Serikbaı qajy Oraz: Teris aǵymǵa qarsy turatyn kúsh – dástúr

«Áziret Sultan» meshitiniń bas ımamy Serikbaı qajy Orazben suhbat

– Serikbaı Satybaldyuly, О́zińiz jaqsy biletindeı, qa­zir din taqyryby, dinniń tóńi­regindegi máseleler jıi qozǵalyp, onyń sońy qoǵamdyq talqylaýlarǵa deıin ulasyp jatyr. Muny ıslam dinine nazar aýda­rý­shy­lar qatarynyń artyp kele jat­qandyǵymen baıla­nystyrýǵa bola ma? – Qaı zamandy, qaı kezeńdi alsaq ta bizdiń halqymyz din, til, jer máselesine qashan da sergek qaraǵan. О́ıtkeni, din, til, jer – ulttyń negizgi ustyndarynyń biri sanalǵan. Al qazirgi kezdegi din tóńiregindegi máseleler de buǵan beıjaı qaraı almaýdyń aıǵaǵy der edik. Mundaǵy basty másele – ıslamǵa kelýshilerdiń sanynda emes, sapasynda, dinı tanym-túsiniginiń túzýliginde. Odan da kúrdeli másele – osy or­tany basqarýda, aýdıtorııany ıgerýde. Bul – keshendi másele, qoǵamdyq jaýapkershilik dep atar edim. Allaǵa shúkir, jastar dinge bet burýda. Árıne, qýantarlyq jaǵdaı. Alaıda, olarǵa baǵyt-baǵdar berip otyratyn tulǵalar qajet. Olar kim? Árıne, úıde – ata-ana, ata-áje, mektepte – muǵa­lim, psıholog, tárbıeshi, meshitte – ımam, ustaz, t.b. Árbir jaýapty tulǵa ózine qatysty mindetti yjdaǵattylyqpen atqar­sa, jas­tar adaspaıdy. – Qazirgi tańda ıslamdy óziniń maqsat-múddesine paıda­lan­ǵysy keletin aǵymdardyń bar ekendigi belgili. Buǵan ne deısiz? – Aǵym degen – vırýs. Onyń sheti ıakı shekarasy joq. Aǵym – ǵalamdyq másele. Al oǵan qarsy ımmýnıtet – ıman, durys dinı senim, salt-dástúr, ata-áje ınstıtýty, ulttyq tálim-tárbıe, t.b. Hal­qymyzda ata-áje ınstı­týtynyń bala tárbıesinde qandaı ról atqarǵanyn jaqsy bilesiz. Osyndaı ulttyq tár­bıe mektebimizdi, ulttyq men­talı­tetimizdi jańǵyrtý arqyly jastarymyzdy jat aǵymnyń yqpalynan qorǵap qala alamyz. Dástúr – qýatty kúsh, kez kelgen aǵymǵa tótep beretin qun­dylyq. Saltyn saqtaı bilgen qoǵamǵa eshkim iritki sala almaıdy. Bul tájirıbede dáleldengen nárse. Máselen, úlkenniń sózin tyńdaý, ata-ananyń aıtqanyn eki etpeý, moldaǵa qurmet kórsetip, onyń ýaǵyzyna amal etý – bizdiń dástúrimizde burynnan qalyp­tasqan úrdis. Ol eshkimge jańalyq emes. Sondyqtan, biz ádet-ǵurpy­myzdyń osyndaı ıgiligin kóbirek paıdalanýymyz kerek. – Búginde ózge aǵymnyń je­te­ginde júrgen, solardyń «ıdeıa­­laryn» jamylǵan keıbir azamattar dástúrli ıslamnyń qun­­dylyqtaryn aıaqqa taptap, na­nym-senimge selkeý túsirýde, onyń ishinde otbasy men otbasy qun­dylyǵy degenge ús­tirt qarap qana qoımaı, ony «oıynshyqqa» aınaldyryp júr. Osyndaı keri quby­lystyń qalaı aldyn alsaq bolady? – Dinı basqarma ne úshin din men dástúr ıdeıasyn kóter­di? О́ıtkeni, jańa aıtyp ótke­nimdeı, dástúr – bólinbeýge, kerisinshe, kópshilikpen birge bolýǵa tárbıeleıdi. Bizdiń tal­daýy­myz boıynsha, jat aǵym­da júrgenderdiń basym bóligi óz dástúrin qadirlemeıdi. Olar qazaqy tanym-túsinikten alshaq­taı bastaǵandar. Din men dástúr – jikke bólin­gen jamaǵatty ortaq múddege jumyldyratyn jol. Biz ony dinı tájirıbedegi jumysymyzdan aıqyn ańǵardyq. Osy baǵytta mem­l­ekettik deńgeıde keshendi baǵ­dar­lama qabyldanyp, din men dástúrdi nasıhattaıtyn birtutas ıdeologııalyq jumystar júrgizilýi tıis dep sanaımyz. Halqymyzdyń túsiniginde «uıat bolady» degen úlken uǵym bar. Ata-ájelerimiz, ata-anamyz kish­kentaıymyzdan bastap sanamyzǵa «uıat bolady» degen uǵymdy sińirip ósirdi. Mine, dástúr degenimiz osy. Sol «uıat boladynyń» arqasynda qanshama arsyz ádetten saqtandyq. О́zinen, adamdardan, Alladan uıala­tyn kisi jamandyqqa áste jol bermeıdi. – Qazir «taza ıslam osy» de­gendi jeleý etken jat ıdeologııalar úlken qaýip bolyp tur. Onymen kúresýdiń balama joly qandaı? – Birinshiden, «taza ıslam» degen sóz tirkesin paıdalanýdyń ózi durys emes dep sanaımyn. Islam sózine qosymsha anyqtama berýge bolmaıdy. «Taza ıslamdy» uranǵa aınaldyrý kim úshin kerek? Myń jyldan astam tarıhy bar, dala zańy demokratııasynyń negizi sanalǵan dinimizdiń quqyqtyq mektebi – Imam Aǵzam Ábý Ha­nıfa mázhaby jurtymyzdyń júrer joly bolǵan. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy osy dástúrli ıslamdy nasıhat­taıdy jáne birligimizdi nyǵaı­ta túsý úshin musylman jama­ǵatyn Ábý Hanıfa mázhabyn ustanýǵa shaqyrady. Dinı senim bostandyǵy týraly zańymyzda da tól mázhabymyzǵa aıryqsha mártebe berildi. Barshamyzǵa aıan, sońǵy jyl­dary elimizde oryn alǵan qaı­ǵyly oqıǵalar tıisti sa­ladaǵy jumys­tardy jetildirýdiń qa­jettigin baıqatty. So­nyń ishin­de dinı saladaǵy jumys­ty jetil­dirýge qatysty usynys­tar­dy qaıta qarap, tıimdi sheshim qabyl­daıtyn ýaqyt jetti dep esepteımiz. Salafızmdi ustana­tyn adamnyń kózqarasyn ózgertý nemese olardy raıynan qaıtarý úshin tıimdi ári keshendi jumys júrgizý kerek. Osy baǵyt boıynsha bizdiń usynysymyz – ortalyqazııalyq dinı mekteptiń rólin arttyrý. Ortalyqazııalyq mektep – dinı saladaǵy keshendi júıe. Bul – qazaq musylmandyǵynda buryn­nan qalyptasqan jol, dala halqynyń bolmysymen, tabıǵatymen bite qaınasyp ketken mektep, dinniń túp negizine súıengen dinı erejelerdiń ortaq jıyntyǵy. Osy atalǵan dinı mektep radıkaldy kózqarasty, dinde shekten shyǵýdy (fanatızm) qoldamaıdy. Kerisinshe, gýma­nızmdi nasıhattaıdy. Tarı­hymyzdan belgili, qazaq dalasynda dinge qatysty eshqandaı lańkestik oqıǵa bolmaǵan. – Álemdik deńgeıde ózekti máselege aınalǵan búgingi jat aǵym­darǵa qarsy múftııat óz tarapynan qandaı is-sharalardy júzege asyrýda? – Múftııattyń jumysy tek bir baǵytpen ǵana shektelmeıdi. Dinı basqarmanyń jumysy san-salaly. Múftııattyń qoǵamdaǵy negizgi mindeti – dinı rásimderdi atqarý, halyqty ıslam týraly durys aqparatpen qamtamasyz etý, qajylyq jumysyn uıymdastyrý, halal standarttaýdy júzege asyrý, jastarmen jumys, oqý-aǵartý salasy, t.b. Al jat aǵymdaǵy azamattardy dástúrli dinimizge tartý – kóp salaly jumysymyzdyń biri. Jat aǵymda júrgen azamat­tar­men jeke túsindirý jumys­tary júrgizilip, olardy ortaq maqsatqa jumyldyrý úshin meshit janynan ashylǵan sport keshenderinde fýtbol, voleıbol, qazaqsha kúres, t.b. oıyndar júıeli uıymdastyrylyp keledi. Keshendi kezdesýler men jeke dáristerdiń nátıjesinde burynǵy raıynan qaıtqandar da bar. – Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń esebi boıyn­sha, azamattardyń qansha paıyzyn árbir ǵıbadat-qulshy­lyq­ty tolyqqandy oryndaıtyn musylman dep aıta alamyz? – Qazaqstannyń 70 paıyzdan astam halqy musylman degen resmı derek bar. Al bizdiń júrgizgen zertteýimiz boıynsha, elimizde shamamen 400 myń adam juma namazǵa jáne meshittegi bes ýaqyt namazdaryna qatysady... Senim degen – óte názik dúnıe. Ol kózge kórine bermeıtin, qolǵa ustala bermeıtin nárse. Al qulshylyq – adam men Alla arasyndaǵy jasyryn, rııasyz amal. Bir musylmandy: «Bıyl orazańdy ustadyń ba, zeke­tińdi berdiń be, namazyńdy oqyp júrsiń be?», – dep saýaldyń astyna alýdyń ózi orynsyz. Olarǵa: «Sen tolyqqandy musyl­mansyń, al sen jartylaı musylman ekensiń», – dep «baǵa» berýge nemese «tóreshilik» jasaýǵa, ıakı senim men ıman dáre­jesin «anyqtaýǵa» bolmaıdy. Adam­nyń júregindegi nárseni, nıetti Alla ǵana biledi. Árbir qazaqtan: «Musylmansyń ba?» – dep surasańyz: «Álhamdýlalla, musylmanmyn», – dep jaýap beretini belgili. – Bas múftıdiń, Qazaqstan musylmandary dinı basqar­masynyń bastamasymen Res­pýb­­lıkalyq aqparattyq-nasıhattyq toby jumys at­qaryp júrgeninen habardarmyz. Ol top elimizdiń bar­lyq óńirinde kezdesý ótkizip, ju­mys júrgizip otyrady eken. Ha­lyqtyń dinı saýattylyǵyn art­tyrý jolyn­daǵy mundaı sha­ra­lardyń nátı­jesi qalaı bo­lyp jatyr? – Bir adamnyń radıkaldy dinı kózqarasyn ózgertý nemese raıynan qaıtarý úshin onymen saǵattap otyryp suhbattasýǵa, birneshe kúnińdi sol kisige arnaýǵa týra ke­ledi. Áıtpese, jumys nátıje ber­meıdi. Bir kúngi kezdesý eshte­ńe sheshpeıdi. Sondyqtan bizdiń Bas múftıimiz Erjan qajy Malǵajyuly ımamdarymyzǵa «Keminde 4-5 shá­kirti joq ımam – tolyqqandy ımam emes» degen talap qoıdy. Biz shákirtterdiń sanyn arttyrý arqyly dástúrli dindi usta­nýshylardyń qataryn kóbeıte alamyz. Qazirgi ımamdar­dyń negizgi mıssııasynyń biri – baısal­dy, parasatty, zaıyrly musyl­man jamaǵatyn qalyp­tas­tyrý. Jurttyń bárinen molda shyǵarý mindet emes. Árbir azamat ózi tańdaǵan mamandyǵy boıyn­sha eldiń ıgiligi úshin qyzmet etse sonda ǵana biz órkenıetke qadam basamyz. Jastar arasynda «Bizdiń qoǵamǵa ımandy ınjener, ımandy esepshi, ımandy qarjyger, ımandy dáriger, muǵalim qajet»  dep uran tastap júrgenimiz son­dyqtan. Paıǵambarymyz Muhammed (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn) bir hadısinde: «Jaqsy adam – qoǵamǵa paıdasy tıgen pende», – degen. Demek, qoǵamǵa paıdaly bolǵanyń – jaqsy musylman bolǵanyń... – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan»