy. Kórmedegi kitaptar men gazet-jýrnaldardan, fotosýretterden Syr boıy týraly kóptegen málimet alýǵa bolady», – dedi kitaphana dırektory.
Kórmeniń «Elbasy Syr elinde» atty birinshi bólimi Prezıdenttiń ár jyldarda Qyzylordaǵa jumys saparmen kelgen tarıhı kezeńderine arnalǵan. «Tarıhy ósıetti, qoınaýy qasıetti Syr eli» atty ekinshi bólim ólkeniń sonaý VII ǵasyrdan bastap, túrli túrki tildes halyqtardyń astanasy bolǵanynan habar beredi. Olardyń arasynda VII-XI ǵasyrlardaǵy Oǵyz astanasy – Jankent, XIII ǵasyrdyń ekinshi jartysynda Joshy urpaqtarynyń kezindegi – Aq Orda, XV-XVIII ǵasyrlarda qazaq handyqtarynyń ortalyǵy – Syǵanaq. 1925-1929 jyldary Qazaq Keńestik Avtonomııalyq Respýblıkasynyń astanasy – Qyzylorda qalasy bar.
«О́ńirdiń órkendi kelbeti – táýelsizdik jemisi» atty bólim táýelsizdik jyldarynda oblysta áleýmettik, ekonomıkalyq, mádenı-rýhanı salalardyń ósip, damyǵanyn kórsetse, «Ultyn ulyqtaǵan uly tulǵalar bólimi» Syr jeriniń dańqty tulǵalaryna arnalǵan. Olar – ot aýyzdy, oraq tildi Áıteke bı, Samarqandy 30 jyl bılegen Jalańtós Bahadúr, Janqoja, Kóken, Janazar, Buharbaı, Baqtybaı syndy has batyrlar, alash qaıratkeri Mustafa Shoqaı, qazaq ádebıeti men ǵylymynyń, mádenıeti men óneriniń tulǵalary – Á.Qońyratbaev, Á.Tájibaev, Z.Shúkirov, A.Toqmaǵambetov jáne t.b azamattar.
«Jyr-ánniń eli, Turannyń tóri – Syr eli» atty bólim Syr elin jyr eli atandyrǵan, jyraýlyq dástúrdiń mektebin qalyptastyrǵan Shoraıaqtyń Omary, Balqy Bazar, Qarasaqal Erimbet, Kete Júsip, Dúr Ońǵar, Turmaǵambet, Nartaı, Nurtýǵan syndy Syr súleılerine, oblys mádenıeti men ónerin asqaqtatyp, jer-jerlerden júldelermen oralyp, ólkeniń dańqyn shyǵaryp júrgen ónerpazdarǵa arnalǵan.
Qyzylorda oblysynyń baı tarıhyn, ádebıet pen ǵylymnyń, mádenıet pen ónerdiń mol murasyn pash etetin kórmege 300-ge jýyq kitaptar men gazet-jýrnaldar, fotosýretter qoıyldy.
Toptamany ázirlegender Dastan KENJALIN, Dınara BITIKOVA, Aıgúl SEIILOVA, «Egemen Qazaqstan»