«Qaıyrymdy qaladan» «Máńgilik Elge» deıin

25 jyldyń 25 sáti

Prezıdenttiń baspasóz qyzmeti men «Egemen Qazaqstannyń» birlesken jobasy Baǵzy zamandarda babalarymyz aldaǵysyn baıyrqalap, keler kúnniń enshisin qashanda kóńiline túıe júrip turmys keshken ǵoı. Alyp aýmaqta atqa qonyp, jurtyna jaıly qonys izdep jortqanynyń ózi de eldiń erteńin oılaǵandyq, keleshektiń tereńine boılaǵandyq emes pe. Oılamasa, Asan qaıǵy babamyz Jelmaıasymen jelip júrip jer jánnaty Jeruıyqty izdep, árli-berli sabylar ma edi. Qudaıǵa shúkir, sol «kúndiz otyrmaǵan, túnde uıyqtamaǵan» babalardyń tileýi shyǵar, tynymsyz tirliginiń arqasy bolar, alash jurty búginde álemniń toǵyzynshy terrıtorııasy sanalatyn alyp aýmaqqa tamyryn jaıyp, Jeruıyqqa bergisiz jerde órisin keńeıtip, tútinin tútetip otyr. Ol búgin solaı. Al onyń ar jaǵynda, bul qazaq jurtynyń kórmegeni joq-ty. «Jaıyq úshin jandasyp, Qıǵash úshin qyrylǵan» kezi de az bolmady. Bodandyqtyń buǵaýy janyna qatty batqan kezde ǵoı Mahambet syndy aqıyq aqynnyń aqyra otyryp, kókeıdegi kúıkige toly arman-tilegin eriksiz aqtarǵany. «Edildiń boıy en toǵaı, El qondyrsam dep edim; Jaǵalaı jatqan sol elge, Mal toltyrsam dep edim...», dep.  Mahambet syndy ór tulǵaly babalardyń azattyq úshin arpalysynyń jaqsylyǵyn araǵa ǵasyrlar salyp úrim-butaǵy, urpaǵy kórdi. Osydan shırek ǵasyr buryn ǵana Qazaq eli bodandyq buǵaýynan qutyldy. Osy ýaqyt ishinde kóshin túzep, órkenıettiń kerýenine qosylyp, tórtkúl dúnıege tanyl­dy. Tanylǵany sol, táýelsiz el retinde bas qalasyn – Astanasyn tórge ozdyrdy. Qazaq hal­qy­nyń ejelden ustanǵan dástúrine sáı­kes babalardyń ozyq úrdisterin jańǵyrta oty­ryp, zamana minberine kóterildi. Kóteril­geni emes pe, Elbasy Qazaqstan halqy­nyń atynan sóz alyp, BUU tárizdi bıik minberden bas­tamashyldyq tanytyp, ulty­nyń ulaǵatty qasıetin jahanǵa áıgilep júr. Já, aıtarymyzdy, kóńilge túıgenimizdi, Qazaq eliniń shırek ǵasyr sheńberinde aldyna qoıǵan arnaly maqsat-murattary, bolashaqqa bastaıtyn izgi bastamalary jóninde ret-retimen baıandap, oqyrmanǵa jetkizip kórelik. «Qazaqstan-2030» qııal emes! Ol kezde, 1997 jyly Qazaqstannyń 2030 jylǵy damý strategııasy jarııalanǵan tusta halyq bitkenniń kóńili alań edi. Endi ǵana táýelsizdik alyp, táı-táı basqan memleket úshin 30 jyldyń bederindegi beles tym alys, tym uzaq sııaqty kóringen. «Oıǵa alǵany­myz oryndalar ma eken?» dep, saryýaıym­ǵa salynyp, kóńiline kú­dik uıalatqandar shoǵy­ry da kóbirek bo­latyn. Sol sátte ondaı­lardy jazǵyrý qıyn-tuǵyn. О́ıtkeni, buryn­ǵy keńestik keńis­tiktegi ekonomıkalyq baı­lanystar short úzilip, óndiris ataýly turalap, ha­lyq bit­kenniń bazar aralap ketken kezi ǵoı. Otan­dyq ekonomıkanyń boıyna qan júgi­rip, áleý­mettiń áldenýine áli birneshe jyl bar edi. Sóıtse, máseleniń qundylyǵy jyldar jóńkilimen emes, alǵa qoıǵan maqsattardyń oryndalýymen ólshe­nedi eken ǵoı. Eń bas­tysy, eldiń aldyna qoıǵan stra­tegııalyq joba­lardy júzege asyrýǵa degen erik-jige­rinde, tuǵyry bekem táýekelde kórinedi. Bir­ kez­degi «Qasym hannyń qasqa joly» men «Esim hannyń eski joly» da, Táýke han­­nyń «Jeti Jarǵysy» da halyq­tyń as­qara­­ly armandaryn aqıqatqa aınaldyrý jo­lyn­­da jumyldyrylǵan óz kezeńiniń stra­­tegııasy emes pe edi. Ol zamanda da atal­­ǵan qaǵıdattarǵa kúdikpen qaraǵandar az bol­maǵan shyǵar? Endeshe, ataýy basqa bol­ǵanymen, kezindegi babalardyń jón-jobasy men búgingi baǵyt-baǵdarymyzdyń maqsaty bir ekendigine endigi jerde eshkim kúmán keltirmese kerek-ti. Táýelsiz eldiń tiz­ginin ustaǵan Elbasynyń aldaǵy kúnniń atqarylar aýqymdy sharýasy týraly aıby­ny asqaq baıandamasyn babalardyń bátýaly sóziniń zańdy jalǵasy dep qabyldaıtynymyz da sol. Búgingi kúnniń bıiginen kóz tastaı oty­ryp, osydan 19 jyl buryn qabyldanǵan Qazaq­stan Respýb­lıka­synyń 2030 jylǵy stra­tegııasy basymdyq­tary­nyń qaı kezde de ózekti ekenine kóz jetkizemiz. 2030 jylǵa deıin de, odan keıin de. Tipti qaı ýaqytta da ózekti. Strategııaǵa temirqazyq bolǵan jeti basym­dyqtyń qaı-qaısysy da táýelsizdikke en­di ǵana qol jetkizgen memlekettiń tuǵyryn bıik­­tetip, irgetasyn bekitip, nyǵaıtý jolyn­da­ǵy qadaý-qadaý másele ekendigi kózge uryp tur. Birinshi basymdyq – ulttyq qaýipsizdik Qazaqstan túgili kez kelgen eldiń máńgilik máselesi der edik. Osy basymdyq aıasyn­da «Aýmaqtyq tutastyǵyn tolyq saqtaı otyryp, Qazaqstannyń egemen memleket retinde damýyn qamtamasyz etý» birizdilik­pen jal­ǵasyp keledi. Táýelsizdik alǵannan keıingi jyldary aýmaǵymyzda at oınatyp, tutastyqqa selkeý túsirgisi kelgen oqys oqı­ǵalar da oryn aldy. Separatıstik pıǵyl­daǵy áreketter de qylań berip, oqtyn-oqtyn qaýipsizdigimizdiń beriktigin sy­nap kórgisi kelgender de kezdesti. Qudaı­ǵa shúkir, qaǵaz júzinde birjola qattal­ǵan baǵdarymyzdaǵy basymdyq is júzin­de shyńdalyp, shymyr­lanyp, túlen túrtkenderdi táýbesine túsirip, sabyrmen jeńe bildik. Ishki saıası turaqtylyq pen qoǵamnyń toptasýy. Ekinshi basymdyq bul. Ári qaraı strategııaǵa saı tujyrymdy jalǵastyrsaq tómendegishe túıindeledi: «Qazaqstanǵa bú­gin jáne aldaǵy ondaǵan jyldar ishinde ult­tyq strategııany júzege asyrýǵa múm­kindik beretin ishki saıası turaqtylyq pen ulttyq birtutastyqty saqtap, nyǵaıta berý». Ishki saıası turaqtylyqtyń memlekettiń órisin keńeıtip, damýynda aıryqsha ról atqaratynyn tóńiregimizdegi elderdiń talaıly taǵdyry arqyly talaı márte kýá boldyq qoı. «Tórteý túgel bolmaı tóbedeginiń keletinin» babalarymyz baıaǵyda aıtyp ket­kenimen, osy taqylettes amanat-tujyrymdy basqa­lar­dyń da babalary aıtpady deısiz be. Aıtty, árıne. Áıtse de, aıtý bar da, sol amanat-tilekti jerine jet­kize júzege asyrý bar ǵoı. Osy turǵydan alǵanda Elbasynyń eldiń ishki yntymaǵy men halyqtyń aýyz birligi týraly jıi áńgime qozǵaıtyny da beker emes. Aıtyp qana qoımaı, Nursultan Ábishuly ulttyq birtutastyqty qalyptastyrý bary­synda jan aıamaı qyzmet etip keledi. Shetel ınvestısııalary men ishki jınaqtalym­dardyń deńgeıi joǵary ashyq naryqtyq ekonomı­kaǵa negizdelgen ekonomıkalyq ósý. Ekonomıkalyq órleý­diń naqtyly, turlaýly jáne barǵan saıyn arta túsetin qarqynyna qol jetkizý. 2030 jylǵy strategııadaǵy úshinshi basymdyq bul. Qazirgi kezde álemdegi qarjylyq daǵdarystyń otandyq ekonomıkaǵa da óziniń zardabyn tıgizip otyrǵany belgili. Soǵan sáıkes ekonomıkalyq ósim tómendegenimen, ishki múmkindikterdi paıdalanyp, kórpege qaraı kósilip, óz óndirisimizge basymdyq berip otyrǵan jaıymyz bar. Buryn-sońdy munaı men gazdyń arqasynda qazyna qorjyny joq-jitigimizdi jamap jatsa, endigi jerde shıkizattan góri daıyn ónim óndirýge bet burdyq. Zadynda, adam balasy jaqsy turmysqa tez beıimdeletindeı me qalaı? Áıtpese, keńes­tik kezeńde medı­sınalyq kómek kórsetý, bilim berý tegin degeni­ńizben, onyń da óz problemasy jetip-artylatyn edi ǵoı. Tek ashyq aıtylmaı, «jabýly qazan jabý­ly kúıinde» qalǵan soń, bári keremet sııaq­­ty kórinetin. Sońǵy onshaqty jyldyń bederinde Qazaqstan medısına salasynda úlken tabystarǵa qol jetkizdi. Shetelden áke­lingen medısınalyq jaraqtardy urshyq­sha ıiretin kásibı mamandar shoǵy­ry qalyptasty. Muny ne úshin aıtyp otyr­myz? Joǵaryda biz áńgimelep otyrǵan Qa­zaq­s­tan Respýblı­kasynyń 2030 jylǵy stra­­te­gııasynyń tórtinshi basymdyǵy Qa­zaq­stan azamattarynyń densaý­ly­ǵy,­ bilimi men ál-aýqatyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Bilim salasynyń jetistigi óz aldyna. «Bolashaq» arqyly qanattanǵan jas­tar búginde ár salada eńbek etip júr. Densaýlyǵy myqty, bilimi tereń qazaq­standyqtyń áleýmettik jaǵdaıy da jaqsy bolýy tıis. Olaı bolsa, atalǵan basymdyqta da eldiń órkendeýine ólsheýsiz úles qosady degen senimdemiz. Strategııanyń besinshi basymdyǵy energetıka resýrstaryna qatysty, otandyq energetıkalyq resýrstardy tıimdi paıdalanýǵa baılanysty. Osy tóńi­rekte bir máseleni ǵana aıtyp ótsek jetkilikti tárizdi. Munaı men gaz eksport­taýdan túsken qarjy Ult­tyq qorǵa jınaq­talyp, halyqtyń turmysyn jaq­sartý­ǵa óz septigin tıgizdi. Ásirese, qarjylyq daǵ­da­rys kezinde halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn quldy­ra­typ almas úshin Úkimet Ulttyq qordyń kómegine júgindi. Sońǵy kezderi elimizde ınfraqurylymǵa basa nazar aýdarylyp, «Nurly Joldyń» arqasynda ondaǵan jyldar boıy jóndeý kórmegen joldar jańasha qalypqa enip, kólik jáne baılanys salasy zamanaýı turǵyda jandana tústi. «Batys Qytaı – Batys Eýropa» joly Azııa men Eýropany Jibek joly arqyly jalǵaıtyn kúretamyrǵa aı­naldy. Mine, osynyń barlyǵy 2030 jyl­ǵa arnalǵan strategııanyń altynshy basym­dyǵy aıasynda júzege asyrylyp keledi. Mem­leket­tiliktiń ozyq ónegesi naǵyz memleketshilder korpýsy­nyń qalyp­tasýymen tyǵyz baılanysty. Osy turǵy­dan alǵanda, elimizdiń 2030 jylǵa arnalǵan stra­te­gııasynyń jetinshi basymdyǵynyń kásibı memleket qalyptastyrýǵa baǵyt­tal­ǵany da beker emes. О́ıtkeni, eldiń órken­deýi, aldyna qoıǵan asqaraly mindetter men ulttyq jobalar naǵyz memleketshil jandardyń jankeshtiligimen iske asady. Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaq­stannyń 2030 jylǵy strategııasyna qatysty Joldaýdyń sońynda: «Qazaqtyń halyq maqaly «Shapshań júrgenge shań juqpas» deıdi. Sondyqtan da bizge – ýaqyt tóreshi. Muratyna júrgen jetedi» dep túıindegen edi. Strategııa jarııalanǵannan bergi 19 jyldyń bederinde el ómirinde talaı-talaı oń ózgeristerdiń bolýy, jetistikter jylnamasy Qazaqstannyń joǵary qarqynmen damyp kele jatqanynyń kýási der edik. «2030» ben «2050» strategııalarynyń arasynda... Alash qaıratkeri Ahmet Baıtur­synulynyń eldik máselesi tóńiregindegi áńgime aýanyn tómendegishe qaıyrǵany bar edi: «Basqadan kem bolmas úshin biz bilimdi, baı hám kúshti bolýymyz kerek. Bilimdi bolýǵa oqý kerek, Baı bolýǵa kásip kerek. Kúshti bolýǵa birlik kerek. Osy kerekterdiń jolynda jumys isteý kerek». «Osy kerekterdiń jolynda jumys isteý kerek» demekshi, elimiz táýelsizdik alǵannan bergi shırek ǵasyr sheńberinde Elbasy Qazaqstannyń «bilimdi, baı hám kúshti bolý» jolynda úzdiksiz eńbek etip keledi. Ony Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýdan aıqyn kórýge bolady. Sońǵy 19 jyldyń shamasynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýynyń mólsheri jıyrma degen sandy dóńgelektepti. Memlekettiń baǵyt-baǵdaryn aıqyndap, onyń zamana talabyna saı is-qımylyn úılestirýde árbir Joldaýdyń orny bólek. «Qazaqstan-2030» Strategııasyna qatysty tuńǵysh Joldaý týraly joǵaryda jan-jaqty baıandadyq. Al kelesi Joldaýlarda kóterilgen máseleler olardyń taqyryptarynan-aq aıqyn ańǵarylady. «Qoǵamdy demokratııalandyrý, jańa júzjyldyqtaǵy ekonomıkalyq jáne saıası reforma», «Jańa júzjyldyqtaǵy turaqtylyq pen qaýipsizdik», «Erikti, tıimdi jáne qaýipsiz qoǵam» – attary aıtyp turǵandaı, qoǵamnyń órisin keńeı­tip, qaýipsizdik máselelerin sheshýge baǵyt­talady. Al úsh jyl qatarynan Elbasy Joldaýy eldegi jaǵdaı týraly ishki jáne syrtqy saıasattaǵy negizgi baǵyt­tarǵa arnalǵan eken. Bul Joldaýlar 2001, 2002, 2003 jyldardyń enshisine tıedi. Joldaýlardyń kelesi bir shoǵyry ekonomıkalyq ahýalmen astasyp jatyr. Iаǵnı taqyryptary «Básekege qabiletti Qazaqstan úshin, básekege qabiletti ekonomıka úshin, básekege qabiletti halyq úshin», «Qazaqstan ekonomıkalyq, áleýmettik jáne saıası jedel jańarý jolynda» nemese «Qazaqstan óz damýyn­daǵy jańa serpilis jasaý qarsańynda» atty bolyp keledi. Memleket basshysy eń aldymen, ekonomıkaǵa basymdyq berý kerektigin únemi aıtyp otyrady. Sol sebepti de elge «kerekterdiń» ishinde ekonomıkanyń aty ozyp tur. Joldaýdyń basym bóligi ekonomıkaǵa baǵyttalatyny da sol. «Qazaqstannyń ál-aýqatyn arttyrý – memlekettik saıasattyń basty maqsaty», «Daǵdarystan jańarý men damýǵa», «Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri», «Áleýmettik ekonomıkalyq jańǵyrtý – Qazaqstan damýynyń basty baǵyty» bolyp jalǵasa beredi. «Jańa álemdegi jańa Qazaqstan», «Qazaqstan joly – 2050»: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq», «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» atty Joldaýlar da Qazaqstan halqynyń «bilimdi, baı hám kúshti bolýy» úshin negizgi baǵyt-baǵdarǵa aınaldy. Bul Joldaýdyń jóni bólek... Ras, orny bólek. О́ıtkeni, Qazaqstan qulashyn keńge jaıyp, aldaǵy qyryq jyldyń josparyna qanat qaǵyp, arman-muratyn osy kezeńge taǵy bir shegendep qoıdy. Olaı bolsa, «Qazaqstan-2050» Strategııasy «qalyptasqan memle­kettiń jańa saıası baǵytyna» aınala­ty­ny anyq. Bul týraly 2012 jylǵy 14 jel­toq­sandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zı­­denti –Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaq­stan halqyna Joldaýynda «Jahandyq daǵ­darystyń jalǵasýynyń áserinen álem­de bolyp jatqan ózgerister bizdi úreı­len­dir­meıdi. Biz olarǵa daıynbyz. Bizdiń en­digi mindetimiz – egemendik jyldary qol jet­kiz­genniń barlyǵyn saqtaı otyryp, HHI ǵa­syrda ornyqty damýdy jalǵastyrý. Bizdiń basty maqsatymyz – 2050 jylǵa qaraı myqty memlekettiń, damyǵan ekono­mı­kanyń jáne jalpyǵa ortaq eńbektiń negizinde berekeli qoǵam qurý. Myqty memleket ekonomıkalyq jedel ósý jaǵ­daıyn qamtamasyz etý úshin asa mańyz­dy bolmaq. Myqty memleket kúnkóris saıasaty­men emes, josparlaý saıasatymen, uzaq merzimdi damý­men jáne ekonomıkalyq ósýmen aına­lysady» degen bolatyn. Ulttyq strate­gııa­nyń temirqazyq-tuǵyryn sońǵy sóılem túbegeıli bekitip, qadirimizdi arttyryp, bedeli­mizdi bıiktetetin el bolashaǵynyń baǵyt-baǵdaryn birjola aıqyndap berdi. Memlekettiń jańa saıası baǵytynyń bastaýy «qalyptasqan Qazaqstannyń» qys­qa merzimdegi júrip ótken joly týra­ly sóz bolyp, «kózqarasymyzdaǵy ma­ńyz­­dy serpilis» – eldiń 2030 jylǵa arnal­ǵan strategııasy tóńireginde, ondaǵy maq­sattardyń oryndalǵany haqynda jan-jaqty aıtyldy. Joldaýda aıtylǵan qýatty da tabysty memleket, demokratııalandyrý men yryq­tandyrýdyń ornyqty prosesi, etnıka­lyq jáne dinı toptardyń kelisim men tatý­lyǵy, qoǵamdaǵy turaqtylyq pen kelisimdi qamtamasyz etetin kúshti áleýmettik saıasat, álemdik qaýymdastyq tanyǵan el, ıadrolyq qarýdy taratpaý rejimin ilgeriletýdegi Qazaqstannyń basty róli sııaqty qadaý-qadaý máselelerdiń qaı-qaısysy da Qazaq eli­niń birizdilikpen júzege asyryp kele jat­qan jumysynyń nátıjesi dep baǵam­daýǵa bolady. Osylardyń árbiri mem­le­ket­ti­liktiń irgesin bekitip, álemdik arena­daǵy bede­lin ornyqtyrýǵa ózindik úles qosatynyn, qara­paıym tilmen aıtqanda, «qasyqtap jınaǵan abyroı» ekeni málim. Ony Elbasynyń ózi de osy Joldaýda ashyq aıtqan-dy: «Búgingi kúni bizdiń árqaısy­myz «2030» Strategııasy iske asty, zamanaýı Qazaq­stan ornyqty» dep aıta alamyz. Bul biz­diń birligimizdiń, taban­dy da qajyrly eń­be­gimizdiń nátıjesi, umty­lys­tarymyz ben úmit­terimizdiń jandy kórinisi». Osylaısha, Memleket basshysy 2030 jyl­ǵa arnalǵan strategııaǵa qorytyndy ja­saı kelip, aldymyzda jańa mindetter turǵandyǵyn aıta otyryp, «biz memle­ketimizdiń uzaq merzimdi kezeńge baǵ­dar­lanǵan odan ári damý vektoryn kúsheı­týge tıispiz», dedi. «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń bas­ty baǵyt-baǵdary HHI ǵasyrdyń on jahan­dyq syn qateri tóńireginde órbidi. Qazir­gideı almaǵaıyp zamanda qaýip-qaterdiń aldyn almasa, onyń qaı-qaısysy da búıir­den tıgen búıideı osal emestigi belgili. Demografııalyq teńgerimsizdik deısiz be, azyq-túlik qaýipsizdigi me, sý tapshylyǵy ma, áleýmettik turaqsyzdyq pa, tabıǵı resýrs­tardyń sarqylýy deısiz be, osylardyń báriniń de qateri kúshti. Jahandaný zama­nyn­da oqshaýlana ómir súrý áste múmkin emes, endeshe, etek-jeńińdi jınap, syrtqy yqpal­dastyqqa, qaýip-qaterlerge qoldanatyn memlekettiń amal-aılasy da bolýy tıis. 2050 jylǵa baǵyttalǵan strategııada ózekti problemalardyń kóterilýi Memleket basshysynyń osyndaı oılarymen óriledi. «Biz qaıda bara jatyrmyz?» degen saýal qarapaıym qazaqstandyqtardy da maza­laıtyny túsinikti. Kópshilikti mazalaıtyn osy saýalǵa biz áńgime ózegi etip otyrǵan Joldaýda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev tómendegishe jaýap beredi. «Qazaqstan 2050 jylǵa qaraı álemniń eń da­myǵan otyz eliniń qatarynda bolýy tıis. Damýshy elder arasynda osy klýb­taǵy orynǵa básekelestik qatal bol­maq. Kún astyn­­daǵy oryn tek eń myq­tylarǵa arnal­ǵanyn naqty sezine otyryp, ultymyz jahan­dyq ekonomıkalyq taıtalasqa daıyn bolýǵa tıis». Zamanynda Asan Qaıǵy babamyzdyń Jeruıyqty izdep sabylǵany da, osydan on ǵasyrdan asa ýaqyt buryn ál-Farabı baba­myz­dyń «Qaıyrymdy qalanyń basshy­sy qandaı bolýy kerek?» degen turǵy­da fılosofııalyq traktat jazýy da, bertin­de Álıhan Bókeıhan bastaǵan Alash qaırat­ker­leriniń ulttyq memleket qurýdaǵy talpy­nysy da babalardan búgingi kúnge deıin jal­ǵasyp kele jatqan eldik úshin kúrestiń birizdiligin ańǵartatyndaı. Endigi jerde táýelsizdik alyp, óz bıligimiz óz qolymyzǵa tıgen tusta álemdegi 30 ozyq eldiń qatarynan kórinýge degen umtylys sol baıyrǵy baba­lar­dyń arman-ańsarynyń is júzindegi kórini­si bolmaqshy. Bul jóninde Memleket basshy­sy­nyń ózi de: «Eldik murat jolyndaǵy uly er­lik árqashan ata­larymyzdyń boıynan tabylǵan. Babalarymyz tiri bolý úshin bir bolsa, biz ár­daıym iri bolý úshin bir bolýymyz kerek» degen-di. Babalarymyzdyń tiri qalýy úshin jan­t­al­asy, sóz joq, urpaǵynyń iri bolýyna úl­ken min­det pen jaýapkershilik júkteıtini taǵy sózsiz. «Bul dúnıede bizdiń bir ǵana Otanymyz bar, ol – táýelsiz Qazaqstan. Biz bolashaqqa kóz tigip, táýelsiz elimizdi «Máńgilik El» etýdi murat qyldyq. «Qazaqstan-2050» Strategııasy osynaý máńgilik joldaǵy býyndar birliginiń, urpaqtar sabaqtastyǵynyń kórinisi. Táýelsiz eldi óz qolymen qurǵan býynnan bastalǵan uly isterdi keıingi urpaqtyń laıyqty jalǵastyratynyna kámil senemin. Babalardyń erligi, búgingi býynnyń eren isteri jáne jas urpaqtyń jasampaz­dyǵy arasynda sabaqtastyq bolsa ǵana, biz «Máńgilik El» bolamyz». Elbasy «Qazaqstan-2050» Strategııasyna arnalǵan Joldaýdyń sońyn osylaısha túıindedi. Qadyr aqyn aıtpaqshy, «Uly maqsat qoımasaq aldymyzǵa, Bola almaımyz esh­qashan uly halyq». Olaı bolsa, «Máńgilik El» – bizdiń uly maqsatymyz. Qazaqtyń «Máńgilik El» arqyly uly halyq atanýyna ábden quqy bar. Babalardyń azattyq úshin arpalysy urpaǵyn osyǵan úndeıdi emes pe! Jıyrmasynshynyń da orny erek... Qıyn kezeńde tyǵyryqtan shyǵatyn joldy izdeý, daǵdarystyń halyqqa túsetin salmaǵyn azaıtý memlekettiń negizgi mindetiniń biri emes pe. Qarap otyrsańyz, Qazaq eli táýelsizdik alǵannan bergi kezeńde eńsesin tiktep úlgermeı jatyp, qarjylyq daǵdarystyń birneshe tolqyny soqqany málim. Sońǵy birer jylda da kómirsýtegine baǵa tómendep, qazynaǵa túsetin qarjy kólemi azaıdy. Alaıda, kúlli dúnıede daǵdarys bolyp jatyr eken dep, saryýaıymǵa salynar bolsaq, odan ekonomıkamyz órge bassa, qane. Elbasynyń ýaqyt talabyna saı hal­qyna jiger beretin Joldaý arnaýy osy­nyń nyshany ispetti. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń byltyrǵy 30 qarashadaǵy Qazaqstan halqyna Joldaýy «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» dep atalady. «Biz bárimiz kóptegen synaqtarǵa tótep berdik, shynyqtyq jáne nyǵaıdyq. Biz ózimizdiń búkil tarıhymyzda kóz kórmegen tabysty ekonomıkalyq damý qarqynyna qol jetkizdik. Bizdiń halqymyz buǵan deıin eshqashan búgingideı jaqsy ómir súrgen emes. Biz kóp nárselerge qol jetkizdik» degen bolatyn Elbasy atalǵan Joldaýynda. Qaı zamanda da kúırektikke salynǵannyń kúımesi ilgeri júrmeı, janyn jaldap, jiger qos­qannyń júrisi jedeldikke ulasady emes pe. Qaı ýaqytta da eńbekshil halyq óz nesibe­sinen quralaqan qalmaıtyny baǵzydan málim. «Qazir «men álsizbin» dep eshnárseden taıýǵa jaramaıdy. Álsizdiń áldi bolýy, áldiniń álsiz bolýy osy zamanda qıyn emes. Jiger kerek, qaırat kerek. Kúrestiń aty – kúres. Jylamaǵan balaǵa emshek bermeıdi» degen bolatyn osydan 90 jyl buryn alash qaıratkeri Smaǵul Sádýaqasuly. Jahandyq jaǵdaıda jankeshtiliktiń, eselengen jiger men qajyr-qaırattyń qajet ekendigi sózsiz». Eldiń eńsesi jyǵylyp, ýaqyt synynan muqalmaı ótý úshin memleket aldyndaǵy ahýaldy egjeı-tegjeıli zerttep, kúnine qyryq aýnaqshyp otyrǵan álemdik saıasat­qa oraı óz baılamyn jasaýy tıis. El Prezıdenti osy­ǵan oraı, Qazaqstan halqyna Joldaýynda óz tujyrymyn da jetkizdi: «Jańa jahandyq ómir shyndyǵynyń syn-qaterlerine biz ózimiz­diń naqty múmkin­dikterimiz negizindegi bir­tu­tas is-qımyl strategııasyn qarsy qoıýymyz kerek». Memleket basshysynyń ótken jylǵy 30 qarashadaǵy Qazaqstan halqyna Jol­daýy­nyń basty ereksheligi, daǵdarystan shyǵýdyń basty tetigi bolyp tabylatyn ekonomıkaǵa aıryqsha mán berildi. Elbasy aıtpaqshy, «jahandyq daǵdarys – ol tek qaýip qana emes, sonymen birge, jańa múmkindikter». Qazaq eli jańa múmkindikter aıasynda aldaǵy ýaqytta daǵdarysqa qarsy áleýetin jumyldyryp baǵady. Eń bastysy, endigi jerde shıkizat resýrstaryna degen táýeldilikten arylatyn ekonomıkany qalyptastyrýǵa basymdyq berilip otyr. Daǵdarysqa qarsy jáne qurylymdyq jańarýlardyń bes baǵyty boıynsha jospar­lardy júzege asyrý qolǵa alyndy. Qazirgideı qarjy saıasaty qalt-qult etip, qubylyp turǵan sátte «qarjy júıesin jyldam turaq­tan­dyrý, ony jahandyq naqty ahýalǵa sáı­kes­ten­dirý» mańyzdy mindettiń birine aınaldy. Enshisi bólinbegen en qazaqtyń qazany – bıýdjet saıasatyn ońtaılandyrý da kezek kúttirmeıtin másele. Qazyna qorjynyn molaıtýdyń alýan túrli amaldaryna júginip, kiris pen shyǵystyń búkil júıesi qaıta qaralyp, kiris bazasyn ulǵaıtýǵa basa nazar aýdarylady. Sondaı-aq, 2017 jyldyń qańtarynan bastap kirister men shyǵystardy jappaı deklarasııalaý kúshine enetin bolady. Ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etýde ishki resýrstardy meılinshe iske qosý qajet, basqalaı aıtqanda, jekeshelendirý men eko­no­mıkalyq básekelestikti yntalan­dy­rý óz kezeginde ekonomıkanyń áldenýine jol ashady. Áleýmettik saıasatqa da basa nazar aýdaryp, 2016 jyl­dyń 1 qań­tarynan bastap densaýlyq saqtaý sala­sy qyzmetkerleriniń eńbekaqysy orta­sha alǵanda – 28 paıyzǵa deıin, bilim berý sala­sy qyz­metkerleriniki – 29 paıyz­ǵa deıin, áleý­met­tik qorǵaýdaǵy qyz­met­ker­lerdiki 40 pa­ıyz­ǵa artty. Sondaı-aq, «B» korpýsyndaǵy mem­le­ket­tik qyz­met­shilerdiń eńbekaqysy 30 paıyzǵa ósti. Taǵy bir atap ótetini, Memleket basshy­sy­nyń byltyrǵy Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýyna sáıkes, 2017 jyldan bastap jańa joba – Barshaǵa arnalǵan tegin kásibı-teh­nı­kalyq bilim» baǵdarlamasy jarııalanyp, Úkimet osy baǵdarlamany ázirlep jatyr. Jahandyq daǵdarysqa qaramastan memleket áleýmettik ahýaldy baqylaýynda ustap keledi. Bul týraly óz oıyn Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Joldaý­daǵy túıindi sózinde jetkizdi. «Daǵ­darystyń bári ótkinshi, ótedi de ketedi. El táýelsizdigi, ult muraty, urpaq bolashaǵy sııaqty uly qundylyqtar ǵana máńgi. Men aıtyp ótkenniń barlyǵy jeńýge bolatyn, biz jeńe alatyn bógetter. Biz kóldeneń shyqqan kedergilerge kidirmeı, damyǵan 30 eldiń qataryna qosylý maqsatyna qadam basamyz. Rýhy bıik, eńbegi eren, birligi myǵym Máńgilik El bolý úshin biz­de bári bar. Táýelsizdiktiń týyn jel­biretip, tuǵyryn nyǵaıtqan bizdiń tarıh aldynda júzimiz jarqyn! Bizdiń tiregimiz – táýelsizdik, tilegimiz – turaqtylyq, bilegimiz – birlik!» Endeshe, biz de óz tarapymyzdan bolashaqta Qazaq eliniń tiregi myqty, tileýi turaqty, bilegi kúshti bolsyn degimiz keledi. Ǵabıt ISKENDERULY, «Egemen Qazaqstan»