Senimdi derek kózderine súıensek, TMD elderimen salystyra qaraǵanda elimizde buǵan deıin sábılerdiń shetineý kórinisteri aldyńǵy oryndardyń birinde bolyp kelipti. Áıtse de sońǵy kezde táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy bul joǵary kórsetkishtiń 18,4-ten 9,2 promılge, ıaǵnı 50 paıyzǵa deıin tómendegenin bir esepten shúkirshilik etýge bolatyn da sekildi. Árıne, bala ólimin kúrt tyıý, birden toqtatý ońaı emes ekeni de, tipti, múmkin emes ekeni de talassyz. Degenmen, joǵaryda kórsetilgen promıldik esepteýlerge shaqqanda elimizde bala ólimi kórsetkishin tómendetý joldary bar ekeni anyq.
Mundaı qorytyndyǵa biz oblysta respýblıkamyzdaǵy Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı-zertteý ortalyǵy mamandary júrgizgen monıtorıngtik zertteýlerden keıin kelip otyrmyz. Atalǵan ortalyqtyń dırektory, medısına ǵylymdarynyń doktory Rıza Boranbaevanyń málimdeýinshe, sábıler men balalar ólimin jáne osy oraıda qaıǵyly jaǵdaılarmen aıaqtalatyn kórinisterdi aýyzdyqtaý máselesi – búgingi kúnniń basty mindetteriniń biri. Osy mindetti iske asyrý úshin olar elimizdiń barlyq aımaqtaryna baryp, konsýltatıvtik-ádistemelik kómekter berýdi dástúrge aınaldyra bastapty. Sonymen birge, birqatar naqty uıymdastyrý máseleleri jóninde de sheberlik saǵattaryn ótkizý uıǵarylǵan.
Tekserýge qurylmaǵan, tek bir jaqty monıtorıngtik taldaýlar júrgizýdi alǵa qoıǵan ortalyq mamandarynyń issapary respýblıkadaǵy bala ólimi jıi kezdesetin óńirlerden bastalypty. Monıtorıngtik zertteýler júrgizý barysynda olar balalardy emdeý mekemeleriniń kadrlarmen qanshalyqty deńgeıde qamtylǵanyna da nazar aýdaryp otyrady eken. Sondaı-aq, medısınalyq kartalarǵa jasalǵan jan-jaqty ári tereń túrde zerttelgen taldaýlar da birqatar «áttegen-aılardyń» betin ashypty. Al jaǵdaılary óte aýyr, ári kúrdeli aýrýlarǵa berilgen joǵary bilik sıpatyndaǵy keńesterdiń de tıgizgen paıdasy mol bolǵany baıqalady.
Sonymen birge, óńirlerdegi sábıler men balalardyń shetineý kórinisterin tómendetýge medısınalyq qondyrǵylar men qural-jabdyqtardyń tıgizetin paıdasy men kómegi de mol ekeni talassyz. Ortalyq mamandarynyń osyndaı ózekti de qajetti máseleler jóninde oı-pikir qorytýy jáne ádistemelik kómekter kórsetip júrgenderi tek qoldaýǵa ári quptaýǵa laıyqty is bolmaq. Bala ólimi kórsetkishi Batys Qazaqstan oblysynda kandaı deńgeıde? Biz buǵan atalǵan ortalyq mamandary júrgizgen monıtorıngtik zertteýlerdiń nátıjeleri negizinde jaýaptar qaıtarǵandy jón kórdik.
Bul oraıda birden aıtarymyz, týa bitti jáne sábıdiń aǵzasynda keıin paıda bolǵan ártúrli aýrýlar men dertterdiń saldarynan bolatyn balalar ólimi deńgeıi respýblıkalyq ortasha kórsetkishten birshama tómen ekendigi. Tipti, Rıza Zulqarnaıqyzynyń aıtýy boıynsha, oblysta atalǵan kórsetkish respýblıka aımaqtary arasyndaǵy eń tómengi oryndardyń birin quraıdy eken. Bul árıne, oń qubylys. Sonymen birge, bul kórinis óńir pedıatrlarynyń biliktiligi men kásibı sheberlikteriniń joǵary ekenin de kórsete alady. Eń bastysy, oblysta dárigerler qyzmeti oń jolǵa qoıylǵan.
Áıtse de Qazaqstannyń halyq jazýshysy, qazaq ádebıetiniń búgingi aqsaqaly, qazaq baspasóziniń qara nary Sherhan Murtaza aıtqandaı – bul iste bir kem dúnıeniń oryn alyp otyrǵany ókindirmeı qoımaıdy. Bul joǵaryda aıtylǵandaı ártúrli aýrýlardyń saldarynan oryn alatyn balalar óliminiń deńgeıi óte tómen bola tura, sábıler men balalar arasynda kezdeısoq, kútpegen qaıǵyly oqıǵalardyń azaımaı otyrǵany. Tipti, osy opyndyrarlyq máseleni tutastaı bir óńirdiń problemalyq ereksheligi dese de bolady.
Árıne, bul máseleni retteýdiń joldary jetkilikti. Ári buǵan tolyq múmkindikter bar ekeni de belgili. Saıyp kelgende, muny tek oblystaǵy densaýlyq saqshylarynyń qolynda turǵan is deýge bolmaıdy. Bul úshin ortaq maqsatty kózdeıtin vedomstvoaralyq býyndar qurylsa, mundaı naqty is-qadamdar ony boldyrmaýǵa septigin tıgizbek. Bir sózben aıtqanda, bul qalyń jurtshylyq pen jergilikti atqarýshy organdardyń, densaýlyq saqtaý, bilim berý men ishki ister basqarmalary qyzmetin bir arnaǵa jumyldyrý degen sóz.
Qysqasy, boıynda eshqandaı derti joq, sap-saý sábıler men balalardyń qas pen kózdiń arasynda ómirden kete barýy – qoldan jasalǵanmen para-par kórinis emes pe? О́ńirde, ózgesin aıtpaǵanda, tek bıylǵy jyldyń basynan beri ondaǵan búldirshin kezdeısoq oqıǵalardyń saldarynan mert bolypty. Onyń deni bir jasqa deıingi bóbekter eken. Sóz joq, olar mundaı qaıǵyly jaǵdaılar oryn almaǵanda qol-aıaqtary balǵadaı, qoǵamnyń tolyqqandy múshesi bolyp qalyptasar edi-aý.
Oryn alǵan ókinishi mol kórinisterdiń basty sebebi, jol-kólik oqıǵalarynyń áserinen bolǵan aýyr jaraqattar men ata-analardyń uqypsyzdyǵy bolyp otyr. Omyraýyndaǵy ana sútin emip júrgen sábılerdiń arasynda kómir qyshqylynyń shamadan tys kóp shoǵyrlanyp, otteginiń jetispeýinen bolatyn, ana sútine qaqalyp-shashalýdan, tunshyǵýdan, qusyqty jótelden oryn alatyn qaıǵyly oqıǵalar oblysta jıi kezdesýde. Jas analar óz perzentterin omyraý sútimen qorektendirý kezinde ony durys ustamaýynan kezdesetin qaıǵyly jáıtterge ne dersiz? Bıylǵy maýsymda balalardyń sýǵa batyp ketý derekteri birneshe dúrkin qaıtalandy. Sýǵa batyp, ómirmen qoshtasqan balalardyń sany byltyrǵy deńgeıden artyq boldy.
Oblysta balalar densaýlyǵyn saqtaýǵa qatysty budan basqa qandaı ózekti máseleler bar? Taǵy da sol elimizdegi Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń derekterine súıensek, mundaǵy basty problema kadrlardyń tapshylyǵynan týyndaıdy. Alaıda, bul sheshimin tappaıtyn másele emes. О́zgesin aıtpaǵanda, tipti, muny retteýge Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy máselelerimen shuǵyldanatyn atalmysh respýblıkalyq ortalyqtyń ózi de kómegin tıgize alatynyna osy materıaldy gazetke ázirleý barysynda kóz jetkizdik.
О́ıtkeni, olar balalardy emdeýmen qosa, osy salaǵa qajetti kadrlar ázirleý isimen de shuǵyldanady eken. Bul arada mamandyq deńgeıin kóterý isine basymdyqtar berilipti. Soǵan sáıkes, ortalyq respýblıka óńirlerinen pedıatrııa mamandaryn ártúrli merzimdegi bilimin jetildirý kýrstaryna shaqyrý tártibin engizgen. Bul jóninde ortalyq jetekshileriniń arnaıy jumys jospary jasaqtalǵan. Biz búgingi materıalymyzda tutastaı respýblıka jáne jekelegen óńir mysalynda balalar ólimine ári olardy shetinetpeýge jol bermeıtin birqatar jáıtterdi tilge tıek ettik. Osynda aıtylǵan máseleler qalyń jurtshylyq pen tıisti uıymdardyń nazaryna ilinip jatsa, oıǵa alǵan maqsatymyzdyń oryndalǵany.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy