Beıbitshilik boıtumary

Máńgilik El ulttyq ıdeıasyn usynyp, qazaq halqynyń ustanar baǵytyn aıqyndaǵan elimiz álem elderi aldynda  Qazaqstannyń beıbitshilikti qoldaıtyn memleket ekendigin árdaıym dáleldep keledi. Egemendiktiń qazyǵyn qaǵyp, shańyraǵyn kótergende yntymaǵy jarasqan birtutas ultty qalyptastyrý mıssııasy aıqyn boldy. Álem tanyǵan Qazaq eli «soǵys» atty sumdyqtyń jaqtaýshysy da, qoldaýshysy da bolmaıtynyn ashyq bildirdi. Ol másele Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Semeı polıgonyn jabý týraly Jarlyqqa qol qoıǵanymen dáleldendi. Árıne, bul ońaı másele emes edi. Qazaqstan keńestik áskerı arsenaldan mura bolyp qalǵan álemdegi 4-inshi ıadrolyq áleýetten óz erkimen bas tarta otyryp, beıbitshilikti qoldaıtyndyǵyn ashyq málimdedi. «Iаdrolyq klýbqa» múshe bolý bir ǵana Semeı aımaǵynda 1949-1989 jyldar aralyǵynda júrgizilgen qýaty ártúrli 500-ge jýyq jarylystyń zardabyna kóz juma qarap, álemdegi soǵys otynyń órshelenýine maı tamyzǵanmen birdeı bolar edi! Qazaqstan ol joldy tańdaǵan joq. Búginde Elbasynyń bul dana sheshimi Qazaqstandy beıbitshilikti nasıhattaıtyn jer planetasyndaǵy lıderge aınaldyrdy. Qýattylyǵy 30 kılotonna bolatyn alǵashqy jarylys Abaı, Abyraly aýdandarynyń turǵyndaryna eskertilmesten jasalǵanyn búgin ókinishpen eske alamyz. Iаdrolyq qarý paıda bolǵan ýaqyttan beri dúnıejúzinde jasalǵan synaqtardyń teń jartysy bir ǵana Semeıde júrgizilýi – Qazaqstan halqyna jasalǵan qastandyq dep aıtýǵa ábden bolady. «Radıasııa aınaladaǵy tirshilik ataýlyny birte-birte joıa otyryp, kún saıyn keń-baıtaq dalamyzdy, ózenderimiz ben kólderimizdi ýlaýmen boldy. Iаdrolyq alapat polıgon mańynda turatyn bir jarym mıllıonnan astam qazaqstandyqtyń taǵdyryn tálkekke salyp, densaýlyqtarynan aıyrdy. Iаdrolyq synaqtardyń zardaby kúni búginge deıin sezilýde». Bul Elbasynyń álem jurtshylyǵy aldynda aıtqan sózi. Ýran qory jóninen 2-orynda, al óndirý jaǵynan kósh bastap turǵan Qazaqstannyń álemdik atom arsenalyn ustaýǵa múmkindigi mol edi. Biraq, ýlanǵan jer men dimkás jandardyń sanyn kóbeıte otyryp álemdi moıyndatamyn deý zor qatelik ekenin Elbasy kemeńgerlikpen boljaı bildi. Ashtyqty da, soǵysty da, qýdalaýdy da kórgen halyqtyń erteńge degen senimi men úmiti mol bolýy úshin, júzindegi kúlkisimen, júregindegi tynyshtyǵymen ómir súrgeni Memleket basshysyna áldeqaıda artyq edi. Prezıdenttiń tek qana sózben emes, polıgondy jabý týraly Jarlyqqa qol qoıa otyryp, beıbitshiliktiń jaqtaýshysy ekenin tanytýy – álem jurtshylyǵyn da beıbit ómir súrýge shaqyrýy ekenin búginde qazirgi tańda álem túsindi. Ýly dúrbeleń bastalǵan 29 tamyzdy beıbitshiliktiń bastalǵan kúnine aınaldyra bilýdiń ózi – memlekettiń basty baılyǵy halyq ekenin taǵy bir dáleldedi. Osydan shırek ǵasyr buryn bastalǵan beıbitshilik urany keleli jıyndarda árdaıym aıtylyp, jyl saıyn kúsheıip keledi. Iаdrolyq qaýipsizdikke baılanys­ty AQSh, Japonııa, Ulybrıtanııa, Germanııa, Qytaı sekildi birneshe myqty memleketpen kelissózder jasaý – terrorızmge qarsy is-qımyldyń jáne ıadrolyq qarýdyń ekstremıster qolyna túsýine jol bermeýdiń mańyzdylyǵyn arttyra tústi. Birikken Ulttar Uıymy da Elbasynyń bastamasyn qoldap, Semeı polıgony jabylǵan kúndi «Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy kúrestiń halyqaralyq kúni» dep jarııalady. Iаǵnı, júzdegen memlekettiń qarapaıym turǵyndarynyń qoldaýy álemdik joıqyndy toqtatýǵa ún qosty! Osy rette bıylǵy jyly Memleket basshysy Kornegı qorynyń shtab-páterinde ulttardyń soǵystar men qaqtyǵystardyń aldyn alý jónindegi kelisilgen is-qımyldy aıqyndaıtyn «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfeske qol qoıyp, Qazaqstandy kúlli adamzatty beıbit ómirge bas­taıtyn mańyzdy jobany júzege asyratyn el retinde tanytqanyn erekshe atap ótkim keledi. Beıbit álem qurý qarýsyzdaný men kelisimge umtylǵan kisilikten ekenin Elbasy taǵy da dáleldedi deı alamyz. Jer sharynyń beıbitshilik klýbyn qurý ıadrolyq qarýdan bas tartqanda, kez kelgen qarýsyzdaný, eshbir soǵyssyz bolǵanda ǵana júzege asatyny qazirgi terrorlyq is-qımyldyń kúsheıip turǵan shaǵynda erekshe mańyzǵa ıe. Jahan jurtshylyǵynyń aldynda Qazaqstandy ıadrolyq qarýdan bas tartqan, atom synaqtaryn toqtatqan el retinde áıgileý – alpaýyt elderge de sózsiz úlgi. Bul qadam Qazaqstandy, Elbasy N.Á.Nazarbaevty adamzattyń tynyshtyǵy úshin kúresken beıbitshiliktiń boıtumary ekenin aıǵaqtaıdy. Dınar NО́KETAEVA, Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory ALMATY