Oqımyn degenge memleket jasaıtyn jaqsylyqtar kóp

– deıdi BǴM-ǵa qarasty «Qarjy ortalyǵy» AQ-tyń prezıdenti Ramazan Álimqulov «Besikten bastap bilim izde» deıdi qazaq danalyǵy. Bilimniń mańyzdylyǵy osydan-aq kórinedi. Jahandaný dáýirinde bilimniń shekarasy keńeıdi, mazmuny artty. Áıtse de, naryqtyq qoǵamnyń qyspaǵy, jyl saıyn bólinetin memlekettik granttyń shekteýliligi árbir qazaqstandyq jastyń bilim alýyna múmkindik berýi de ekitalaı. Memleket osy tyǵyryqtan shyǵýdyń jolyn qalaı tapty?  Bul týraly Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligine qarasty «Qarjy ortalyǵy» aksıonerlik qoǵamynyń prezıdenti Ramazan ÁLIMQULOV aıtyp berdi. – Ramazan Sıhymuly, «Qarjy ortalyǵy» aksıonerlik qoǵamy operator qyzmetin atqaryp otyrǵan Memlekettik bilim berý jınaqtaý júıesi týraly búgingi kúni kópshilik biledi degen oıdamyz. О́ıtkeni, bul turǵyda zań qabyldanyp, júıeniń jumys isteı bastaǵanyna da úsh jyldaı ýaqyt ótti. Osy kezeńde qandaı nátıjege jettińizder? – Durys aıtasyz. Memlekettik bilim berý jınaqtaý salymyn ashyp, balalarynyń tabysty bolashaǵyna jol salyp jatqan ata-analar bar­shylyq. Olar jyl ótken saıyn kóbeıip keledi desek te bolady. Bizdiń ortalyq júıeniń operatory bolǵandyqtan, qaı jerde qandaı salym ashyldy, osynyń bárin baqylap, qadaǵalap otyrady. Búgingi tańda salymshylarymyzdyń sany 15,5 myń adamnan asty. Onyń ishinde eń belsendi óńirler retinde Almaty, Astana, Ońtústik Qazaqstan oblystaryn atap ótken jón bolar. – Halyq tarapynan, salym­shylar tarapynan bul jú­ıe qalaı baǵalanýda? Úgit-nası­hat jumystaryn qanshalyq­ty deńgeıde atqaryp jatyrsyzdar? – Árıne, bizge eń aldymen qajet nárse – ol halyqtyń senimi. Bizge búginde kóptegen ata-analar qońyraý shalyp, habarlasyp turady. Belsendi ata-analar óz pikirlerin de bildirip jatady. Árbir pikir biz úshin qymbat. Sonyń negizinde júıe jetildirile beredi. Biz de halyqtyń senimin aqtaý úshin barynsha tyrysyp eńbek etip jatyrmyz. Úsh jyl ishinde qanshama úgit-nasıhat jumystary júrgizildi. Gazet-jýrnaldar, telearnalar, ınternet arqyly, tipti, ekinshi deńgeıli bankter arqyly biz júıeni barynsha nasıhattadyq. Árbir ata-ananyń baýyr eti balasy úshin osy bastan qarjy jınaýyn, ol qarjynyń eselep kóbeıýine memleket jaǵdaı jasaıtynyn túsindirip baqtyq. Osy oraıda aıta keter nárse, Memlekettik bilim berý jınaqtaý júıesi TMD aýmaǵynda tek bizdiń elimizde ǵana jumys isteıdi. Al álemdik deńgeıde toǵyz memleket osy júıeni qoldanady. Biz múm­kindiginshe júıeni jetildire beremiz. – Qarjynyń eselep kóbeıýine memleket jaǵdaı jasaıdy dep qaldyńyz. Ol qandaı jaǵdaı? – Memlekettik bilim berý jı­naqtaý júıesi boıynsha árbir salymshy memlekettiń syıaqysyn paıdalana alady. Áńgime ekinshi deńgeıli bankter tarapynan beriletin 14 paıyzdyq ústemeden bólek, memlekettiń bóletin 5-7 paıyz ústemesi týraly. 7 paıyz ústeme jetim, múgedek balalarǵa, az qamtylǵan nemese kópbalaly otbasylardyń balalaryna be­riledi. Bul turǵydan kelgende ár­bir salymshynyń qarjysy eki syı­aqyny da qosyp eseptegende jylyna 19-21 paıyzǵa artyp otyrady. Jáne memleket tarapynan bólinetin syıaqylarǵa tabys salyǵy salynbaıdy. Bul jınaqtaý salymynyń ózge salymdardan eń úlken aıyrmashylyǵy. Biraq bul jerde eskere ketetin nárse – salym tek bilim alý maqsatynda ashylýy tıis. Al eger bilim alý maqsatynan ózge maqsatqa jumsalatyn bolsa, onda memleket tarapynan syıaqy tólenbeıdi. Eger bala mem­lekettik grantqa túsetin bolsa, onda salymshynyń qarjysy ózine qaıtarylady jáne memlekettik syıaqy da qosa beriledi. – Júıe boıynsha qandaı bank­terden salym ashýǵa bolady? Jal­­­py, salym ashýdyń qyr-sy­ry tý­raly áńgimeleı otyr­sańyz. – Qazirgi kúni ekinshi deńgeıli úsh bank salymshylarǵa qyzmet kórsetýde. Olar – «Halyq banki», «Nurbank» jáne «Sesnabank». Salym ashý úshin árbir ata-ana bastapqy jarnasyn tóleıdi. Ol «Halyq bankinde» 15 myń teńge, al qalǵan eki bankte 6 myń teńgeniń kóleminde. Salym ata-ananyń ne balanyń atyna ashylsa da eki-aq túrli qujat qajet. Birinshisi – balanyń týý týraly kýáligi ne pas­porty, ekinshisi – ata-ananyń jeke kýáligi ne pasporty. Sodan soń bank qyzmetkeri jınaqtaý merzimin, oqýǵa aqy tóleıtin kezge deıin qajet bolatyn somany belgileıdi. Biraq, salymshy múmkindigine qaraı salymdy toltyryp otyratyn qarjysyn ózi kórsetedi. – Salymdy qansha jylǵa ashý­ǵa bolady? Bizdińshe, ata-ana­lar­dyń kóbin qarjymyz qan­sha­lyqty kepildendiriledi degen saýal mazalaıdy. – Salym eń kemi úsh jylǵa ashylady. Al uzaqtyǵy kórsetil­megen. Ol – on, on bes, jıyrma jyl bola berýi múmkin. Memlekettik syıaqy jıyrma jylǵa deıin tólenedi. Sondaı-aq, ekinshi deńgeıli bankterdiń de syıaqysy túrli ekonomıkalyq jaǵdaılarmen baılanysty ósip otyrady. Mysaly, júıe bastapqy jumysyn bastaǵanda bankter syıaqysy 6-8 paıyz ǵana bolatyn. Qazir ol 14 paıyzǵa deıin ósti. Aıta keteıik, osy kúni 214 stýdent osy júıeniń, bankte ashyl­ǵan salymnyń qarajatymen bilim alyp jatyr. Sonymen qatar, oqýǵa qajetti aqshanyń jartysy ǵana jınalǵan jaǵdaı da bolady. Ondaıda bizdiń qoǵam ózi kepil bolyp bankten elý paıyz qajetti qarajatty nesıege alyp beredi. Kepildendirý máselesine keler bolsaq, árbir salymshynyń qara­jaty 10 mıllıon teńgege deıin kepildendiriledi. – Júıeniń jumys isteýi úshin sizderdiń aksıonerlik qoǵam­daryńyz belsendi qyzmet etkenin bi­lemiz. Bul oraıda, qandaı qıyn­dyqtar oryn aldy? Qazirgi kúnde de sheshilmegen máseleler bar ma? – Qıyndyq degende tehnıkalyq qıyndyqty ǵana aıtýǵa bolatyn shyǵar. Júıe jańa, zań jańa. Biz óz júıemizdi basqa da memlekettik organdarmen biriktirýimiz qajet boldy. Osy turǵyda eptep qınaldyq. Qazir ondaı másele joq. – Memlekettik bilim berý jı­naq­taý júıesine jeke ata-analar­dan basqa zańdy tulǵalar salym asha ala ma? – Iá. Bul oraıda S.Nazarbaeva hanym basqaratyn «Bóbek» qoryn jaqsy mysal etip kórsetýge bolady. Ol kisiniń bastamasymen 8 myńdaı jetim balanyń atyna salym ashyldy. Endi ol balalar mektepti bitirgen kezde qandaı da bir oqý ornyna túsýi úshin qınalmaıtyn bolady. Sol sııaqty, basqa da uıymdar nemese qoǵam qaıratkerleri, zııaly qaýym ókilderi, qaltaly kásip­kerler balalar úshin salym asha alady. – Mazmundy áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Marat AQQUL, «Egemen Qazaqstan»