Hımııanyń júrmeıtin jeri, qoldanylmaıtyn salasy joq desek te, táýelsizdik bederinde ulttyq ýnıversıtettiń hımııa fakýltetine jolymyz túspegen eken. Árıne, bul – hımııa ǵylymdary týraly jazylmady, atalmysh sala ǵalymdary jaıly sóz qozǵalmady degen sóz emes.
Qysqasy, osy aptada ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetiniń hımııa fakýltetine keldik. Bizdi atalmysh fakýltetke tartqan birneshe sebep bar edi. Birinshiden, Keńes ókimeti kezinde «KazGÝ-degi» hımııa fakýlteti búkil Odaq boıynsha úzdik úsh fakýltettiń biri boldy.
Bizdi fakýltette hımııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Raýshan Ábdiqalyqova qarsy aldy. Jarty ǵasyrǵa jýyq osy fakýltette eńbek etip, egemendiktiń eleń-alańyndaǵy kúrdeli kezeńderde de ǵylymı jumysyn tastamaı, oqytýshylyǵyn da jalǵastyryp, qazaq tilindegi oqý quraldarynyń jazylýyna bir kisideı eńbek sińirgen Raýshan Asyǵatqyzynyń aıtary kóp.
Toǵyz jyl boıy hımııa fakýltetiniń oqý-ádistemelik jumysy boıynsha dekany orynbasary qyzmetin atqarǵan Raýshan Asyǵatqyzy bul salanyń búkil máselesin búge-shigesine deıin biledi eken. Ujymdy uıytyp otyrǵan bul kisini oqytýshylardyń syılaıtyny, stýdentterdiń jaqsy kóretini baıqalady.
– Biz bir kezdegi eń myqty hımııa fakýlteti degen atymyzdy saqtap qala aldyq. Qazir zamana talaby ózgerdi. Naryqtyq ekonomıka hımııa salasyna da úlken ózgerister ákeldi. Buryn hımııa ǵylymdarynyń 13 baǵyty boıynsha dáris júretin. Yqshamdaý, qaıta qurylymdaý júrgennen keıin búginde fakýltette negizgi tórt baǵyt boıynsha bilim beriledi. Olar – hımııa, organıkalyq zattardyń hımııalyq tehnologııasy, beıorganıkalyq zattardyń hımııalyq tehnologııasy, munaı hımııasy. Sońǵy 15 jylda jarylǵysh zattar tehnologııasy da oqytylady. Munan bólek memleket tapsyrysymen halyqaralyq, ekonomıkalyq jáne krımınalıstıkalyq saraptama boıynsha birqatar mamandar daıarlandy, – deıdi Raýshan Asyǵatqyzy.
Osy jyldar ishinde Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń tapsyrysymen memlekettik hımııa mamandarynyń klassıfıkatory qurastyrylǵan bolsa, bul jerde de fakýltettiń úlesi joǵary. Qazir búkil respýblıka boıynsha hımııa mamandarynyń 80 paıyzy osy QazUÝ túlekteri. Ol túlekterdiń eń úzdikteri fakýltette qaldyrylyp, ǵylymı zertteýlermen, oqytýshylyq qyzmetpen aınalysa alady.
– Bizdiń fakýltet te 1994-1995 jyldary kúrdeli kezeńdi bastan ótkerdi. Biraq, professorlyq-oqytýshylyq quram aılap jalaqy almasa da jumystaryn tastaǵan joq. Sol qıyn ýaqyttyń ózinde stýdentter qabyldap, fakýltettiń ishki oń ahýalyn, ujymdyq sapany saqtap qala aldyq. Qazir jyl saıyn fakýltetke 300-den astam stýdent qabyldanady. Fakýltette magıstratýra, bakalavr sııaqty akademııalyq bilim satylary boıynsha 2 myńǵa jýyq stýdent oqıdy, – deıdi dosent.
Raýshan Asyǵatqyzy fakýltettiń kúshimen qazaq tilinde daıarlanǵan oqýlyqtardyń, qural-jabdyqtardyń sapasymen maqtanatyndyqtaryn aıtady. Fakýltette qazaq tilindegi hımııalyq termınologııalyq sózdik jasaqtalǵan.
2010 jyldan beri fakýltettiń organıkalyq zattar, tabıǵı qosylystar jáne polımerlerdiń hımııasy men tehnologııasy kafedrasynyń dosenti qyzmetin atqaratyn Raýshan Asyǵatqyzy qazaq bóliminde oqıtyn stýdentterdiń daıyndyǵy men bilim dárejesine erekshe toqtalyp ótti.
– Mamandardy úsh tilde daıarlaý, balalarǵa úsh tilde bilim berý sońǵy jyldary kóterilip júr. Al bizdiń fakýltettiń stýdentteri baıaǵydan-aq úsh tildi. Qazaq bóliminiń balalary qazaq, orys, aǵylshyn tiline de júırik. Bizdiń fakýltette shetelden kelgen ǵalymdarmen kezdesýler jıi ótip turady. Sol kezde qazaq bóliminiń balalary mamandyqtaryna qatysty saýaldaryn aǵylshyn tilinde surap, olardyń aıtqandaryn túsinip otyrady. Jaqsy oqıtyn, shet tilderin meńgergen balalar stýdentter almasý baǵdarlamalary boıynsha Reseı ýnıversıtetterinde, AQSh, Ulybrıtanııa, Ońtústik Koreıada bilim alýda. Shetelderde tájirıbe almasý oqytýshylar arasynda da qarastyrylǵan, – deıdi.
Raýshan Asyǵatqyzy áńgime barysynda: «Bizdiń joǵary kýrstyń stýdentteri fakýltetten jalaqy alady» dep qaldy. Bul jaıtty qyzyǵýshylyqpen qaýzap suraǵanymyzda fakýltet ǵalymdary túrli ǵylymı jobalardy jeńip alatynyn, onyń ishinde otandyq, halyqaralyq jobalar da bar ekendigin atady. Sol qarjylyq granttarǵa hımııalyq qural-jabdyqtar satyp alynyp, laboratorııalyq zertteýlerge joǵary kýrstyń stýdentteri tartylady eken. Memleket tapsyrysymen júrgiziletin ǵylymı jobalarda stýdentter jarty stavkamen laborant bolyp jumys isteı alady. Ǵylymǵa aralasady.
«Joǵary molekýlalyq qosylystar» páni boıynsha kóptegen oqýlyqtardyń avtory Raýshan Asyǵatqyzy: «Bizdiń kafedrada bıomedısınada qoldanylatyn polımerler negizindegi dári-dármekter, gelder jasaý jobasy júrip jatyr» – deıdi.
Osylaısha bilikti ustaz Raýshan Asyǵatqyzy ózi qyzmet atqaratyn fakýltettiń jetken tabystary týraly oılarymen aqjaryla bólisti. Jáne bunyń barlyǵy ánsheıin qaǵaz júzindegi emes, fakýltet qyzmetkerleriniń birlese kúsh-jigeri arqasynda iske asyp jatqan jetistikter ekendigin basa ańǵartty.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY