Keshe Aqordada Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen Úkimettiń keńeıtilgen otyrysy ótti. Onda el ekonomıkasynyń qazirgi jaǵdaıy baıandalyp, aldaǵy josparlar pysyqtaldy.
ÁLEÝMETTIK AHÝAL TО́MENDEMEÝI TIIS
Árıne, qazirgideı álemdik ekonomıkanyń turaqsyz tusynda eshbir eldiń shekesi qyzyp otyrǵan joq. Al kemedeginiń jany bir demekshi, jahan jurtynyń naryq álemindegi jaǵdaıy bir-birine ásersiz bolmaıdy. Endeshe, qazirgi kezeńde Úkimettiń eldiń áleýmettik áleýetin álsiretpeı, ekonomıkalyq ósimin óristetý baǵytyndaǵy jumystary burynǵydan da eselene túspek. Mundaı sátterde ár el ózine tıesilisin ıgerip, tıimdi sheshimdermen ekonomıkasyn barynsha damytýǵa kúsh salsa kerek. Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda da Elbasy álemdik ekonomıkanyń qazirgi qolaısyz ahýalyn aıtyp, soǵan qaramastan, el Úkimeti xalyqtyń jaǵdaıyn tómendetpeýi tıistigin atap kórsetti.
Dúnıe júzindegi axýal jaqsaryp otyrǵan joq. Eýropa da, Reseı de, tóńiregimizdeginiń bári de áser etedi. Soǵan qaramaı, biraz sharýa istep, jalpy ekonomıkanyń deńgeıin tómendetpeý is-sharalaryn qolǵa aldyq. Endi, qazirgi áleýmettik axýaldy qarap, qalǵan ýaqytta ne isteýimiz kerek, qandaı jańa jumystar atqarýymyz qajettigin aqyldasyp alý úshin kezdesip otyrmyz. Aldaǵy ýaqytqa qabyldaǵan josparlarymyz bar. Ony ózderińiz bilesizder. Álemdik ekonomıkalyq jaǵdaıdy, munaı baǵasynyń, basqa shıkizat baǵalarynyń tómendep otyrǵanyn da kórip otyrsyzdar. Biz de álemniń bir bólshegi bolǵannan keıin syrtta otyrǵanymyz joq. Osyndaı jaǵdaıda biz jol taýyp, ekonomıkamyzdy alyp shyǵýymyz qajet, xalyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn tómendetpeýge barlyq jaǵdaı jasaýymyz kerek, dedi Prezıdent.
Qazirgi qıyn jaǵdaıda Qazaqstan ózekti sheshimderdi der kezinde qabyldaǵanyna toqtalǵan Elbasy sonyń nátıjesinde ekonomıkalyq ósýdiń oń dınamıkasyn kórsetkenin atap ótti. Memlekettik qoldaý esebinen ınvestısııalyq ózektilikti saqtaı bildik. Sonymen qatar, jańa shyndyq jaǵdaıynda damý boıynsha aldaǵy bolatyn qadamdardy osy jyldyń aıaǵyna deıin jáne kelesi jyly anyqtaýymyz kerek. Qazir 2016 jyldyń bıýdjeti qaralady. Sonymen birge, biz kelesi úsh jylǵa arnalǵan bıýdjetti bekitemiz. Úkimetke bekitýge barǵanǵa deıin ony barshamyz birge talqylaýymyz kerek, dedi Memleket basshysy.
OŃ KО́RSETKISh BAIQALYP OTYR
Keńeıtilgen otyrysta Ulttyq ekonomıka mınıstri Qýandyq Bıshimbaev elimizdiń qazirgi ekonomıkalyq jaǵdaıy týraly esep berdi.
Tamyz aıynda ekonomıka taǵy 0,1 paıyzǵa óskenin atap ótkim keledi. Osylaısha, bıylǵy jyldyń segiz aıynyń qorytyndysy boıynsha ishki jalpy ónimniń ósimi 0,3 paıyzdy qurap otyr. Jalpy alǵanda, maýsym aıynan bastap ekonomıkanyń oń ósimi baıqalady. «Nurly Jol» baǵdarlamasy men daǵdarysqa qarsy is-sharalar jumys isteı bastady», dedi mınıstr. B.Bıshimbaevtyń aıtýynsha, ósim úlken bolmaǵanymen, Qazaqstandaǵy jaǵdaı jaqyn áriptes elderdegi ahýaldan jaqsyraq. Máselen, osy kezeńde Reseı, Belarýs, Qyrǵyzstan jáne taǵy da birqatar elde ishki jalpy ónim tómendegen.
Mınıstrdiń málimetinshe, elimizde ekonomıka ósimi qurylys salasynda – 6,7, kólik salasynda – 4,2, aýyl sharýashylyǵynda – 4,9, óńdeý ónerkásibinde – 0,7, qyzmet kórsetý salasynda 0,4 paıyzǵa ósti. Degenmen, taý-ken óńdeý salasynda biraz qıyndyq bar. Máselen, atalǵan saladaǵy ósim 4,8 paıyzǵa artta qalǵan. Bul munaı jáne kómir óndirýdiń azaıýymen baılanysty bolyp otyr. Alaıda, tabıǵı gazdy óndirý kólemi artqan, sondaı-aq, túrli-tústi metaldardy óndirý Bozshakól men Aqtoǵaı ken oryndarynyń iske qosylýy arqyly ósip otyr.
«2016 jyldyń sońyna deıin «Nurly Jol» baǵdarlamasy boıynsha tolyq ıgerý qamtamasyz etilip, daǵdarysqa qarsy sharalar tolyq oryndalady. Taýarlar men qyzmetterge baǵanyń negizsiz ósýi toqtatylady. Jalpy, ekonomıkadaǵy oń ózgeristerge oraı, biz IJО́ ósimin josparlanǵan 0,5 paıyzda kútip otyrmyz, dedi mınıstr.
Daǵdarysqa qarsy jospar aıasynda Úkimet kásiporyndardy qoldaý úshin birqatar sharalar qabyldady: TJ kóligi men elektr energııasyna birqatar jeńildikter qarastyrylǵan. Sondaı-aq, vedomstvo basshysy aıtyp ótkendeı, júzege asyrylyp jatqan baǵdarlamalar nátıjesinde 170 myń jumys orny saqtaldy, onyń ishinde 114 myńy turaqty. Jalpy, qabyldanǵan sharalar 5 paıyz deńgeıinde turǵan jumyssyzdyqty ósirmeıdi.
2016 jyly «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyn iske asyrý úshin 60,3 mlrd teńge qarastyryldy. Shaǵyn jáne orta bıznes jobalaryna ınjenerlik ınfraqurylymdy júrgizýge respýblıkalyq bıýdjetten 16,5 mlrd teńge, onyń ishinde Ulttyq qor qarajatynan 15 mlrd teńge kózdelgen.
Qazaqstanda «Bıznestiń jol kartasy-2020» bıznesti qoldaý men damytýdyń biryńǵaı baǵdarlamasyn iske asyrý jalǵasýda, onyń sheńberinde shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin júıeli qoldaý sharalary qabyldanýda.
2016 jyly 34 jobaǵa ınjenerlik ınfraqurylymdy jetkizý júrgizilýde.
Mınıstr keltirgen derekterge súıensek, eldegi ınflıasııa deńgeıiniń tómendegeni baıqalyp otyr. Tamyz aıynda aılyq ınflıasııa 0,2 paıyzǵa deıin baıaýlap, jyl basynan 5,4 paıyzdy qurady, dedi Q.Bıshimbaev. Taǵy bir mańyzdy faktor, ekonomıkany kredıtteý qaıta bastaldy. Mınıstrdiń aıtýynsha, eger qańtardan sáýirge deıin nesıeler kólemi tómendese, mamyrdan bastap ósim baıqalǵan. 1 tamyzdan bastap nesıeler 0,5 paıyzǵa ósip, 12,7 trln teńgeni quraǵan. Al respýblıkanyń syrtqy taýar aınalymy birinshi jartyjyldyqta 30,4 paıyzǵa, ıaǵnı 28 mlrd dollarǵa deıin tómendegen. Eksport 17,1 mlrd, al ımport 12,3 mlrd dollardy qurasa, Qazaqstannyń halyqaralyq rezervi jyl basynan beri 4,2 paıyzǵa ósip, 95,2 mlrd AQSh dollaryna jetken.
Negizgi kapıtalǵa tartylǵan ınvestısııanyń jalpy kólemi 4,3 trln teńgeni qurady. Onyń ishinde 1,5 trln teńgeni memlekettik sektor saldy, dep atap ótti Q.Bıshimbaev. Mınıstr ekonomıkanyń shıkizattyq emes salalaryna tartylǵan ınvestısııa kóleminiń aıtarlyqtaı artqanyn da aıtty. Budan bólek, tikeleı sheteldik ınvestısııa kólemi artyp, 5,7 mlrd dollardy quraǵan. Bul ótken jylǵy deńgeıden 5 esege artyq. Sheteldik ınvestısııa, negizinen, hımııa, farmasevtıka, mashına jasaý, qurylys, kólik, munaı óndirý salalaryna tartyldy. Tikeleı ınvestısııalar nátıjesinde elimizdiń halyqaralyq rezervi jyl basynan beri 4,2 paıyzǵa ósip, 95,2 mlrd AQSh dollaryn qurady. Ulttyq qordaǵy aktıv 64,7 mlrd AQSh dollaryna jetti. О́sim – 1,9 paıyz, dedi Q.Bıshimbaev.
QARJYLYQ AHÝAL ORNYQTY
Alqaly jıynda kelesi kezekte Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov elimizdiń qarjylyq jaǵdaıy týraly baıandady. Mınıstr birinshi kezekte bıylǵy jyldyń 8 aıyndaǵy el bıýdjeti kólemi boıynsha rekordtyq kórsetkishke jetkenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, memlekettik qarjy turaqty, al kirister boıynsha alǵa jyljý bar, sondaı-aq, tapshylyq tómendep keledi.
Bıýdjettik quraldar ekonomıkany ártaraptandyrý men jumyspen qamtýdyń ósýin qosa alǵanda, birneshe mindetterdi sheshýge qaıta baǵdarlandy. Bul «Nurly Jol» baǵdarlamasy arqyly daǵdarysqa qarsy sharalardy qoldaýdy, jergilikti bıýdjetterge beriletin transfertter arqyly óńirlerdi damytýǵa járdem kórsetýdi qarastyrady. Barlyq áleýmettik mindettemeler oryndaldy. Jyldyń basynan beri bıýdjettik uıymdar qyzmetkerleriniń jalaqylary, stýdentterdiń stıpendııalary 25 paıyzǵa kóterildi. Zeınetaqylar men basqa da áleýmettik tólemderdi ındeksasııalaý saqtalyp otyr, dedi Qarjy mınıstri.
Sondaı-aq, ol jekeshelendirý, múlikti jarııa etý jáne memlekettik satyp alý úderisterin keńeıtý ekonomıkany jandandyrýǵa óz úlesin qosqanyna toqtala kelip, osy jyldyń bıýdjetin naqtylaýǵa jáne kelesi úsh jyldyq merzimge oń josparlardy daıyndaý úshin resýrstyq negiz qalyptasqanyn jetkizdi.
Odan ári B.Sultanov bıylǵy jyldyń 8 aıynda memlekettik bıýdjettiń kirisi 25 paıyzǵa asyra oryndalǵanyn málim etti. Esepti kezeńde memlekettik bıýdjettiń kirisi josparǵa qaraǵanda 25 paıyzǵa artyq júzege asyryldy, bul – 800 mlrd teńgeden astam qarjy. Jalpy, 4 trln teńgeden astam qarjy tústi. Atalǵan kórsetkish ótken jyldyń 8 aıymen salystyrǵanda 1,2 trln teńgege nemese 40 paıyzǵa artyq, dedi mınıstr. Onyń aıtýynsha, mundaı ósim daǵdarysqa qarsy sharalardyń arqasynda múmkin bolǵan.
Sonymen qatar, spıker kóleńkeli ekonomıkaǵa qarsy kúreske, bıznesti qorǵaýǵa, rezervterdi izdestirý men salyqtyq mádenıetti arttyrýǵa baǵyttalǵan birqatar uıymdastyrýshylyq jáne ákimshilik sharalar atqarylǵanyna ekpin berdi. Jarty mıllıonnan astam deklarasııaǵa taldaý júrgizilgennen keıin, salyq tóleýshilerge 85 myń eskertpe baǵyttalyp, sonyń nátıjesinde, óz erkimen jáne sanksııasyz bıýdjetke 11 mlrd teńge qosymsha tólendi, dedi vedomstvo basshysy.
Budan bólek, B.Sultanov respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystary jóninde naqty kórsetkishterdi jetkizdi. Osy jyldyń 8 aıynda respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystary 99 paıyzǵa jýyq, al jergilikti bıýdjet shyǵystary 96 paıyzǵa oryndaldy. Nátıjesinde, memlekettik bıýdjet boıynsha kórsetkish 97,1 paıyzdy qurady. Bul 2015 jylǵa qaraǵanda 0,4 paıyzdyq pýnktke tómen boldy. Biraq biz osy úderisti kúzde qalpyna keltiremiz dep oılaımyn, dedi mınıstr.
Budan basqa, mınıstr bıylǵy jyly bıýdjettiń modernızasııalyq nátıjesi artyp kele jatqanyn málimdedi. 2016 jylǵa 1 trln teńgege jýyq qarjy 700-den astam ınvestısııalyq jobany júzege asyrýǵa qarastyrylǵan. Bıýdjetti naqtylaǵan jaǵdaıda biz bul nátıjeni jańa ınvestısııalarmen tolyqtyra alamyz, dedi ol. B.Sultanovtyń pikirinshe, aldaǵy jyly IJО́-ge qaraǵanda shyǵystar birshama azaıady, óıtkeni, shyǵystardyń bir bóligi tikeleı bıýdjetten iske asyrylmaı, jeke sektormen seriktestikte atqarylady. Osy oraıda, Qarjy mınıstri birqatar iri jobalar memlekettik jeke seriktestik negizinde iske asyrylatynyn atap kórsetti.
B.Sultanov odan ári daǵdarysqa qarsy sharalardy júzege asyrýǵa baılanysty Ulttyq qordan bólingen 443 mlrd teńgeniń ıgerilgenin, onyń ishinde 278 mlrd teńge «Nurly Jol» baǵdarlamasy boıynsha júzege asyrylǵanyn sóz etti.
Osy arada mınıstr bıylǵy jyldyń 8 aıynda «Nurly Jol» baǵdarlamasyna qatysýshylardyń salyqtyq qaıtarymy artyp kele jatqanyna toqtaldy. Sondaı-aq, ol 8 aıda tikeleı jáne janama qosylǵan salyq tóleýshilerden bıýdjetke 62 mlrd teńge túskenine nazar aýdardy. Sonymen qatar, Qarjy mınıstri búginde memlekettik kiris organdary «Nurly Jol» baǵdarlamasynyń qosalqy merdigerlerine qatysty salyqtyq baqylaýdy júrgizip jatqanyn jetkizdi.
Biz jetkizýshiler men merdigerlerdiń barlyq tizbesine taldaý jasaýdamyz. Búginde osy «pıramıdanyń» túrli deńgeılerinde buzýshylyqqa jol bergen 245 fırma anyqtaldy. Onyń ishinde 27-si boıynsha tekserý aıaqtalyp, qosymsha 15,6 mlrd teńgege jýyq qarjy esepke alyndy, dedi B.Sultanov. Sondaı-aq, Qarjy mınıstri jekeshelendirý, múlikti jarııa etý máselelerine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, jekeshelendirýdiń ekinshi tolqyny bastalǵan 2014 jyldan beri quny 85,5 mlrd teńgege baǵalanǵan 299 nysan jeke qolǵa ótken, onyń ishinde 85-i bıylǵy jyldyń úlesinde.
Osy arada Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev jekeshelendirý baǵdarlamasyn tolyq oryndaý úshin Qarjy mınıstrine tıisti tapsyrma berdi. Elbasy bul baǵyttaǵy sharalar laıyqty deńgeıde oryndalmasa, ekonomıkanyń damýyna kedergi bolatynyn eskertti. Sondaı-aq, Prezıdent jekeshelendirý, jarııa etý naýqandary ótip jatqanyn, jyljymaıtyn múlikterdiń de sany artyp kele jatqanyn, munyń barlyǵynan túsken salyqtyń esebinen memlekettiń qazynasyn arttyrý kerektigin, sol úshin salyq saıasatyn jaqsartý qajettigin atap kórsetti. Al B.Sultanov bul baǵyttaǵy jumystar baqylaýda ekenin aıtty.
B.Sultanov múlikti jarııa etý boıynsha atqarylyp jatqan jumystarǵa da qatysty kórsetkishterdi jarııa etti. Onyń sózine qaraǵanda, jyl basynan beri múlikti jarııa etýdiń kólemi 5 esege artqan.
Sóziniń sońynda Qarjy mınıstri alda turǵan mindetterge qysqasha sholý jasap ótti. Jyldyń sońyna deıin bizdiń aldymyzda birneshe mańyzdy mindetter tur. Ol bıylǵy jáne kelesi jyldarǵa arnalǵan bıýdjet jobalaryna qatysty. Bıýdjet ekonomıkany ártaraptandyrýǵa baǵyttalatyn bolady, al onyń áleýmettik beıini kúsheıtiledi. Bıýdjet zańnamasyna qarjylandyrýdyń jańa quraldary boıynsha usynystar daıyndaldy, sondaı-aq tapshylyqty jáne boryshty tómendetý boıynsha uzaq merzimdi sharalar qabyldanady, dedi ol.
B.Sultanov, sondaı-aq, jarııa etý aksııasy aıaqtalyp kele jatqanyna jáne jyldyń sońyna qaraı aldaǵy tórt aıda qatysýshylardyń jańa «tolqyny» kútilip otyrǵanyna toqtaldy. Sondyqtan da aksııany aıaqtaýǵa baılanysty jumystar azamattardyń senimin qamtamasyz etetindeı júrgiziledi. Sondaı-aq, jyldyń sońyna deıingi kezeńde qarajatty tıimdi iske asyrylyp jatqan jobalardyń paıdasyna qaıta bóle otyryp, qarjy ıgerýdiń nátıjeli bolýyna monıtorıng jasaý jalǵasady, dedi mınıstr.
ULTTYQ VALIýTA USAQTALMAIDY
Budan ári sóz kezegi Ulttyq banktiń tóraǵasy Danııar Aqyshevke berildi. Onyń aıtýynsha, Ulttyq bank qysqa ýaqyttyń ishinde aqsha jáne valıýta naryqtaryndaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrsa, oǵan birneshe sebep yqpal etken eken. Buǵan, birinshiden, shıkizat naryqtaryndaǵy álemdik konıýnktýranyń jaqsarýy sebep boldy. Ekinshiden, Úkimet pen Ulttyq banktiń daǵdarysqa qarsy birlesken jedel sharalary áser etti. Ulttyq banktiń altyn valıýta rezervteri tamyzdyń sońynda 30,7 mlrd dollardy qurady. Osy jyl basynan bastap 10 paıyzdy nemese 2,8 mlrd dollardy kórsetti. Ulttyq qordyń valıýtalyq aktıvteri 64,9 mlrd dollar bolsa, búginde onyń deńgeıi ózgermedi, ıaǵnı turaqtylyq bar. Bul jaǵdaı transfertterdi Ulttyq qordan josparly túrde alýǵa qaramastan oryn aldy. El rezervteriniń jalpy somasy búgingi tańda 95,6 mlrd dollardy qurap otyr, dedi D.Aqyshev.
Sonymen qatar, ol bıznes jáne halyqtyń valıýta naryǵyndaǵy jańa jaǵdaıǵa baılanysty beıimdelýin qamtamasyz ete kele, mán-jaıdyń qalaı bolýy qajettigin túsindirgenin atap ótti. Otandyq taýar óndirýshilerdiń básekege qabilettiligin teńestirdik. Sonyń arqasynda taýar ǵana emes, qyzmet kórsetýge qatysty ımporttyń ósýi baıqalady, dedi Ulttyq bank tóraǵasy.
D.Aqyshev qazirgideı ekonomıkalyq ósim baıaýlaǵan kezde jáne soǵan sáıkes, ekonomıkalyq belsendilikti qaıta qalpyna keltirý maqsatynda arnaıy is-sharalar atqarý úshin Ulttyq bank aldynda turǵan basym mindetterdiń biri – bank sektorynyń pozısııasyn qalpyna keltirý ekenin atap ótti. Ulttyq bank BASEL 3 standartyn engizý boıynsha buǵan deıingi qabyldanǵan sheshimderdi, máselen, bankterdiń jeke kapıtalyn kóterý boıynsha sheshimdi toqtata turýǵa májbúr boldy. Alaıda, mundaı jaǵdaı bank júıesin birneshe jylǵa artta qaldyrady. Al buǵan naryqtaǵy qazirgideı básekelestik jaǵdaıda jol berýge bolmaıdy. Jańa sıfrlyq tehnologııalar jáne ınnovasııalar jaǵdaı erejesin múldem ózgertip, qazirgi tańdaǵy bank sektorynyń halyqaralyq úrdister perıferııasyna qaraı jyljýyna alyp kelýi múmkin. Bizge qazirgi zamanǵy, joǵary tehnologııaǵa negizdelgen Ulttyq bank sektory qajet. Ol elimizge óziniń ekonomıkalyq mindetterin sheshýge múmkindik bermek. Sol sebepti, Ulttyq bank el Úkimetimen birlesip, 2016 jyldyń sońyna deıin bank sektory men eldegi kredıttik belsendiliktiń artýyna naqty usynystar engizýge jáne memleket tarapynan bolýy múmkin qarjylyq qoldaýdyń júzege asyrylýyna daıyn, dedi D.Aqyshev.
Elimizdiń bas bankıriniń aıtýynsha, 2016 jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynda bıznesti nesıelendirý úderisi birtindep qalpyna kelmek. Qazirdiń ózinde oń úderister baıqalyp keledi. Máselen, ekonomıkanyń jalpy nesıesi 0,5 paıyz bolǵanymen, ekonomıkanyń budan basqa sektorlarynda ósim bar. Shaǵyn kásipkerlikke bólingen nesıe 3,6 paıyz, aýyl sharýashylyǵy salasyna bólingen nesıe 13 paıyz, qurylysqa bólingen nesıe 3 paıyzdy qurap otyr. Al jalpy, ekonomıkanyń barlyq kredıttik qurylymynyń 83 paıyzy bir jyldan astam ýaqytqa berilgen nesıe bolyp esepteledi, dedi ol.
Otyrys barysynda Ulttyq bank tóraǵasy, sondaı-aq, bank sektorynyń eldiń ekonomıkalyq qajettilikterin qarjylandyrýdy qamtamasyz etýshi mańyzdy element qana emes, sońǵy ýaqytta ekonomıkanyń naqty sektorynda ekonomıkalyq reformalardy ilgeriletetin jáne ósiretin jetekshi draıveri bolyp sanalatynyn da atap ótti. Biz bank júıesindegi qarjylyq daǵdarysqa qarsy túıtkilderdi sheshýde edáýir tájirıbe jınaqtap qaldyq. Alaıda, soǵan qaramastan, atalǵan sektordy qalpyna keltirýdegi progress deńgeıi tómen bolyp tur. Máselen, áli kúnge deıin bankterdiń memlekettik kómek berý baǵdarlamalaryna táýeldilik deńgeıi saqtalýda. Salystyrmaly túrde nesıeniń tómen reıtıngisi de sol qalypta tur, dedi bas bankır.
Bul kúni ol Ulttyq banktiń ınflıasııalyq targetteý saıasaty men teńgeniń aıyrbas baǵamynyń «erkin júzý» rejimin odan ári júzege asyra beretinin atap ótti. Onyń aıtýynsha, Ulttyq banktiń negizgi mindeti – 2016 jyldyń sońyna qaraı ınflıasııa deńgeıiniń Ulttyq bank pen Úkimet belgilegen dálizge sáıkes, 6-8 paıyz bolýyna qol jetkizý. Ulttyq bank qarjy-nesıe salasyndaǵy targetteý deńgeıin qamtamasyz etý úshin barlyq kúsh-jigerin jumsaıtyn bolady. Bul rette, biz ınflıasııany qadaǵalaý baǵytynda Úkimet pen jergilikti atqarýshy organdardyń kúsh biriktire jumys atqarýyna senim artyp otyrmyz. Al 2016 jyly ishki valıýta naryǵyndaǵy jaǵdaı qalpyna kele bastady. Aıyrbas baǵamynyń «erkin júzýi» otandyq taýar óndirýshilerdiń básekege qabilettiligin qamtamasyz etip qana qoımaı, taýar jáne qyzmet kórsetý túrindegi ımporttyń ósýine áser etedi. Teńgeniń erkin aıyrbas baǵamyn engizý úlken qajettilikten týǵan úderis edi. Bizdiń sońǵy zertteýimizge sáıkes, eksporterler tarapynan ishki valıýta naryǵynda shetel valıýtasyn usyný 2013 jyldan beri eki esege azaıǵan. Eger 2013 jyly Qazaqstandaǵy eksporttyq túsimniń 60 paıyzyn qalyptastyratyn 100 iri eksporter valıýta naryǵynda 30 mlrd AQSh dollaryn satsa, al 2015 jyly bul kórsetkish 13 mlrd AQSh dollary bolǵan. Sebebi, olardyń eksporttyq túsimi 33 mlrd-tan 17 mlrd dollarǵa deıin qysqarǵan, dedi D.Aqyshev.
Sonymen qatar, Ulttyq bank Qor naryǵyn qaıta shyǵarýdy josparlap otyrǵanyn da jetkizdi. Elimizdiń Ulttyq banki jaqynda ǵana qor naryǵyn qaıta shyǵarýdyń qajettiligi týraly aıtqan bolatyn. Buǵan sáıkes, naqty sektordy qarjylandyrýdy banktik kredıtter kómegimen ǵana emes, qor naryǵynda shyǵarylatyn boryshtyq quraldar kómegimen de qamtamasyz etý úshin balama alańdar qurylatyny qarastyrylyp otyr. Qazirdiń ózinde biz qor naryǵyna qarajat tartatyn kásiporyndardyń belsendi túrde aıtarlyqtaı jandana bastaǵanyn kórdik. Osyǵan baılanysty qysqa merzimdik oblıgasııalar shyǵarý kózdeledi. Eń bastysy, biz mundaı quraldarǵa qyzyǵatyn jáne ony qajet etetin ınvestorlardyń belsendiligin baıqap otyrmyz, dedi D.Aqyshev.
D.Aqyshevtiń aıtýynsha, jyl basynan beri elimizde dollarsyzdandyrý úderisi anyq baıqalyp otyr. Máselen, teńge boıynsha depozıtter 50 paıyzǵa deıin artsa, kerisinshe sheteldik valıýtadaǵy depozıtter 4 paıyzǵa kemigen. «Solaı bola tura, qoǵam men bıznestiń teńge baǵamynyń erkin aınalymyna beıimdelýine de biraz ýaqyt kerek. Aktıvterdiń dollarlanýynan ǵana emes, sananyń dollarlanýynan qutylý ońaıǵa túspeıdi. Teńgemen baǵamdaýǵa, ulttyq valıýtamen ólsheýge kelgende qınalyp jatatyndar bar. Ulttyq bank, bul oraıda, aktıvterdi dollarsyzdandyrýǵa qatysty júıeli sharalardy atqaryp keledi, dedi bas bankır.
Máselen, ol sanany dollarsyzdandyrý boıynsha ınternet saıttarynda kólikter baǵasyn, jyljymaıtyn jáne basqa da múlikterdi teńgeden basqa kez kelgen valıýtada kórsetýge tyıym salynǵanyn atap ótti. Taýarlar men qyzmetterdiń baǵasyn kórsetýde, olardy jarnamalaýda teńgeni ǵana kórsetý, ózge sheteldik valıýtalardy kórsetýge tyıym salý sharalaryn qamtamasyz etýde zańnamalyq yntalandyrý jumystaryn jalǵastyra beretin bolamyz. Árıne, bul jerde biz ulttyq valıýtamen ólsheýge kelmeıtin jaǵdaılardy aıtyp otyrǵanymyz joq. Máselen, Olımpıada chempıondaryna syıaqyny belgilegende, olarǵa beriletin qarjynyń mólsherin sheteldik valıýtamen emes, teńgemen aıtýǵa bolady dep oılaımyn, dedi Ulttyq bank basshysy.
Jıyn aıasynda D.Aqyshev, sonymen qatar, Ulttyq banktiń qazaqstandyqtarǵa ózderiniń qor-jınaqtaryn affırlengen altynmen saqtaýdy usynatynyn da jetkizdi. Biz halyqqa ózderiniń jınaqtaryn qarapaıym jáne túsinikti tásilmen altyn túrinde saqtaýdy usynamyz, bul shyn máninde sheteldik valıýtaǵa balama bola alatyn edi. Bul rette Ulttyq bank ekinshi deńgeıli banktermen birlese otyryp, osy naryqtyń ótempazdyǵyn qamtamasyz etýdi qarastyrady. Halyqtyń kez kelgen ýaqytta altyndy satyp alýǵa, satýǵa múmkindigi bolýy tıis, dedi ol bul oraıda.
Nursultan Nazarbaev óz kezeginde Ulttyq banktiń jalpy alǵanda qazirgi qalyptasqan jaǵdaıda ózine júktelgen mindetterdi atqaryp otyrǵandyǵyn aıta kele, eldiń qarjylyq-nesıelik júıesine qatysty banktiń atqaryp jatqan jumystarymen halyqty únemi túsinikti jáne uǵynyqty tilde aqparattandyryp otyrý qajettigine, sonymen qatar, 2007-2009 jyldardyń tájirıbesinen sabaq alýdyń mańyzdy ekenine toqtaldy.
* * *
Memleket basshysy otyrysty ózi qorytyndylap, Úkimetke birqatar tapsyrma júktedi. Elbasy búgin memleket aldynda turǵan negizgi mindet – halyqtyń ómir súrý deńgeıin arttyrý ekenin atap ótti. Kúrdeli jaǵdaılarǵa qaramastan, biz 2016 jylǵy 1 qańtardan bastap bıýdjettik qyzmetkerdiń ortasha jalaqysyn 30 paıyzǵa, stıpendııalar men járdemaqylardy 25 paıyzǵa arttyryp, zeınetaqyny 9 paıyzǵa ındeksasııaladyq. 673 myń adamǵa múgedektigi jáne asyraýshysynan aıyrylǵan jaǵdaıda tólenetin áleýmettik járdemaqylar kólemin 25 paıyzǵa arttyrdyq, dedi Prezıdent.
Sondaı-aq, N.Nazarbaev jańa ómir shyndyǵy qosymsha naqty sharalar qabyldaýdy talap etetinin aıtty. Osyǵan baılanysty, Memleket basshysy aldaǵy kezeńge kelesi baǵyttar boıynsha birqatar naqty mindet qoıdy.
JUMYSPEN QAMTÝ – BASTY MINDET
Elbasy Úkimettiń basty jumys baǵytynyń biri bolyp jappaı kásipkerlik máseleleri tabylatynyn atap ótip, tıisti baǵdarlamalardy odan ári damytýdy júzege asyrýdy jáne qoldaý quraldaryn jetildirýdi tapsyrdy. Úkimet búginde shaǵyn nesıe berý aıasyn odan ári keńeıtý jóninde sharalar qabyldaýy tıis. О́zin ózi jumyspen qamtıtyndardyń 60 paıyzy aýylda turady. Osyǵan baılanysty, «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» aıasynda biz 5 óńirde qanatqaqty rejimde «Aýyldaǵy jumys orny» jańa jobasyn iske asyrýdy bastadyq. Oǵan 10 mlrd teńge bólindi. Bul jumysty júrgizý barysynda kooperasııalardy damytý isine aıryqsha kóńil bólý qajet. Tıisti «Kooperasııalar týraly» Zań qabyldandy. Endi jer-jerlerde úlken uıymdastyrý jáne túsindirý jumystary kútip tur. Úkimetke ákimdermen birlesip, eldi mekenderde aýyl sharýashylyǵy ónimderin ótkizý jáne qaıta óńdeýdi qamtamasyz etetin kooperatıvter uıymdastyrý jónindegi sharalar qabyldaýdy tapsyramyn, dedi N.Nazarbaev.
Memleket basshysy «Barlyǵyna tegin kásibı-tehnıkalyq bilim berý» jobasy aıasynda jumysty jalǵastyrý qajettigine toqtaldy. Budan bólek, Prezıdent Úkimetke jáne ákimderge eńbek mobıldiligin qamtamasyz etý jáne jumys berýshiler men jumyskerlerdiń bir-birin tabýǵa yqpal etý jónindegi jumystardy baqylaýdy ustaýdy tapsyrdy. Sonymen birge, Nursultan Ábishuly kásipkerler qyzmeti men memleket-jekemenshik seriktestiginiń tetikterin belsendi qoldaný úshin shekarany keńeıtýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Búginde barlyq jaǵdaı jasalyp, quqyqtyq alań qalyptasty. Qazirdiń ózinde jaǵymdy mysaldar bar. Mektepke deıingi bilim berýde memleket bıznespen birlesip memlekettik tapsyrys jeke mektepke deıingi bilim berý mekemelerine ornalastyrý arqyly tıimdi jumys jasaı bastady. Bul jaǵdaıda bıznes óziniń ınvestısııasyn qurylysqa salady, dedi Prezıdent. Elbasy mınıstrlikter men vedomstvolardyń ózderine baǵynyshty uıymdaryna olardy básekelestik ortaǵa nemese jergilikti deńgeıge berý maqsatymen qaıta ınventarızasııa ótkizý qajettigin atap ótti.
ÁRTARAPTANDYRÝ – О́SIM О́RISI
N.Nazarbaev jyl sońynda memlekettik qazynanyń 830 mıllıard teńge qosymsha kiriske tolyǵýy kútilip otyrǵanyn aıtty. Bul bıyldyń ózinde daǵdarysqa qarsy jospardan shyǵýǵa jáne strategııalyq damý mindetterin oryndaý úshin qazirgi problemalardy sheshýge múmkindik beredi. Osyǵan baılanysty, Prezıdent negizgi úsh mindetke toqtaldy. Birinshisi – agroónerkásip kesheni. Memleket basshysy «Agrobıznes-2020» baǵdarlamasynyń aıasynda jyl sońyna deıin AО́K-ti damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn ázirleýdi usyndy.
Baǵdarlamanyń basymdyqtary bolyp naryqqa neǵurlym qajetti ónim túrlerine nazar aýdara otyryp, aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kólemin ulǵaıtý jáne ártaraptandyrý, óńdelgen aýyl sharýashylyǵy ónimderin eksporttaý, aýyl sharýashylyǵy óndirýshiler úshin birinshi kezekte uzaq merzimdi qoljetimdi nesıelendirý, qyzmet kórsetý-daıyndaý kooperatıvterin, bastapqy qaıta óńdeýdiń, ónimdi saqtaý men ótkizýdiń ınfraqurylymyn qurý, sondaı-aq, sýarmaly jerdiń aınalymyn engizý tabylýy tıis. Aldaǵy bes jyl ishinde keminde 600 myń gektar sýarmaly jerdi aınalymǵa engizý kerek. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men ákimder aýyl sharýashylyǵy jerlerin tıimdi paıdalanýǵa qatań baqylaý júrgizýi tıis. Bul jerlerdi apatty jaǵdaıdaǵy sý qoımalaryn jóndeý jáne jańasyn salý esebinen qajetti sý kólemimen qamtamasyz etý kerek, dedi N.Nazarbaev.
Prezıdent agroónerkásip keshenindegi sýbsıdııalaý júıesin jetildirý, tıimsiz sýbsıdııalaýdy doǵarý jáne ónimdilikti arttyrýǵa nazar aýdarý qajettigin atap ótti. Elbasy veterınarlyq qaýipsizdik máselelerin qozǵaı otyryp, Úkimetke bıyl AО́K-ti qoldaýǵa qajetti qosymsha 97 mlrd teńge qarajat bólýdi tapsyrdy. Bıyl Sibir jarasy birneshe óńirde oryn alyp, adamdar da qaıtys boldy. Biz aýrýdy emdeýge qarajatty kóbeıtýdiń ornyna, ony túbegeıli joıýymyz qajet. Ákimder veterınarlyq qaýipsizdikti saqtaýǵa jeke jaýapty bolady. Bul máseleler 2014 jyldan bastap jergilikti bıliktiń quzyretine jatady, dedi N.Nazarbaev.
Ekinshisi – eksporttyq áleýetti ındýstrııalandyrýdyń jańa kezeńi esebinen ártaraptandyrý jaıy. Prezıdent barlyq ekonomıka men eksporttyń ártaraptanýy onyń turaqtylyǵynyń kepili bolatynyn, nátıjesinde Úkimet pen ákimder eksportty yntalandyrý jáne damytýǵa baǵyttalýy tıis ekenin aıtty. Biz ındýstrııalyq baǵdarlamanyń ekinshi besjyldyǵyna kóshtik. Tańdalatyn jobalardyń sapasyn arttyrý óte mańyzdy. Jańa besjyldyqta shıkizattyq emes eksporttyq ónimge baǵyt alý qajet ekenin basyp aıtamyn. Eksporttyq áleýet, joǵary ónimdilik, jańashyldyq tańdalatyn jobalardyń negizgi ólshemderi bolýy tıis. Úkimetke bul baǵdarlamany qoldaýǵa qajetti qosymsha 112 mlrd teńge kóleminde qarajat bólýdi tapsyramyn, dedi Memleket basshysy. Budan bólek, N.Nazarbaev ekonomıkany ártaraptandyrýdyń mańyzdy baǵyty Qytaımen «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi» bastamasynyń aıasyndaǵy kelisimdi iske asyrý bolyp tabylatynyn atap ótti.
Qazaqstan men Qytaıdyń 51 jobasynan turatyn tizim quryldy. Bul jobalar osy kezeńde aıryqsha ózekti bolyp sanalatyn qosymsha qun men jańa jumys oryndary túrindegi jaqsy ekonomıkalyq áser beredi. Úkimet «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi» bastamasynyń aıasynda belgilengen jobalardyń ýaqtyly iske asyrylýyn qamtamasyz etýi tıis, dedi Prezıdent.
Úshinshisi – kólik ınfraqurylymyn damytý. Memleket basshysy «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasy búginde kólik ınfraqurylymyn damytý men ekonomıkany qoldaýdyń basty quraly bolyp otyrǵanyna nazar aýdardy. Kólik áleýetin damytý men óńirlik kólik-logıstıka habyn qurý jóninde mindetter tur. Azııa – Eýropa baǵytyndaǵy konteınerlik kólik tasymalynyń kólemi qarqyndy ósýde. Bıylǵy jeti aıdyń ishinde ǵana ol byltyrǵy osy kezeńmen salystyrǵanda 2,5 esege artty. Bul jumysty bıyl jalǵastyryp, jyl sońyna deıin «Almaty – Shý» temirjoly jelisiniń alǵashqy iske qosylatyn keshenin, Quryq portyndaǵy parom keshenin iske qosýdy, 920 shaqyrymdyq avtomobıl jolynyń qurylysy men qaıta qurýdy aıaqtaý qajet, dedi N.Nazarbaev. Prezıdent kólik ınfraqurylymyn damytý jónindegi bastalǵan jobalardyń iske asyrylýyn jedeldetýge bıyl qosymsha 74 mlrd teńge bólýdi tapsyrdy.
MAKROEKONOMIKALYQ TURAQTYLYQQA QADAM
Memleket basshysy Úkimet pen Ulttyq bankke aldaǵy ýaqytta birinshi kezekte iske asyrylýǵa tıis birqatar mindetter qoıdy. Máselen, N.Nazarbaev Ulttyq qordan alynatyn transfertterdi qatań reglamentteýdi tapsyrdy. Taǵy bir másele – bıýdjetaralyq qatynastar. Sońǵy 10 jylda respýblıkalyq bıýdjetten maqsatty transfertter esebinen qarjylandyrý kólemi edáýir artyp, qarjylandyrylatyn salalar da aıtarlyqtaı kóbeıdi. Onyń mólsheri 2016 jyly jergilikti bıýdjetterden túsetin qarajattyń 36 paıyzyna jetti. Jergilikti mańyzy bar jobalardy respýblıkalyq bıýdjet esebinen qarjylandyrýdy toqtatý qajet. Bul máseleni ákimdikter ózderi derbes sheshýge tıis. Úkimetke bıýdjetaralyq qatynastardy jetildirý jóninde kelisilgen usynystar ázirlep, engizýdi tapsyramyn, dedi Prezıdent.
Sondaı-aq, Memleket basshysy 2016 jáne 2017 jyldary ınflıasııa deńgeıin 6-8 paıyzǵa deıin tómendetý makroekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý úshin qajetti mańyzdy shart ekenin atap ótti. Erkin aıyrbas baǵamyna kóshý arqyly biz ónim óndirýshilerimizdiń básekege qabilettiligin arttyrýǵa qol jetkizdik. О́ńdeý ónerkásipterindegi ósim qarqyny qalpyna kele bastady. Biraq teńge baǵamyna túzetý engizý ınflıasııalyq úderisterdiń beleń alýyna ákelip soqtyrdy. Bizge ınflıasııa deńgeıin bıylǵy jyldyń sońyna deıin bir tańbaly sanǵa deıin tómendetýge qol jetkizý mańyzdy. Halyqtyń áleýmettik baqýattylyǵy úshin bul asa qajet. Sondyqtan, bıyl baǵanyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin men tıisti sharalar qabyldap, tabıǵı monopolııalar qyzmetiniń tarıfteriniń ósýine jol bermeýdi tapsyramyn, dedi N.Nazarbaev.
Prezıdent valıýta naryǵyndaǵy ahýaldyń turaqtalýy qazirdiń ózinde oń nátıje bere bastaǵanyn aıtty. Dollarsyzdandyrý úderisi bastaldy. Teńgemen salynǵan depozıtter ósip keledi, bul bank qoryn tolyqtyrýdyń teńgelik bazasyn ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Teńgemen salynǵan depozıtter úlesi 2016 jyldyń basyndaǵy 31 paıyzdan 1 tamyzda 41 paıyzǵa deıin artty. Soǵan oraı nesıe berý mólsheri qaıtadan kóbeıe túsýde. Bıylǵy jeti aıda shaǵyn bızneske berilgen nesıe portfeli 2,1 trln teńgeden 2,8 trln teńgege deıin ulǵaıdy, ósim 740 mlrd teńge nemese 36 paıyz boldy. Degenmen, qarqyndy ekonomıkalyq damý úshin bul jetkiliksiz, dedi Memleket basshysy. Osy rette Nursultan Nazarbaev Ulttyq bankke Úkimetpen birge uzaq merzimdi nesıelik belsendilikti qalpyna keltirýdiń qosymsha sharalaryn qabyldaýdy tapsyrdy.
Prezıdent ekonomıkaǵa ınvestısııa tartýdyń eleýli jolynyń biri halyqaralyq qarjy uıymdarynan qarajat alý ekenin aıtty. Halyqaralyq qarjy uıymdarymen yntymaqtastyq jónindegi baǵdarlama 2014 jyly maquldanǵan bolatyn. Sol sebepti, osy baǵdarlama boıynsha halyqaralyq qarjy uıymdary, onyń qatarynda Dúnıejúzilik bank, Eýropa Qaıta qurý jáne damý banki, Azııa Damý banki, Islam Damý banki 5 jylda Qazaqstanǵa 7 mlrd dollar bólýdi josparlap otyr. Úkimet pen ákimder osy baǵdarlamanyń aıasyn keńeıtý jáne ekonomıkaǵa qosymsha qarajat tartý múmkindigin qarastyrýy qajet, dedi Memleket basshysy. Budan bólek, N.Nazarbaev turǵyn úı máselesine arnaıy toqtaldy.
Turǵyn úı qurylysyn damytýǵa biz zor kóńil bólip otyrmyz. Byltyrdyń ózinde respýblıkada 9 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Bul – elimiz úshin rekordtyq kórsetkish. Turǵyn úı qurylysynyń kólemi 2016 jyl qorytyndysynda 10 mln sharshy metrden asady dep boljanýda. Halyqty qoljetimdi turǵyn úımen qamtamasyz etý mindetin oryndaý úshin 2005 jyldan beri tıisti memlekettik baǵdarlamalar júzege asyrylyp keledi. Degenmen, kópshiliktiń turǵyn úıge muqtajdyǵy áli de aıtarlyqtaı joǵary. Jurtty turǵyn úımen qamtamasyz etý mindetin oryndaý isi keshendi jańa sharalardy talap etedi, dedi Prezıdent.
Osy oraıda, Memleket basshysy Úkimetke biryńǵaı «Nurly jer» turǵyn úı qurylysy baǵdarlamasyn ázirleýdi, oǵan qazirgi qoldanystaǵy baǵdarlamalardyń barlyq máselesin kiriktirýdi tapsyrdy. Jańa baǵdarlamada myna máselelerdi eskerý kerek. Turǵyn úı qurylysyn tikeleı qarjylandyrǵannan góri, jekemenshik qurylysshylardy yntalandyrý isine basa den qoıǵan jón. Olardyń turǵyn úı salý kezindegi shyǵyndaryn azaıtyp, memleket óz resýrstaryn ınjenerlik jáne áleýmettik ınfraqurylymdar ázirleýge jumyldyrýy kerek. Bul bıýdjetten qarjylandyrýdyń úlesin azaıtyp, jeke ınvestısııany kóbirek tartýǵa múmkindik týdyrady. Sondaı-aq, tólem qabileti bar turǵyndar tarapynan suranysty jandandyrý kerek. Kommersııalyq bankterdiń ıpotekalyq nesıe berýin jandandyryp, paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaýǵa qosa ózge de arzandatý baǵytyndaǵy sharalardy oılastyrý qajet, dedi N.Nazarbaev.
Prezıdent baǵdarlamanyń taǵy bir komponenti turǵyn úı qurylysy jınaǵy júıesi arqyly nesıelik turǵyn úı qurylysyn jalǵastyrý bolýy tıistigin atap ótti. Bul rette nesıelik turǵyn úı qurylysyn bıýdjetten tys qarjylandyrý júıesine kóshirý kerek, al bıýdjetten zaımdyq resýrstar qunyn tómendetý úshin sýbsıdııalaý túrinde ǵana qoldaý kórsetken jón. Jeke turǵyn úı qurylysyn damytý qajet. Bul mindettiń oryndalýy memlekettiń bólinetin jerlerdi ınjenerlik ınfraqurylymmen qamtamasyz etý múmkindigimen tikeleı baılanysty. Sondyqtan Úkimet mundaı ınfraqurylym qalyptastyrýǵa jumsalǵan qarajattyń qaıtarylý tetigin oılastyrýy tıis. Bul ony qaıtarymdy negizde udaıy qaıtadan paıdalanýǵa múmkindik beredi, dedi Memleket basshysy.
N.Nazarbaev ákimderge Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen birge qolda bar jer qoryna taldaý júrgizip, bas josparlardy tıisinshe ózgertý jóninde usynys berý mindetin qoıdy. Ákimderge memleket muqtajy, sonyń ishinde jeke turǵyn úı qurylysy úshin jer satyp alýǵa qosymsha quqyq berý kerek. Kólikke qatysty sheshimderdi, qandaı áleýmettik ınfraqurylym qajettigin aldyn ala oılastyrý qajet. Bul baǵdarlamanyń eleýli áleýmettik áseri bolatynyna senimdimin. Jańa jumys oryndaryna qosa, mıllıondaǵan qazaqstandyq turmys jaǵdaılaryn aıtarlyqtaı jaqsarta alady. Jańa baǵdarlamanyń mańyzdy áleýmettik mánin eskere otyryp, Úkimetke «Nur Otan» partııasymen birlesip, ony halyqpen, jurtshylyqpen jáne bıznes ókilderimen birge egjeı-tegjeıli talqylaýdy tapsyramyn, dedi Elbasy.
Memleket basshysy sóziniń qorytyndysynda aıtylǵan mindetterdi oryndaý úshin Úkimetke bıylǵy respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý jumysyn júrgizýdi tapsyrdy. Basymdyǵy bar jobalar men is-sharalardy júzege asyrýǵa qosymsha 380 mlrd teńge, onyń 280 mlrd teńgesin men búgin aıtqan sharalardy iske asyrýǵa, al 100 mlrd teńgesin qaýipsizdikti qamtamasyz etýge, Astanadaǵy bilim berý jáne ınfraqurylym nysandary qurylysyna baǵyttalǵan jáne ózge de shyǵystarǵa bólý qajet. Ulttyq qordyń qarajatyn saqtap, odan ári jınaqtaý maqsatymen 2016 jyly kepildendirilgen transfert kólemin 400 mlrd teńgege qysqartýdy, sondaı-aq, maqsatty transfertti 50 mlrd teńgege azaıtýdy tapsyramyn. Úkimet meniń tapsyrmalarymdy júzege asyrý úshin 2017-2019 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet jobasynda aldaǵy úshjyldyq kezeńniń shyǵystaryn qarastyrýy qajet, dedi Elbasy Nursultan Nazarbaev.
Dınara BITIKOVA,
Joldybaı BAZAR,
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan»