Otandyq avtokólik óndirisi jańa jetistikke qol jetkizdi
Jýyrda elimizdiń avtokólik salasy kásiporyndarynyń odaǵy ústimizdegi jyldyń qańtar-tamyz aılarynyń jumys qorytyndysyn jarııalady. Birlestik sarapshylarynyń málimdeýinshe, ótken segiz aıda Qazaqstanda 42 mıllıard teńgeden astam somaǵa 7313 avtokólik shyǵarylǵan. Sonyń ishinde bir ǵana tamyz aıynda 2120 avtokólik (jeńil jáne júk kólikteri men avtobýstardy qosyp alǵanda) shyǵarylypty. Bul bir aıdyń ishinde 12,3 mıllıard teńgeniń ónimi óndirildi degen sóz.
Sarapshylardyń málimdeýinshe, maýsym aıynan bastap sońǵy úsh aıda, ásirese, jeńil avtokólikter shyǵarý kórsetkishi úzdiksiz ósý ústinde. Máselen, sóz bolyp otyrǵan tamyz aıynda otandyq avtokólik qurastyrý ónerkásibi osyndaı kólik túriniń 1954 danasyn shyǵarypty. Bul onyń aldyndaǵy shilde aıynda shyǵarylǵan jeńil avtokólik sanynan 57,8 paıyzǵa, al 2015 jyldyń tamyz aıynda shyǵarylǵannan 4 esege artyq kórsetkish. О́tken jyldyń tamyz aıynda bar bolǵany 488 jeńil avtokólik shyǵarylǵan eken.
Bul jerdegi úlken bir másele elimizde qansha avtokólik qurastyrylyp shyǵarylǵandyǵynda ǵana emes, sonymen qatar sol avtokólikterdiń ótimdiliginde bolyp otyr. Bul jaǵynan aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jetistikter bar eken. Biz joǵaryda Qazaqstanda bıylǵy jyldyń segiz aıynda 7313 avtokóliktiń shyǵarylǵandyǵyn aıtqan edik. Al mine, osy segiz aıda otandyq óndirisshilerdiń satqan kólikteriniń sany 7015 danany quraǵan. Bul konveıerden shyǵarylǵan jańa kólikter kóp turyp qalmaıdy degen sóz. Onyń ústine erekshe tabysty bolyp otyrǵan tamyz aıynyń qorytyndysynda otandyq avtokólik qurastyrýshylardyń satý naryǵyndaǵy úlesi 35 paıyzǵa deıin jetken. Bul ne degen sóz? Bul elimizde tamyz aıynda avtokólik satyp alǵan árbir úsh adamnyń bireýi otandyq avtokólik ındýstrııasy shyǵarǵan kóliktiń paıdasyna tańdaý jasady degen sóz. Elimizdiń avtokólik óndirisi kásiporyndary odaǵynyń sarapshylarynyń málimdeýinshe, bul – sala tarıhyndaǵy eń úzdik nátıje, ıaǵnı rekordtyq kórsetkish bolyp tabylady.
– О́tken tamyz aıy avtokólik qurastyrýshylar úshin birazǵa sozylyp otyrǵan daǵdarys kóbesi sógilgendeı jylymyq aıyna aınaldy. Árıne, bıylǵy jyldyń segiz aıynda shyǵarylǵan 7 myńnan astam avtokólik pen odan túsken 42 mıllıard teńgeniń qarjysy osydan eki-úsh jyl burynǵy dáýirleý shaǵymyzdyń kórsetkishterinen kóp tómen. Biraq tamyzdaǵy «jylymyq» avtokólik rynogyndaǵy quldyraýǵa myqty tosqaýyl retinde boı kórsetip otyr. Munyń ózi bir esepten alǵanda, otandyq óndirisshilerdiń qolaıly baǵa saıasatyn júrgizýi men Úkimet tarapynan otandyq óndiristiń kólikterin satyp alýshylarǵa jeńildikti nesıe usynylýynyń jemisti nátıjesi bolyp tabylady. О́ıtkeni, jeńildikti nesıe berý jónindegi memlekettik baǵdarlama iske qosylǵan 16 aıdyń ishinde kólik satyp alýshylardyń 40 paıyzy sonyń kómegine júgingen. Qazir mundaı nesıe alǵysy keletinderdiń sany ýaqyt ótken saıyn artyp keledi, – deıdi Qazaqstan avtokólik salasy kásiporyndary odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy Oleg Alferov.
Endi qazaqstandyq avtokólik kásiporyndarynyń naryqtaǵy jaǵdaıyna keleıik. Eger taldaýlarǵa súıensek, avtokólik qurastyrý naryǵynda burynǵysynsha óskemendik «Azııa-Avto» AQ-tyń aldyńǵy orynda kele jatqandyǵyna kóz jetkizemiz. Ústimizdegi jyldyń segiz aıynda bul kásiporyn 3673 avtokólik satyp, Qazaqstanda qurastyrylǵan avtokólikterdi satý naryǵynyń 52,4 paıyzyn enshilegen. Ekinshi orynda 2311 avtokólikti satýǵa shyǵaryp, naryqtyń 32,9 paıyzyna ıelik etken qostanaılyq «SaryarqaAvtoProm» kásiporny tur. Munan keıingi oryndarda «AgromashHoldıng Qazaqstan» AQ (381 birlik, 5,4 paıyz), «Hyundai Auto Truck & Bus» JShS (372 birlik, 5,3 paıyz), «KamAZ-Injınırıng» (195 birlik, 2,8 paıyz), «SemAZ» JShS (83 birlik, 1,2 paıyz) sekildi otandyq avtokólik qurastyrý kásiporyndary ornalasqan.
Al endi Qazaqstanda shyǵarylatyn avtokólikterdiń ishki naryǵymyzda qaısysy ótimdirek degen suraqqa jaýap izdeıtin bolsaq, onda ústimizdegi jyldyń segiz aıy boıynsha tizim bylaısha qalyptasady eken: Lada (1 450 birlik), KIA (1 291 birlik), Hyundai (1 194 birlik), Skoda (597 birlik), JAC (399 birlik).
Elimizdiń avtokólik, sonyń ishinde jeńil kólikter jasaý salasy táýelsizdik jyldarynda paıda bolǵan eń jas salalardyń biri jáne joǵary tehnologııaly óndiris túrine jatqyzylady. Biraq soǵan qaramastan jáne daǵdarys eki ókpeden qansha qysyp tur desek te, qazirdiń ózinde bul sala ishki jalpy ónimdi qalyptastyrýda ózindik orny bar myǵym sektorlar qataryna qosylyp úlgerdi. Máselen, osy ótken segiz aıda onyń respýblıkalyq IJО́ qurylymyna qosqan úlesi 42 mıllıard teńgeni qurap, burynnan kele jatqan jıhaz óndirisi (úlesi 16,2 mıllıard teńge) men toqyma ónerkásibinen (23,8 mıllıard teńge) jáne farmasevtıka salasynan (25,4 mıllıard teńge) eki esedeı asyp tústi.
Suńǵat Álipbaı, «Egemen Qazaqstan»