Shaǵyn stansalardyń sharýasyn kim sheshedi?

Aq bas Alataýdyń basynan tómenge qulap aǵyp jatqan aq kóbik sýdy qajetke jaratýdyń alǵashqy áreketteri ótken ǵasyrdyń 65-jyldary bastalǵan eken. Sodan beri osynaý alyp taýdyń «Merki» shıpajaıy ornalasqan qoınaýyndaǵy aryny qatty ózenge shyǵyrshyq qoıyp, shyr aınaldyryp, energııa óndirip jatqan úsh shaǵyn GES bar. Elimizde Táýelsizdik týy jelbiregen alǵashqy jyldarda jumysy toqyrap qalǵan bul kásiporynǵa fransýz ınvestorlary qarjy salamyz dep kelip, óz bıdaıymyzdy ózimizge qýyryp bere jazdap, aqyrynda qoldaryn bir siltep ketip qalypty. Fransýz kásipkerleri bul kásiporynda jaryq óndirgenimen ony tasymaldaý máselesinde biraz áýre-sarsańǵa túsken kórinedi. «Baramyz da paıdaǵa bata qalamyz» dep qoldaryn ysqylap kelgen olar osynaý ábigerden keıin «nartáýekel» dep bul jobaǵa aqsha salýǵa qoryqqan sııaqty. Sóıtip, aqyrynda stansalardy satyp qutylady. Sodan keıin elektr qýatyn óndiretin bul stansalar otandyq kásipkerlerdiń qolyna kóshti. Búginde otyzǵa jýyq adam jumys isteıdi. О́tken jyly ǵana Qytaıda jasalǵan qýattylyǵy 1,29 MVt bolatyn jańa qondyrǵylar ornatyldy. Osynyń arqasynda tutynýshylar sanyn 110-ǵa jetkizdi. Onyń 51-i zańdy tulǵa, 59-y jeke tulǵa. Alǵashynda taýdyń eteginde ornalasqan osynaý shaǵyn stansalar 150-200 shaqyrym qashyqtyqta jatqan Taraz qalasyndaǵy qaptaǵan mekemelerdiń ishinen kerektisin tańdap, dál soǵan qalaı ónimin jetkizedi dep ań-tań bolǵanymyz ras. Sóıtsek, alysta otyryp poshtamen hat jibergen sııaqty, aradaǵy tasymaldaýshy mekeme aqshasy tólense Merkiden shyqqan elektr energııa­syn jeliler arqyly qalanyń kez kelgen túkpirine jetkizip bere alady eken. Biraq arada qanshama jyl ótse de bir kezderi fransýzdardyń bastaryn qatyrǵan elektr energııasyn tasymaldaý máselesi áli kúnge tolyq sheshimin tapqan joq. Áńgimeniń ashyǵyn aıtsaq, óndirilgen elektr energııasy tutynýshylarǵa «JES» JShS jelileri arqyly kelisimshart boıynsha taratylady. Merkilik stansalardyń baǵasy zańdy tulǵa úshin – 17,40 teńgeni, jeke tulǵa úshin 11,61 teńgeni quraıdy. Búkil elektr jelileri men baǵanalaryna qojaıyndyq etip otyrǵan «JES» mekemesine elektr qýatyn tasymaldaǵany úshin 5,40 teńge tóleıdi. Baǵalary arzan bolǵandyqtan árıne, dál osy kásiporynnan jaryq alǵysy keletinder kóp. Biraq, elektr qýatyn tasymaldaýshy mekeme oǵan múmkindik bere qoımaıdy. – Osy Merki aýdanyndaǵy iri mekemelerdiń barlyǵy derlik elektr qýatyn bizden alady, – deıdi «Gıdroenergetıkalyq kompanııasy» JShS-niń dırektory Bedel Myrzabaev. – Taraz qalasyndaǵy birqatar mekemeler de bizdiń stansanyń energııasyn tutynady. Árıne, tutynýshylardyń qataryn budan da kóbeıtýge bolar edi. Mysalǵa, Taraz qalasyndaǵy «Taraz sý» mekemesi bizden tikeleı qýat alǵysy keldi. Biraq tasymaldaýshy JES-pen arada problemalar týyndap, bul múmkin bolmady. Tipti bul mekeme bir kezderi bizdiń energııamyzdy tasymaldaǵysy kelmeı, sottasqan kezderimiz de boldy. Osydan-aq JES-tiń shaǵyn elektr stansalar jumysynyń qanat jaıýyna múmkindik bermeı otyrǵanyn baıqaýǵa bolady. Jalpy, sońǵy jyldary elimizde elektr stansalarynyń qatary kóbeıip keledi. Kórshi T.Rysqulov aýdanynda sońǵy jyldary paıdalanýǵa berilgen «Qaraqystaq» shaǵyn sý elektr stansasy sonyń bir dáleli. Shý aýdanyndaǵy «Tasótkel» stansasy da naǵyz qýatynda. Tasymaldaý máselesinen bólek taǵy bir ortaq problema bar. Qystyń kúnderi taýda muz qatyp, sýdyń aryny báseńdeıdi. О́zenniń arnasy tartylady. Iаǵnı, óndiriletin elektr qýaty da azaıady. Buryn qystyń kúnderi tutynýshylardy joǵaltpas úshin biz basqa jaqtan qosymsha elektr energııasyn satyp alatynbyz. Muny alypsatarlyq deýge bolmaıdy. О́ıtkeni qansha baǵaǵa satyp alsaq, týra sol baǵada tutynýshylarǵa beremiz. Eshqandaı paıda kórmeımiz. Bul tek qystyń eki-úsh aıynda tutynýshylarymyzǵa ýaqtyly elektr qýatyn jetkizip, solar bizden ketip qalmas úshin jasalǵan amal ekenin túsinińiz. Endi sońǵy jyldary bizdiń kásiporyndarǵa basqa jaqtan elektr energııasyn satyp alýǵa zań aıasynda tyıym salyp tastady. Osydan keıin qys kúnderi elektr energııa­syn ildál­dalap áreń jetkizemiz. Meniń­she, bul durys emes. Qaıta memleket joq­tan bar jasap otyrǵan osyndaı kásip­- oryndardyń jumysynyń jandanýyna qoldaý kórsetýi kerek emes pe? Iá, shynynda jaqynda ǵana T.Rys­qu­lov aýdanyndaǵy «Qaraqystaq» shaǵyn sý elektr stansasynda bolǵanymyzda da osy máseleler áńgime bolǵan edi. Sondyqtan osynaý máseleniń mánisin Jambyl oblystyq energetıka jáne kommýnaldyq-sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Erik Kósherbaevtan suradyq. – Elektr qýatyn óndirýshi stansalar men ony tasymaldaýshy mekemelerdiń arasyndaǵy kelispeýshilik burynnan bar, – deıdi bul jóninde Erik Áýbákiruly. – Árıne, árqaısysy zań aıasynda óz múddelerin qorǵaıdy. Sondyqtan bul jerde pálendiki durys, túgendiki burys dep naqty aıtý qıyn. Al, qystyń kúni qosymsha elektr energııasyn satyp alý máselesine keletin bolsaq, energııa óndi­rýshi mekeme ózine mindettelgen jumys­ty atqarýy tıis. Menińshe, olar qosym­sha elektr energııasyn satyp alýǵa ruq­sat beretin lısenzııaǵa qol jetkizse, eshqan­daı másele bolmaıdy dep oılaımyn. Árıne, basqarma basshysynyń bul sózinen osy máselege degen janashyrlyq pen alańdaýshylyqty baıqadyq. Biraq, osy salada uzaq jyldardan beri eńbek etip kele jatqan tájirıbeli basshy Bedel Myrzabaev sońǵy ret zań ózgergennen keıin qosymsha elektr energııasyn satyp alýǵa ruqsat beretin lısenzııanyń da joly kesilgenin aıtady. Iаǵnı, bul máseleniń sheshimi joǵary jaqta jatyr degen sóz. Bálkim elimizdiń Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev bul máseleniń túıinin tarqatyp berer. Qalaı aıtsaq ta, shaǵyn elektr stansalarynyń sharýasy ál-ázirge ońalmaı tur. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan» Jambyl oblysy