Tıimdiligi joǵary tehnıkalyq ortalyq

Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyq etýimen ótken Parlament Senatynyń kezekti jalpy otyrysynda eki mańyzdy zań qabyldandy. Zań jobalary Májilistiń qyzý talqylaýynan ótip, maquldanǵan edi. Sonda da senatorlar olardy jetildire tústi. Alǵashqy áńgi­me Astanadan orynjaı alǵan Halyq­aralyq ǵylymı-tehnıkalyq ortalyq­tyń (HǴTO) qyzmetin jalǵastyrý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy jaıynda órbidi. Bul zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıevtiń aıtýyna qaraǵanda, ǵylymı ortalyq týraly bul kelisim 1992 jyly jasalǵan. Ol buryn ıadrolyq qarýdy jasaý jáne jetildirý máselelerimen aınalysqan ǵylymı ortanyń endi beıbit maqsattardy kózdeıtin jo­ba­larmen aınalysýyn yntalan­dyrý maqsatymen qurylǵan. Alaı­da, Reseı Federasııasy, odan keıin Belorýssııa onyń quramynan shyq­qan. Sol sebep­ti Reseıde bolǵan orta­lyqtyń shtab-páteri Astanaǵa kóshi­rilip, qazir «Nazarbaev Ýnıver­sıtettiń» ǵıma­ra­tynda jumys istep jatqan kórinedi. Ortalyqtyń qyzmetin jal­ǵas­tyrý týraly kelisimge 2015 jyly qol qoıylyp, onda shtab-páterdi Asta­naǵa kóshirý qarastyrylǵan, endi sony ratıfıkasııalaý qajet boldy. Ázirge ortalyqtyń bir jylda 18 mln teńgege teń barlyq kommýnaldyq shyǵyndaryn ýnıversıtet tólep otyr eken. Kelisim ratıfıkasııalanǵannan keıin ol respýblıkalyq bıýdjet esebinen jabylmaqshy. HǴTO-nyń jumys baǵyty Qazaqstannyń jappaı qyryp joıatyn qarý-jaraqty jasaý men joıý baǵytyndaǵy saıasatyna sáıkes bolǵandyqtan, onyń qyzmetine biz múddelimiz. Ony 1992 jyldan Eýroodaq elderi, AQSh, Ja­po­nııa sııaqty ekonomıkalyq ja­ǵynan asa qýatty elder qar­jy­landyrýdy qolǵa alǵan. Qazaq­stannyń jyldyq jarnasy 100 myń AQSh dollaryna teń, dedi mınıstr. О́tken jyldar aralyǵynda qazaqstandyq ǵalymdardyń jobalaryna ortalyqtyń bólgen granttarynyń somasy 75 mln AQSh dollary kóleminde eken. Bul – granttardyń jalpy kóleminiń 13 paıyzy. Bizge tıesilisi az emes sekildi. Alǵashqy bolyp sóılegen se­nator S.Plotnıkov jasalǵan jo­balardyń sońǵy nátıjeleri baqylaýǵa alyna ma, olardyń iske asyrylýynan ekonomıkalyq tıim­dilik qanshalyqty bolǵanyn anyq­taıtyn qyzmet bar ma? – dep surady. Mınıstr bul suraqqa eko­no­­mı­kalyq tıimdiliktiń qansha­lyq­ty bolǵanyn nemese bola­ty­nyn biz arnaıy anyq­taǵan joq­pyz, dep shynyn aıt­ty. Tek bel­gilisi – buryn jap­paı qyryp-joıatyn qarý-jaraq­pen aına­lys­qandardyń endi beı­bit ǵylymı jumystarmen shuǵyl­da­na­tyndary. Biraq olardan ekono­mıkalyq tıimdilik báribir bar, dedi E.Saǵadıev. Senator E.Saǵyndyqov HǴTO-dan grant alyp, jańalyq ash­qan bizdiń ǵalymdarymyzdyń zııat­kerlik menshigi keıin kimge tıesili bolady jáne osy ýaqytqa deıin ortalyqtan bólingen bar­lyq granttyń tórtten úshin alyp otyrǵan Reseı Federasııasy onyń quramynan nege shyǵyp ketti? – dep surady. Oǵan ashylǵan jańalyqtardyń avtorlyq quqy sony ashqan ǵalymǵa nemese ǵalymdar tobyna tıesili bolatyny aıtyldy. Kelisim boıynsha HǴTO oǵan talaspaıdy eken. Al Reseı Federasııasynyń HǴTO qatarynan shyǵý sebebi, bul eldiń syrtqy saıasatynyń ózgerýine baılanysty ekendigi jetkizildi. Sonyń sebebinen Batys elderi men reseılik ǵalymdardyń arasyndaǵy ózara is-qımyldar qysqaryp qaldy, dep jaýap berdi mınıstr. Senatorlar zań jobasyn tal­qylaǵanda da birshama belsendilik kórsetti. Sonyń ishinde senator L.Qıynov erekshe pikir bil­dirdi. Onyń oıynsha, kez kelgen memleket basqa memlekettiń ǵyly­mynyń damýyna múddeli emes. Sonymen birge, 1,5 mln dollar ber­gen halyqaralyq ortalyq bizdiń ǵylymymyzdyń qandaı nátı­jeleri baryn bilip otyrǵany durys emes eken. «Odan da sol qara­jatty ǵalymdarymyzǵa ózi­miz taýyp berýimiz kerek. Sony­men birge, ashylǵan ǵylymı ja­ńalyqtyń ıesi avtor emes, kim qarjylandyrsa sol bolady emes pe? Reseı men Belarýstiń onyń quramynan shyǵyp ketýi de tegin emes, sonyń sebebin ábden tekserýge bolatyn edi ǵoı», dedi. Alaıda, onyń qaýpin áriptesteri qoldamady, zań qabyldandy. Otyrysta ekinshi bolyp Qa­zaqstan men Tájikstan arasyndaǵy Strategııalyq áriptestik týraly shartty ratıfıkasııalaý máse­lesi qaraldy. 2015 jylǵy 14 qyr­kúıekte Dýshanbe qalasynda ja­salǵan sharttyń maqsaty eki­jaqty qarym-qatynastardy stra­tegııalyq áriptestik deńgeıine shy­ǵarý bolyp tabylady. Shartqa sáıkes taraptar áripteske qarsy baǵyttalǵan kúsh qol­danýdan nemese kúsh qoldaný qaterinen tartyný mindettemesin rastaıdy, taraptar ári jahandyq ári óńirlik aýqymda beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtý maq­sat­ynda ózara is-qımyl jasaıdy, qazirgi kezeńdegi qaterler men qyr kórsetýlerge qarsy kúsh birik­tirýdi úılestiredi. Shartpen áske­rı, áskerı-tehnıkalyq, saýda-eko­nomıkalyq, mádenı-gýma­nıtarlyq, azamattyq qorǵanys jáne energetıka salalarynda yn­ty­maqtastyqty keńeıtý kózdel­gen, dedi baıandama jasaǵan Syrt­qy ister mınıstriniń birinshi oryn­basary Muhtar Tileýberdi. Talqylaý barysynda depýtattar Úkimettiń nazaryn Qazaq­stan men Tájikstannyń saýda-eko­nomıkalyq yntymaq­tas­ty­ǵy­nyń áleýetin tolyq iske asy­rýda meılinshe nysanaly jumys júrgizý qajettigine aýdar­dy. Sonyń ishinde senator Q.Aıta­hanov Ortalyq Azııadaǵy sý re­sýrstaryn basqarý salasynda bizdiń eldiń múddesine saı kelmeıtin olqylyqtar bar ekenin jetkizdi. Atap aıtqanda, Syrdarııa ózeniniń sýy naǵyz maqta sýaratyn ýaqytta berilmeı qalypty. Onyń birinshi sebebi, Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy kelisimshart ýaqtyly jasalmaǵan, ekinshiden, Qyrǵyzstannyń «Toq­taǵul» sý qoımasynan keletin sý Tájikstannyń «Qaıraqqum» sý qoımasynda beri qaraı berilmeı, 10 kún ustalynyp qalǵan. Osyndaı máselelerge kóńil aýdarý kerek, dedi senator. Kún tártibindegi máseleler talqylanyp bolǵan soń senatorlar depýtattyq saýaldaryn jarııalady. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»