Jylý jelileri jóndelmese, úıler qaıdan jylynsyn?

Byltyr qańtar aıynda oblys ortalyǵynda №10 jylý magıstrali jaryldy. Saldarynan 25 turǵyn úı jylýsyz qaldy. «Pavlodarenergo» AQ № 3 JES-niń jylýyn tutynýshy úılerdi №1 JES-ke aýystyrdy. Apat qaıtalanbasa eken dedik. Aldymyzda taǵy da qys kele jatyr. Bir úmit, bir kúdik. Oblys ákimi Bolat Baqaýov ob­­lys ortalyǵyndaǵy jylýsyz otyr­ǵan úılerdiń barlyǵyn jylý júıe­sine qosýdy tapsyrdy. Kúzdiń sýy­ǵy­nan buryn jańbyr aralas qar jaý­dy. Páterlerinde jylý joq­ty­­ǵy­na baılanysty ótken aptada ob­­lys ákiminiń saıtyna 100-den astam shaǵym túsipti. Sondyqtan ákim­dikte ótken keńeste jylý berý maý­symy­nyń bastalýyna oraı oryn alyp otyrǵan máseleler talqylandy. Qala ákimi Nurjan Áshimbetovtiń aıtýyn­sha, 41 kópqabatty jáne 120 jeke­menshik úı jylýsyz otyr. Jylý berildi degen úılerdiń ózi jáı aty ǵana, al páterler bolsa sal­­qyn. Buǵan sebep – jelilerdegi apat­­tyq jaǵdaı, keıbir úılerde úıi­­shi­lik kommýnıkasııalar daıyn emes. Birneshe balabaqshada, basqa da áleýmettik nysandarda da osyndaı jaǵdaı. Al qyrkúıektiń birinshi on­kún­diginde Astanadan kelgen ko­mıs­sııa Pavlodar oblysynyń ener­­ge­tıka ınfraqurylymynyń, tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyǵy jáne áleýmettik sala nysan­dary­nyń 2016-2017 jyldardyń jylý berý maýsymyna daıyndyq deń­­ge­ıin tekserip, jylý berý maýsy­myna daıyn» dep sheshim shyǵaryp ketipti. – Jelilerdegi kez kelgen aqaý­lyqty apattyq jaǵdaı dep tanyp, ony bir táýlik ishinde joıý qajet. Apat­tyq jaǵdaı oryn alǵan jer­lerde táýlik boıy jumys isteý kerek, – deıdi Bolat Baqaýov. Eshten kesh jaqsy dedi me, Baqaýov dereý birinshi orynbasary Dúı­­senbaı Turǵanovqa jylý ener­gııa­sy ortalyqtaryn aralap, shyna­ıy ahýaldy anyqtaýdy tapsyrdy. Al kommýnaldyq salanyń qysqy kezeńdegi úzdiksiz jumys isteýi jazǵy daıyndyq jumystarynyń sapasy men ýaqtyly oryndalýyna baılanysty. Tipti, mamyr aıynda D.Turǵanovtyń tóraǵalyǵymen jumys toby iske kirisken. Jumys kes­te­lerinen aýytqýlarǵa baqylaý jasaý jáne der kezinde áreket etý úshin shilde aıynan qyrkúıekke deıin basqarma basshylary árbir aýdandaǵy nysandardyń daıyndyq barysyn tekserip shyqty. Nátıje­sinde qysqa daıyndyqtyń óz deń­geıinde júrgizilmegeni kórindi. Oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy 2016-2017 jyldardaǵy jóndeý maýsymynda stansalardaǵy 9 energoblok, 18 qazandyq jáne 4 týr­bınaǵa kúrdeli jáne keńeı­til­gen jóndeý jumystaryn júrgizdi. Bıylǵy qysqa 820,0 myń tonna kómir, 18,0 myń tonna mazýt daıyn­dalypty. Elektrmen, jylýmen, sýmen jabdyqtaý jáne sý burý jeli­lerinde jóndeý jumystary tolyq kólemde aıaqtaldy. Barlyǵy 1917,2 km elektrmen jabdyqtaý jelisi, 644 kishi stansa, 39,2 km jylýmen jabdyqtaý, 41,9 km sýmen jabdyqtaý jáne sý burý jelileri jóndeldi, 360 áleýmettik sala ny­san­darynyń qazandyqtary, 661 mek­­tep, 370 aýrýhana, 378 mádenıet úıleri daıyndaldy. Barlyq 2422 kópqabatty turǵyn úıde qysqy kezeńde apatty jaǵdaılardyń al­dyn alýdy kózdeıtin negizgi is-shara­lar oryndaldy, dep otyr basqar­ma. Sonda oblys ortalyǵy bul shara­lardan tys qalǵan ba degen suraqqa keletin bolsaq, «Pavlodar jylý jelileri» JShS jáne «Teploservıs-Aqsý» KMK qyzmet kórsetýshi ká­sip­oryndarynyń jeke qarajaty esebinen Pavlodar, Ekibastuz jáne Aqsý qalalarynda 558,5 mıllıon teń­gege 7,7 km qaıta jańartý is-shara­lary oryndalypty. 2016 jyly «Pavlodar qalasyn­daǵy jylý jelilderin jańǵyrtý úshin 3 ınvestısııalyq jobany iske asyrýǵa 1 206,6 mln teńge bólinipti. Qalaishilik jylý, sý qubyrlary jeli­lerin tazalaý jobasynyń jal­py quny 1 679,9 mıllıon teńge. Jo­bany iske asyrý 2014 jyly basta­lyp, oǵan 269,5 mıllıon teńge, 2015 jyly 698,864 mıllıon teńge ıgeri­lipti. Jelilerdegi jylda qaıtalana beretin aqaýlardyń endi bir-eki kúnde jóndelip, iske qosylýy kúmán­di, jamaý-jasqaýmen tursa sońy bel­gili. Erteń soltústiktiń qatań qysy kelgende jaman aıtpaı jaqsy joq, byltyrǵydaı apattyń betin ári qylsyn. Ekin­shiden, «Pavlodarenergo» AQ basshysy O.Perpılov ortalyqqa qarasty qazandyqtardyń jóndeý jumystaryn aıaqtaýǵa áli de biraz ýaqyt kerek dep otyr. Aıtpaqshy, qyrkúıektiń sońyn­da «Pavlodar jylý jelileri» JShS № 3 jylý elektr ortalyǵynyń jylý jelisinde oqshaýlaǵysh qapta­ma órtenip, qala mańy qara tútinge oranǵany bar. О́rt són­dirý qyz­meti ony 2 saǵat ishinde óshirip úlge­­ripti. Sol kezde jylý orta­ly­ǵy bul jaǵdaı qalanyń jylý maý­symy daıyn­dyǵyna esh kedergi keltir­meı­di dep habarlaǵan bolatyn. Sony­men, «Jylý ortalyǵy» JShS-niń basshysy Marat Imanaevtyń aıtýynsha, qaladaǵy 1342 turǵyn úıdi jylýmen qamtamasyz etý úshin 700 shaqyrymǵa jýyq jylý jelisi tartylǵan, 300 shaqyrym jylý jelisi jeke sektordyń ıeliginde. Jylý jelileriniń ábden tozyǵy jetken. Olardyń budan ári shydap turýynyń ózi de múmkin emes. Bul talaı jyl boıy aıtylyp kele jatqan másele. Biraq naqty is joq. Máseleniń mánisi de sonda, tozǵan jylý jelileri endi qashan jónde­ledi?.. Jalpy, biz sóz etip otyrǵan «Pavlodarenergo» AQ-tyń quramyn­da №2, №3 jylý ortalyqtary, Ekibastuz JEO, «Pavlodar Elektr­jelilik taratý kompanııasy» AQ, «Pavlodarenergosbyt» JShS qaraıdy. Kompanııanyń ınves­tısııa­lyq baǵdarlamasy syrtqy ınves­torlardyń qaraja­tyn tartýdyń esebinen óz ınvestısııa­larynyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Investısııalyq baǵdarlama eki negizgi baǵytta júzege asyrylady, olar: qolda bar jabdyqty jóndeý arqyly onyń jumys isteýge jaramdy kúıin qamtamasyz etý jáne belgilengen qýat kózderiniń qýatyn arttyrý úshin jańa jabdyqtar alý. Budan bir-eki jyl buryn ǵana «Pavlodarenergo» AQ-tyń №3 jylý ortalyǵynda qaıta jańǵyrtýdan keıin №5 týrbına iske qosyldy. «Jańǵyrtýdan ótken týrboagregat elektr energııasyn 20 MVt-qa ar­tyq óndiredi. №5 týrbınanyń ro­tor­lary men joǵary jáne orta­sha qysymdaǵy sılındrleri aýys­tyryldy. Stansa qýaty 110-nan 130 MVt-qa deıin ulǵaıdy. Jobanyń jalpy quny – 6 mlrd teńgege jýyq. Qaıta jańǵyrtylǵan týrbına jylý ortalyǵynda iske asyrylǵan iri ınvestısııalyq joba...», dep «Egemende» jazdyq ta. Qarap tursań bári jaqsy-aq. Biraq jylý birde bar, birde joq. Ol qaıda ketip jatyr? Tozǵan jelilerdiń jyr­ty­ǵyn jamaýdan basqa amaly qaısy?.. Buǵan qosa, «Pavlodar­ener­gosbyt» JShS-niń habarynsha, oblys jurtshylyǵynyń elektr jáne jylý energııasyn taratatyn kompanııa aldyndaǵy qaryzy 1 mlrd 600 mln teńgeden assa, oblys ortalyǵy turǵyndarynyń qaryzy 711 mln teńgege jetken kórinedi. Farıda BYQAI,  «Egemen Qazaqstan» PAVLODAR