Aqtóbede Qazaqstan Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń Aqtóbe oblystyq ákimdigimen birlesip ótkizgen drama teatrlardyń XXIV respýblıkalyq festıvali aıaqtaldy. Jylda ótetin dástúrli óner merekesine bıyl 32 teatr qatysýǵa tilek bildirse, solardyń tek 8-i ǵana iriktelip alyndy.
Festıvalda birinshi bolyp óner kórsetken S.Muqanov atyndaǵy Soltústik Qazaqstan oblystyq qazaq mýzykalyq drama teatry kórermender nazaryna Qojabergen Tolybaıulynyń «Elim-aı» dastanynyń jelisi boıynsha sahnalanǵan «Daýylpaz baba – Qojabergen» qoıylymyn usyndy. Byltyr teatr maýsymynyń shymyldyǵyn ashqan bul qoıylym Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna arnalǵan edi. Qoıýshy-rejısser Batyrbek Shambetovtiń traktovkasy boıynsha spektaklde jyraýdyń ómiri, obrazy, áz Táýke hannyń áıgili «Jeti jarǵysynyń» qabyldanýy, batyr babalar beınesi, irkitteı irigen qazaq rýlarynyń berekesizdigi, halyq taǵdyry alǵa tartylady. Spektakl zar zaman qasiretimen birge, jyraýdyń aqyndyǵy men batyrlyǵyn, kósemdigi men kóregendigin sýretteıdi. Qojabergen rólin somdaǵan akter Nurbol Asqarov óz keıipkeriniń minezin, maqsat-múddesin jaqsy túsingen. Qazylar alqasy qoıylymnyń artyqshylyqtary men kemshilikterin saralaı kele, jas teatrǵa shyǵarmashylyq baǵytyn aıqyndaýǵa keńes berip, tabys tiledi.
Kórermender men qazylar alqasynyń nazaryna usynylǵan ekinshi shyǵarma – Sh.Aıtmatovtyń «Borandy beket» romanynyń jelisi boıynsha qoıylǵan «Máńgúrt» spektakli. Iá, kezinde «Ǵasyrdan da uzaq kún» degen atpen metr-rejısser Ázirbaıjan Mámbetov qoıǵany belgili. Ázekeńnen keıin qyrǵyz jazýshysynyń álemdik fılosofııasyn sahnalaýǵa júregi daýalaǵan rejısserler kóp emes. Bul joly Mahambet atyndaǵy Atyraý oblystyq drama teatrynyń máńgúrt taqyrybyna batyl barǵandyǵy súısintti. Qazaq teatr rejıssýrasyndaǵy jańa esim – jas rejısser Gúlnaz Qamysbaeva jańa pishin izdeýge talpynǵan, tapqyr sheshimderge júgingen. Akter Nurbek Sezhan jasaǵan Máńgúrt beınesine jáne Dastan Pyshanov somdaǵan Edige obrazyna qazylar alqasy jaqsy baǵa berdi. Kemshilikter de joq emes. Bolashaqta ujym qazylar alqasy aıtqan eskertýlerge kóńil bóle otyryp, shyǵarmaǵa áli de tereń boılap jumys istese, tolyqqandy kórkem spektakl shyǵatynyna kúmánimiz joq.
Festıvalda T.Ahtanov atyndaǵy Aqtóbe oblystyq drama teatrynyń qazaq trýppasy N.Gogoldiń «Úılený» spektaklin qoıdy. Spektaklden jas rejısser Dına Jumabaevanyń rejısserlik izdenisterin aıqyn ańǵarýǵa bolady. Bul qoıylymynda rejısser «ár adamnyń kirip-shyǵatyn óz esigi bar, tek óz esigińdi durys taba bil...» degen ıdeıany alǵa tartqandaı. Sahnada qansha keıipker bolsa, sonsha esik bar. Tek sol esikterdiń eki saǵat boıy tynymsyz qozǵalysyn elestetińizshi... Dóńgelekke ornatylǵan dekorasııa teatrda jańalyq emes. Al ol esikterdi ary-beri qozǵalta berý qoıylymǵa syrttaı dınamıka bergenimen, akterlerdiń óz sheberlikterin kórsetýine kedergi keltirip jatty.
S.Seıfýllın atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq qazaq drama teatry festıvalǵa D.Isabekovtiń «О́kpek jolaýshy» dramasyn ákeldi. Qazylar alqasy rejısser Dýnaı Espaev qoıǵan spektakldiń qaı jaǵynan alsa da deńgeıi tómen ekenin birden aıtty. Qorytyndylaýda teatr artısterin kásibı turǵyda ósirip, sheberlikterin shyńdaý kerektigine bir aýyzdan toqtaldy. Bul úshin respýblıkamyzdaǵy bilikti rejısserlerdi shaqyryp jumys isteýdiń, tájirıbe almasýdyń tıimdiligi tilge tıek etildi.
Al Q.Qýanyshbaev atyndaǵy memlekettik akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatrynyń «Shıe» qoıylymynda sahnalyq rejısser Sergeı Potapov ózindik rejısserlik qoltańbasyn tanytyp qana qoımaı, ondaǵy árbir akterdiń jeke-jeke kórinýine, sheberlikteri men talanttarynyń barynsha ashylýyna mol múmkindik bergen. Keıipkerlerdiń taǵdyry bar, ómiri bar, tipti, bári de basty ról sııaqty áser qaldyrady. Rejısser keıipkerlerdiń esimderin qazaqshalap alǵanyn kezinde túsinbegenimiz ras. Endi munyń ar jaǵynda qoıýshynyń klassıkalyq shyǵarma arqyly búgingi qazaq qoǵamyn kórsetýdi, shyǵarmany qazaqylandyrýdy maqsat etkenin ańǵardyq. HH ǵasyrdyń basynda jazylǵan týyndy búgingi bizdiń ómirimizdi sýrettegendeı. Qoıylym ssenografııasy, mýzyka, jaryq, kostıým sııaqty spektakl qurýshy negizgi komponentterdiń bári sátti oılastyrylǵan.
N.Jantórın atyndaǵy Mańǵystaý oblystyq mýzykalyq drama teatry usynǵan Ýılıam Shekspırdiń «Gamletin» rejısser Gúlsına Merǵalıeva basqa qyrynan kórgen. O dúnıelik bolǵan patshanyń topyraǵy keppeı jatyp onyń aǵasy Klavdııge kúıeýge shyqqan koroleva Gertrýdanyń bul qylyǵyn rejısser aqtap alǵysy keledi. Patsha óldi – kóz jasyńdy kól qylyp otyratyn kez emes, tez arada sheshim qabyldaý kerek, áıtpese taqtan da, basyńdaǵy baqtan da aıyrylyp, óziń de, balań Gamlet te ólýi múmkin. Kez kelgen kóregen saıasatker mundaıda jyldam áreketke kóshedi. Osy turǵydan alǵanda, Gertrýdanyń bul qadamy durys. Alaıda, qoıylymda rejısserdiń sol maqsaty anyq kórine almady.
Festıvalda ózge qoıylymdarǵa uqsamaıtyn erekshe týyndy retinde jastar teatry usynǵan J.Pılo jáne O.Shýltezdiń «Mosart» mıýzıklin aıtýǵa bolady. Rejısser Nurqanat Jaqypbaıdyń bul shyǵarmaǵa tereń daıyndyqpen kelgeni, janyn salyp jumys istegeni baıqalady. Sahnadan óte qomaqty ári kórkem jumysty kórdik. Sahnada elý shaqty artıst jumys isteıdi. Olardyń árqaısysy – bir-bir nota. Olar – fortepıanonyń klavıshteri. Olar – Mosart júregin jaryp shyqqan áýenniń ıirimderi. Olardyń kıimderin nege pıanıno túımedaqtary sekildi aq pen qara qylyp eki túske bóle salmaǵan? Nege kıimniń astaryn – aq, ústin qara tústi etip úılestirgen? Munda, birinshiden, aq pen qara fılosofııasy jatsa, ekinshiden, eki tústi klavıshter birikkende ǵana mýzyka týatynyn kıim arqyly sýrettegen. Qoıylymnan sondaı oıdy oqydyq. Spektakldi plastıkalyq sheshimge qurý – jańashyl rejısser Nurqanat Jaqypbaıdyń aınymas qoltańbasy. Qoıylymda bımen qatar, án, hor aıryqsha úılesim tapqan. Án aıtyp júrip bıleý, bılep júrip obrazǵa ený... munyń bári ońaı emes. Mosart rólindegi jas akter Sherhan Talǵatuly óz keıipkeriniń jan dúnıesindegi psıhologııalyq ıirimderin jaqsy sezingen, biraq ýaqytpen keletin sheberliktiń azdap jetpeı turǵany baıqaldy. Al Mosarttyń ákesi Leopold Mosartty somdaǵan akter Aslanbek Januzaqov pen anasy Anna Marııany beınelegen aktrısa Aıym Júsipbektiń sahnadaǵy jumysyna qazylar alqasy erekshe toqtaldy.
Respýblıkalyq nemis teatry qoıǵan Ánnes Baǵdattyń «Jerde (Rýh)» spektakl-leksııasynan tarıhty hronologııalyq turǵyda baıandaýdan basqa eshteńe kóre almadyq. Ne dramatýrgııa joq, ne rejıssýra joq, ne akterlerdiń múmkindigin, sheberligin, talaby men talantyn kórsetýine múmkindik beretin sahna joq. «Munyń janry sondaı, bul – spektakl-leksııa» dep aqtaýǵa da bolmaıdy.
Festıval qorytyndysynda qazylardyń sheshimimen Q.Qýanyshbaev atyndaǵy memlekettik akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatrynyń «Shıe» qoıylymy men jastar teatry sahnalaǵan «Mosart» mıýzıkli «Úzdik qoıylym» dep tanyldy. S.Seıfýllın atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq drama teatrynyń «О́kpek jolaýshy» qoıylymy «Taqyryptyq izdenisi úshin», al respýblıkalyq nemis teatrynyń «Jerde» («Rýh») spektakli «Klassıkalyq sheshimi úshin» atalymymen marapattaldy. Al festıvalǵa konkýrstan tys qatysqan T.Ahtanov atyndaǵy Aqtóbe oblystyq drama teatry orys trýppasynyń «Aǵaıdyń túsi» spektakli Alǵys hatqa ıe boldy. Sol sııaqty N.Jantórın atyndaǵy Mańǵystaý oblystyq mýzykalyq drama teatrynyń akteri Kenjebek Basharov Gamlet róli úshin «Úzdik er adam róli» syılyǵyna laıyqty dep tabyldy. Budan bólek, S.Muqanov atyndaǵy Soltústik Qazaqstan oblystyq mýzykalyq drama teatrynyń rejısseri Batyrbek Shambetov, Mahambet atyndaǵy Atyraý oblystyq qazaq drama teatrynyń rejısseri Gúlnaz Qamysbaeva, T.Ahtanov atyndaǵy Aqtóbe oblystyq drama teatrynyń rejısseri Dına Jumabaeva «Rejısserlik izdenisi úshin» júldesin aldy.
Sáýle ÁBEDINOVA,
teatrtanýshy, ónertaný magıstri
AQTО́BE