Sporttyń saıasattyń quralyna aınalǵany qashan! Bul álem Keńes Odaǵy men Qurama Shtattar tóńireginde eki polıarly endikke bólinip, bir-birimen «qyrǵı-qabaq soǵysty» bastap ketken mezgilden beri bar. Biz munyń sharyqtaý shegin AQSh-tyń yqpalyndaǵy kapıtalızm bılegen dúnıeniń 1980 jyly Máskeý Olımpııa oıyndaryna boıkot jarııalaǵan tusynda, qarsy jaqtyń óz kezeginde buǵan qarymta jaýap retinde 1984 jyly Los-Andjeles Olımpıadasyna qatysýdan bas tartyp, Izgi nıet oıyndary degen jańa bir jahandyq jarysty jaryqqa shyǵarǵan kezinde anyq kórdik. Biraq ol zamanda eki qoǵamdyq qurylys arasyndaǵy antogonıstik áreketter memleketterdiń bir-birlerine qyr kórsetip, qarsy jaq qolǵa alǵan sport saıysyn mansuq etýlerimen ǵana shektelýshi edi.
Al sońǵy bir jylǵa jýyq ýaqyttan beri «dopıng» degen daýmen jarty jahandy shýlatyp qoıǵan dúrbeleń óziniń sınızmi jaǵynan sonyń bárinen de asyp, endi qarsy bettiń jekelegen sportshylaryna aýyz salýǵa kóshti. Kúshi men tetigi bar tarap teketiresýshi jaqtyń belgili sport sańlaqtaryn «tyıym salynǵan preparattardy paıdalandy» degen jeleýmen sebepsiz sergeldeńge túsirýge kirisip ketti. Degenmen, munyń bári oıdan shyǵarylǵan qur dolbar bolyp turǵany, onyń túpki nysanasy bir ǵana elge baǵyttalyp jatqany, sonymen qabat alynǵan birli-jarym elder sportshylarynyń jaǵdaıǵa qaraı jasalǵan qurbandyq ekeni áýel bastan-aq baıqalyp qalǵan edi. Aınalyp kelgende, 2015 jyldyń qarashasynda Reseı sportshylaryna qarsy kóterilgen «dopıng daýy» dep atalatyn dúrbeleńniń basty maqsaty bul el sportshy-jeńimpazdaryn qaraptan-qarap masqaralaý ǵana emes, Sochıde ótken qysqy Olımpııa oıyndarynyń qorytyndy nátıjelerin tý-talaqaı etýdi kózdegen eken. Sonyń qarqyny «eki ortada shybyn ólediniń» kerin keltirip, bizdiń Rıo-de-Janeıroda altyn medal alýy ábden múmkin birqatar tańdaýly tarlandarymyzdy jarty joldan julyp áketti.
Bir qyzyǵy, Halyqaralyq olımpıada komıteti (HOK) basynan AQSh-tyń tapsyrysymen tirlik etip jatqany kózge uryp turǵan Búkilálemdik antıdopıngilik agenttiktiń (WADA) eshbir naqty qujatpen negizdelmegen, bári «deıdi eken» deıtin dúdámal derekten quralǵan qurǵaq málimdemelerin birden qaǵyp alyp, sportshylardy Oıyndarǵa jiberý-jibermeý máselesin halyqaralyq sport federasııalaryna júkteı qoıdy. Al agenttiktiń sodan keıin qurylǵan táýelsiz komıtetin basqarǵan Rıchard Maklaren tizimge ilikken sportshylardyń dopıng qoldanǵandary jóninde baıandama jasaǵany bolmasa, ony is júzinde dáleldeıtin birde-bir fakt usyna almady. HOK sosyn Rıodan keıin komıtet tóraǵasynan muny shyndap talap etti. Alaıda, qaralaý mindetin atqarýshy kanadalyq zańger ondaı qujatty áli kúnge deıin tapsyra almaı otyr.
Munyń ornyna, qyrkúıektiń ortasyna qaraı búkil sport álemin dúr silkindirgen ospadar oqıǵa oryn aldy. Osy shamada jurtshylyqqa Fancy Bear atymen tanylǵan hakerler toby WADA-nyń málimetter bazasyna shabýyl jasap kirip, Rıo Oıyndarynda amerıkalyq apaly-sińlili tennısshiler Serena jáne Vınýs Ýılıamsterdiń, gımnast Sımona Baılzdiń uzaq ýaqyttar boıy tyıym salynǵan preparattardy paıdalanyp kelgenderi jaıly derekti jalǵannyń jaryǵyna shyǵaryp jiberdi. Sóıtsek, olarǵa WADA-nyń ózi «terapııalyq maqsatta tyıym salynǵan dári-dármekterdi paıdalanýǵa ruqsat bergen» bolyp shyqty. Mine, paradoks! Sonyń aldynda ǵana Halyqaralyq paralımpııalyq komıtet Reseıdiń naǵyz emdelýdi kerek etetin múgedek sportshylary quramasyn «dopıng qoldandy» degen dáıeksiz tujyrymmen túgeldeı Oıyndarǵa jibermeı qoıady da, olarmen salystyrǵanda, qol-aıaqtary balǵadaı atletterge dári qoldanýǵa ruqsat ete salady. Al hakerler budan keıin taǵy tórt dúrkin agenttiktiń saıtyna buzyp kirip, dopıng paıdalanýǵa resmı túrde ruqsat alǵan 50-den astam sportshyny «sýdyń betine shyǵardy».
Qazir osyǵan baılanysty kúlli álemde týyndap jatqan suraqtar kóp. Qazir osylaı bireýge – kól, bireýge – shól bolyp tıip kele jatqan WADA qyzmetiniń shynaıylyǵyna qatysty kúmán qatty órship otyr. Munyń sońy atalmysh uıymdy taratyp, ornyna basqa qurylym qurý jóninde de másele kóterilip otyr. Agenttik kórsetip otyrǵan túıtkili kóp tirlikter sportqa saıasat aralasyp ketse, jaǵdaıdyń qalaı bolatynyn baıqatyp berdi. Al aldaǵy ýaqytta bul jalǵasa berse, Olımpııalyq qozǵalystyń birtutastyǵyna da nuqsan kelip, onyń sońy ydyraýǵa alyp barýy ábden múmkin.
Serik
PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan»