Asylbek QILYMOV: Boks – ómirimniń bir belesi

Kezinde qazaq boksy maqtanyshtarynyń biri bolǵan KSRO-nyń 1984 jylǵy chempıony, 1985 jáne 1986 jyldarǵy kúmis júldegeri Asylbek Qılymovty sport jankúıerleri umyta qoımasa kerek. Jaqynda biz belgili bylǵary qolǵap sheberimen kezdesip, az-kem áńgimelesken edik. – Bokstyń súıek maıyn shaqqan shetel­dik bir jýrnalıstiń «Maık Taıson – óz múmkinshiliginiń 50 pa­­­ıy­zyn ǵana júzege asyrǵan boks­shy» degen pikirin oqyp edim. Tórt­kúl dúnıeni dúrliktirgen «Temir Taı­son» óz múmkinshiligin jartylaı ǵana júze­ge asyrsa, qazaqtyń kúrzi judy­ryq­ty jigiti Asylbek Qılymovta bul kórsetkish 30-40 paıyzdy quraıtyn shyǵar. Nege? – Rahmet. Shynymdy aıtsam, osy suraq­ty ózime de kóp qoıdym. Onyń je­te­ginde oı darııasyna san ret shomdym. Biraq áli onyń naqty jaýabyn taba alǵan joqpyn. Kóp nárseni kúni búginge deıin túsine almaı, dal bolamyn. Bárine sportpen qoıan-qoltyq qabattasyp júretin saıa­sat kináli sııaqty. – Sonda ózińizdi «totalıtarlyq júıeniń solaqaı saıasatynyń qurbany­myn» dep sanaısyz ba? – Búginde olaı dep, ózimdi tym joǵa­ry baǵalaǵym kelmeıdi. Biraq men bir-eki mysal keltireıin. 1979 jyly Moldavııada KSRO-nyń jasóspirimder ara­syndaǵy chempıonaty ótti. Oǵan qaty­sý úshin qala, oblys, sport qoǵamy jáne Búkilodaqtyq kásipodaq sport qoǵamynyń birinshilikterin jeńý kerek. Men olardyń úsheýin ońaı jeńip shyǵyp, jeńimpaz atandym. Sońǵysynda aqtyq básekede utyp tursam da, prıbaltıkalyq qarsylasymnyń qolyn kóterdi. Negizi, munda ekinshi oryn alǵan boksshynyń ózin Odaq chempıonatyna shaqyrtýlary kerek-tin. Biraq meni eshkim de shaqyrma­dy. Bapkerim Aleksandr Drach buryn Moldavııada qyzmet etken maman edi. Ol birden óziniń burynǵy tanystary arqyly meni sol respýblıka quramasyna qosyp jiberdi. О́ıtkeni, ol kezde chempıo­natty uıymdastyrýshy respýblıkaǵa óz komandasyn qoıýǵa ruqsat beriletin. Sóıtip, men moldovandar komandasy sapynda rıngke shyqtym. Ábden ashynsam kerek, qarsylastarymdy alǵashqy raýndtarda-aq nokaýtpen jeńe bastadym. Sodan barlyq qarsylastarymdy utyp, jasóspirimder arasynda Odaq chempıony atandym. Budan keıingi úsh jylda Qaraǵandyda (1980), Penzada (1981), Kaýnasta (1982) ótken jasóspirimder birinshilikterinde top jardym. Keıin KSRO quramasy sapynda óner kórsete bastaǵanda bapkerlerdiń keı qylyqtaryn túsine almaı-aq qoıdym. Fınlıandııada ótken halyqaralyq týrnır­degi birinshi jekpe-jekte qarsylasymdy birinshi raýndta-aq nokaýtqa jiber­dim. Quramanyń bas jattyqtyrýshysy Ar­tem Lavrov maǵan urysty. «Nege judy­ryqtaspaısyń?» deıdi. Ekinshisinde nokaýtqa túsirdim. Lavrov taǵy jer-jebirime jetti. Úshinshi jekpe-jegimde qashyp-pysyp júrip aldym. Úziliste Lavrov maqtady. «Mine, osylaı judy­ryq­tasý kerek» dep qoıady. Sońynda ony da sylq etkizdim. Lavrov taǵy urysty. Al men túsinbeımin. Nege men ózimdi basqaǵa urǵyzyp qoıýym kerek?! – Eń ókinishtisi, halyqaralyq arenada eleýli jeńiske jete almadyńyz. Onyń da syry bar ma? – Uzyn-qysqasy 15 halyqaralyq týrnırde jeńis tuǵyrynyń eń bıik saty­syna shyǵyp, osynsha ret KSRO týyn kókte jelbirettim. Muny maqtan ete­min. Aq sharshy alańdaǵy eń basty armanym Olımpıada chempıony bolý edi. Ol júzege aspady. Onyń da sebebi bar. 1984 jyly Olımpıadaǵa baratyn KSRO quramasynyń sapyna 4 qazaq ilindik. Tórt qazaq! K.Ábdirahmanov, S.Nurqazov, S.Qonaqbaev jáne men. Biraq Olımpıada qarsańynda bizge KSRO Los-Andjeleske sportshylardy jibermeý týraly sheshim qabyldaǵanyn málimdedi. О́z basym jaı soqqandaı, meń-zeń boldym. Osydan keıin sportty saıasat demeı kór. Al sol Olımpıadada men eki ret jeńgen Ońtústik Koreıa boksshysy Shın Djýn-Sop chempıon atandy. Men ony 1982 jyly 18 jasymda Fınlıandııada nokaýtqa túsirgenmin. Sodan soń 1983 jyly Taılandta taza jeńgenmin. – Soqqyńyzdyń qýatty bolýy jaratylystan ba, álde jattyǵýlar arqyly qol jetken jetistigińiz be? – Tabıǵı jaratylystan. Táńirdiń bergen syıy shyǵar. Aýylda óstik. Úıde mal bar, baý-baqsha da bolatyn. Olar­dyń bárine sý kerek. Qudyqtan qaý­ǵamen sý tartatynmyn. Eki shelekti ıin aǵash­qa ilip, ekeýin qolǵa ustap, tasıtynbyz. Qysqa otyn daıyndaý úshin qol aramen aralap, baltamen aǵash jaratynmyn. Múmkin osy jumystardyń da septigi tıgen shyǵar. Jalpy, men rıngte 216 jekpe-jek ótkizip, onyń 82 paıyzyn aıaǵyna jetkizbeı aıaqtadym. KSRO quramasynyń sapyndaǵy jattyǵýlarda soqqymdy teksergende, 724 kılony kórsetken. – Bokstan nege tym erte, 23 jasy­ńyz­da, eń ókinishtisi, Olım­pııa oıyn­daryna bir jyl qalǵanda kettińiz? – Jalyqtym. Rıngte ótkizgen 10 jyl ómirimde ádilettilik kórdim dep aıta almaı­myn. Al Olım­pıadaǵa baratyn qurama­nyń sapyna meni alatyndaryna senimdi bolǵan joqpyn. Sol sebepti 1987 jyly qolǵabymdy «buryshqa» atyp urdym. Áńgimelesken Nurǵazy SASAEV