Qostanaı oblysynyń qasıetti Meńdiqara topyraǵynda ónip-ósken Kóshmyrza áýletin jerlesteri «ustazdar áýleti» deıdi. Dese degendeı-aq. Bul áýlettiń 16 ul-qyzy men kelinderi osy mártebeli mamandyqty qalap, halyq aǵartý salasynda jemisti eńbek etip, el-jurttyń iltıpaty men yqylasyna bólengen. Kóshmyrza sharýa adamy, eńbekqor kisi bolatyn.
Kóshmyrza ata-anasynyń uıǵarymymen Raqysh esimdi boıjetkenmen otaý qurdy. Jas kelin erte turyp, kesh jatyp, úıdiń sharýasyn úıirip áketti. Ahmettiń shańyraǵyna qut-bereke ala keldi. Araǵa birer jyl salyp tuńǵyshtary Jumash dúnıege keldi. Qazaqy dástúr boıynsha ony kempir-shal baýyryna saldy. Eki jyldan keıin Qajymuqan ómirge keldi. О́zderiniń bul balasyn aıryqsha mápelep, aıalady. Odan keıin Álmuqan esimdi bala dúnıe esigin ashty. Eki shekesi torsyqtaı osy qyzylshyraıly ulyn erekshe jaqsy kórdi. Al odan keıingi balasynyń esimin áskerde júrgen ákesiniń inisi Qasym «ómiri sáýletti, turmysy dáýletti bolsyn», dep Quttybaı qoıypty.
Osylaısha jaıma-shýaq baqytty kúnder ótip jatqanda tutqıyldan Uly Otan soǵysy bastaldy. El-jurt kúńirendi. Jastar maıdanǵa, al úlkender jaǵy eńbek armııasyna alyndy. Kóshmyrza da Oral boıyndaǵy Zlatoýst qalasynda qarý-jaraq shyǵaratyn zaýytta qara jumysshy bolyp istedi. Ol kisi týǵan eline aman-saý oralǵan soń da eńbekke belsene kiristi. Júdegen, azǵan eldiń sharýasyn kóterýge ózindik úlesin qosty.
Dúnıege Ermuqan, Dáýletbaı, Bekejan keldi. Ata-anasy kún uzaǵyna kolhoz jumysynda júrgende balalardyń eresegi Jumash pen Qajymuqan úıdiń barlyq taýqymetin kóterdi. Raqysh sheshemiz on qursaq kótergen kisi. Bir ul, eki qyzy jastaı shetinegen. О́zderi qarańǵy bolsa da balalarynyń oqyp, bilim alýyna qamqorlyq jasady. Balalary da oqýǵa zerek ári yntaly boldy. Bári derlik joǵary bilim alyp, altaýy muǵalim mamandyǵyn qalady. Tek Dáýletbaı dáriger bolýdy uıǵarypty. Ol uzaq jyl Meńdiqara aýdanynda bas dáriger bolyp, jemisti eńbek etti.
Úlkenderi Jumash áýeli Qostanaıda oqyp, keıin Oraldyń pedınstıtýtyn bitirdi. Bilimdi ustaz, isker basshy retinde tanyldy. Kóp jyl Meńdiqara aýdany Kókterek aýyldyq mektebinde dırektor bolyp istedi, aýdandyq, oblystyq oqý bóliminiń maqtaý gramotalarymen marapattaldy. О́kinishtisi, abzal azamat ómirden erterek ótti. Al onyń artynda qalǵan balalarynyń úlkeni Gúlbaný áke jolyn qýyp ustaz boldy. Kóp jyl tarıh páninen sabaq bergen ol qazir A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetiniń oqý-ádistemelik basqarmasynda aǵa ádisker.
Jumashtan keıingi Qajymuqan da aǵasy sııaqty muǵalim bolýdy qalady. Qajekeń ustazdyq etken 51 jylynyń 25 jylyn týǵan aýylynda mektep dırektory bolyp istedi. Bul kisiniń qajyrly da jemisti eńbegi laıyqty baǵalandy. Ol KSRO jáne Qazaqstan Respýblıkasy halyq aǵartý isiniń úzdigi. Meńdiqara aýdanynyń qurmetti azamaty. Qajekeńniń bes balasynyń úsheýi – Tursyn, Dámetken, Kópjasar da ustazdyq joldy tańdady.
Álmuqan da aǵalarynyń jolyn jalǵastyryp, muǵalim boldy. Týra 40 jyl muǵalim bolǵan onyń eńbek kitapshasynda bar-joǵy úsh jerde jumys istegeni tirkelgen. Álmuqannyń úlkeni Gúlnár joǵary bilimdi ustaz. Búginde Qostanaıdaǵy №24 «A» qazaq bastaýysh mektebinde dırektordyń oqý isi jónindegi orynbasary. Al Zıbagúl men Anar mektepte muǵalim. Aıgúl de balabaqshada tájirıbeli tárbıeshi.
Kóshmyrza aqsaqaldyń Quttybaıy da áýlet úshin atakásipke aınalǵan ustazdyq joldy tańdady. Eńbek jolyn muǵalimdikten bastaǵan ol kóptegen laýazymdy qyzmetterdi atqardy.
Áýlettegi taǵy bir muǵalim – Ermuqan Kóshmyrzauly. Onyń jubaıy Baqytjamal da 40 jyldan astam bastaýysh synypta sabaq bergen ustaz.
Kóshmyrza aqsaqaldyń sút kenjesi Bekejan da aǵalar isin jalǵastyryp, ustazdyq joldy tańdady. Kóp jyldar meptep dırektory boldy. Onyń ásirese, Qostanaı qalasyndaǵy S.Máýlenov atyndaǵy orta mektepte atqarǵan eńbegi óte zor. Ol basshylyq qyzmetke kelgennen bastap, mekteptiń jańa tynysy ashylǵandaı bolyp, tynys-tirshiligine qan júgirdi. Qaladaǵy irgeli oqý ordasyn 15 jyldan beri basqaryp otyrǵan Bekejan Kóshmyrzın – Qazaqstan Respýblıkasy bilim berý isiniń úzdigi. Onyń jubaıy Aısulý da shet tili mamany, bilim berý isiniń úzdigi.
Iá, aıta bersek, Kóshmyrza áýletiniń ustazdyq ótili 500 jylǵa jýyqtaıdy eken. Bul áýlet búginde úlken bir qaýym – 29 nemere, bári úıli-barandy. 40 shóberesi bar Raqysh ájeıdi japyraǵyn jaıǵan máýeli aǵash dersiń. Asaryn asap, jasaryn jasaǵan qarııa toqsannan asyp dúnıe saldy. Yntymaǵy jarasqan, bul áýlettiń qarym-qatynasy syılastyqqa, baýyrmaldyqqa, yntymaqqa negizdelgen. Bular bir-birine tilekshi, aqyl-keńes qosyp, qol ushyn berip jatady. Kóshmyrza urpaqtary «jasy kishi inini – aqyly artsa aǵa tut, jasy úlken aǵany – jaqsy syılap jaǵa tut» degen naqyldy ómirlik ustanymy etip keledi.
Qanapııa MYRZAǴOJIN,
Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi