2016 jylǵy 31 tamyz, Almaty qalasy
Tólem júıelerine qoljetimdilikti qamtamasyz etetin uıymdastyrý sharalaryna jáne baǵdarlamalyq-tehnıkalyq quraldarǵa qoıylatyn talaptardy bekitý týraly
«Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki týraly» 1995 jylǵy 30 naýryzdaǵy, «Tólemder jáne tólem júıeleri týraly» 2016 jylǵy 26 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna sáıkes, tólem júıelerine qoljetimdilikti qamtamasyz etetin uıymdastyrý sharalaryna jáne baǵdarlamalyq-tehnıkalyq quraldarǵa qoıylatyn talaptardy belgileý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń Basqarmasy qaýly etedi:
1. Qosa berilip otyrǵan Tólem júıelerine qoljetimdilikti qamtamasyz etetin uıymdastyrý sharalaryna jáne baǵdarlamalyq-tehnıkalyq quraldarǵa qoıylatyn talaptar (budan ári – Talaptar) bekitilsin.
2. Mynalardyń kúshi joıyldy dep tanylsyn:
1) «Tólem júıelerine qoljetimdilikti qamtamasyz etetin uıymdastyrý sharalaryna jáne baǵdarlamalyq-tehnıkalyq quraldarǵa qoıylatyn talaptardy bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki Basqarmasynyń 2012 jylǵy 24 tamyzdaǵy № 269 qaýlysy (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde № 7950 tirkelgen, 2012 jylǵy 8 jeltoqsanda «Egemen Qazaqstan» gazetinde № 809-814 (27885) jarııalanǵan);
2) «Bankterdiń jáne bank operasııalarynyń jekelegen túrlerin júzege asyratyn uıymdardyń tólem júıelerine kirýin qamtamasyz etetin uıymdastyrý sharalaryna jáne baǵdarlamalyq-tehnıkalyq quraldarǵa qoıylatyn talaptaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki Basqarmasynyń 2012 jylǵy 24 tamyzdaǵy № 269 qaýlysyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki Basqarmasynyń 2016 jylǵy 28 qańtardaǵy № 35 qaýlysy (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde № 13187 tirkelgen, 2016 jylǵy 14 naýryzda Qazaqstan Respýblıkasy normatıvtik quqyqtyq aktileriniń «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesinde jarııalanǵan).
3. Tólem júıeleri departamenti (Ashyqbekov E.T.) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen:
1) Zań departamentimen (Sársenova N.V.) birlesip osy qaýlyny Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkeýdi;
2) osy qaýlyny «Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginiń Respýblıkalyq quqyqtyq aqparat ortalyǵy» sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy respýblıkalyq memlekettik kásipornyna;
Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgeninen keıin kúntizbelik on kún ishinde «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa;
Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgen kúnnen bastap kúntizbelik on kún ishinde Qazaqstan Respýblıkasy normatıvtik quqyqtyq aktileriniń memlekettik tizilimine, Qazaqstan Respýblıkasy normatıvtik quqyqtyq aktileriniń etalondyq baqylaý bankine engizýge jiberýdi;
3) osy qaýly resmı jarııalanǵannan keıin ony Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń resmı ınternet-resýrsyna ornalastyrýdy qamtamasyz etsin.
4. Qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne syrtqy kommýnıkasııalar basqarmasy (Terentev A.L.) osy qaýlyny Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgennen keıin kúntizbelik on kún ishinde merzimdi baspasóz basylymdaryna resmı jarııalaýǵa jiberýdi qamtamasyz etsin.
5. Osy qaýlynyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki Tóraǵasynyń orynbasary Ǵ.O. Pirmatovqa júktelsin.
6. Osy qaýly Talaptardyń 2017 jylǵy 1 qańtardan bastap qoldanysqa engiziletin 58, 59, 60, 61, 62, 63 jáne 64-tarmaqtaryn qospaǵanda, alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.
Ulttyq Bank Tóraǵasy D. AQYShEV
Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki Basqarmasynyń
2016 jylǵy 31 tamyzdaǵy № 200 qaýlysymen bekitilgen
Tólem júıelerine qoljetimdilikti qamtamasyz etetin uıymdastyrý sharalaryna jáne
baǵdarlamalyq-tehnıkalyq quraldarǵa qoıylatyn talaptar
1-taraý. Jalpy erejeler
1. Tólem júıelerine qoljetimdilikti qamtamasyz etetin uıymdastyrý sharalaryna jáne baǵdarlamalyq-tehnıkalyq quraldarǵa qoıylatyn talaptar (budan ári – Talaptar) «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki týraly» 1995 jylǵy 30 naýryzdaǵy (budan ári – Ulttyq Bank týraly zań), «Tólemder jáne tólem júıeleri týraly» 2016 jylǵy 26 shildedegi
(budan ári – Tólemder jáne tólem júıeleri týraly zań) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna sáıkes ázirlendi jáne operatory Ulttyq Bank bolyp tabylatyn tólem júıelerine (budan ári – tólem júıesi) qoljetimdilikti qamtamasyz etetin uıymdastyrý sharalaryna jáne baǵdarlamalyq-tehnıkalyq quraldarǵa qoıylatyn talaptardy aıqyndaıdy.
Talap tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyn ornalastyrýdan, tólem júıesin paıdalanýshynyń jáne «Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń Qazaqstan bankaralyq esep aıyrysý ortalyǵy» sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy respýblıkalyq memlekettik kásiporynnyń (budan ári – Ortalyq) ózara is qımylynan, tólem júıesiniń termınalynan, negizgi aqparattan, tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyna qoıylatyn talaptardan, qyzmet kórsetetin qyzmetkerdiń jumysyn uıymdastyrýdan, operasııalyq táýekeldi basqarýǵa jáne tólem júıesin paıdalanýshy qyzmetiniń úzdiksizdigin qamtamasyz etýge qoıylatyn talaptardan turady.
2. Talaptar tólem júıesiniń barlyq paıdalanýshylaryna qoldanylady.
3. Talaptarda Tólemder jáne tólem júıeleri týraly zańda kózdelgen uǵymdar jáne mynadaı uǵymdar paıdalanylady:
1) aýtentıfıkasııa - tólem jáne aqparattyq habarlarmen almasý kezinde júıeni paıdalanýshylardyń qatysý túpnusqalylyǵyn rastaýǵa, sondaı-aq tólem jáne aqparattyq habarlardyń túpnusqalylyǵyn rastaýǵa arnalǵan sharalar kesheni;
2) kýálandyratyn ortalyq – elektrondyq sıfrlyq qoltańbanyń ashyq kiltiniń elektrondyq sıfrlyq qoltańbanyń jabyq kiltine sáıkestigin kýálandyratyn, sondaı-aq tirkeý kýáliginiń durystyǵyn rastaıtyn zańdy tulǵa;
3) kirýdi baqylaý quraldary - tehnıkalyq, baǵdarlamalyq nemese obektilerge kirý týraly aqparatty tirkeýge múmkindik beretin basqa quraldar;
4) negizgi aqparat – krıptografııalyq kiltter (ashyq jáne jabyq) nemese aqparatty krıptografııalyq qaıta ózgertýdi júzege asyrýǵa múmkindik beretin basqa aqparat;
5) operasııalyq táýekel – aqparattyq júıelerdiń jumysyndaǵy nemese ishki prosesterdegi buzýshylyqtarmen, qatelermen, tólem júıesin basqarýdaǵy irkilistermen nemese buzýshylyqtarmen baılanysty, onyń ishinde syrtqy oqıǵalardyń saldarynan bolǵan táýekel;
6) ruqsatsyz kirý – Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyn, sondaı-aq oǵan kirýdiń tólem júıesin paıdalanýshy belgilegen tártibin buza otyryp aqparattyq jáne baǵdarlamalyq resýrstarǵa kirý;
7) ruqsatsyz kirýden qorǵaıtyn baǵdarlamalyq-apparattyq keshen – derbes kompıýterdi bóten adamdardyń paıdalanýynan, sondaı-aq tirkelgen paıdalanýshylardyń aqparattyq jáne baǵdarlamalyq resýrstarǵa kirý boıynsha ókilettikterin shekteýge arnalǵan qorǵaý júıesi;
8) standartty emes jaǵdaı – operasııalyq táýekeldi iske asyrý saldarynan tólem júıesin paıdalanýshynyń baǵdarlamalyq-tehnıkalyq kesheniniń jumysyndaǵy irkilister (buzýshylyqtar);
9) tólem júıesin paıdalanýshy – Ortalyqpen tólem júıesinde qyzmet kórsetý týraly shart jasaǵan zańdy tulǵalar jáne basqa tólem júıeleriniń operatory (operasııalyq ortalyǵy);
10) tólem júıesin paıdalanýshynyń aqparattyq júıesi – tólem júıesin paıdalanýshy tólem júıesiniń termınaly arqyly odan ári tólem júıesine jiberýge arnalǵan elektrondyq qujattardy qalyptastyrý nemese túrlendirý úshin paıdalanatyn baǵdarlamalyq qamtamasyz etý;
11) tólem júıesin paıdalanýshynyń baǵdarlamalyq-tehnıkalyq kesheni – tólem júıesin paıdalanýshynyń tólem júıesinde jumys isteýin qamtamasyz etetin, tólem júıesin paıdalanýshynyń aqparattyq júıesin, jumys ornyn, tólem júıesimen kommýnıkasııa (derekter berý) quraldaryn qamtıtyn tehnıkalyq, baǵdarlamalyq nemese basqa quraldar;
12) tólem júıesin paıdalanýshynyń baǵdarlamalyq-tehnıkalyq kesheniniń negizgi ortalyǵy (budan ári – negizgi ortalyq) – tólem júıesin paıdalanýshynyń tólem júıesinde ádettegi (kúndelikti) rejimde jumys isteýin qamtamasyz etetin tólem júıesin paıdalanýshynyń baǵdarlamalyq-tehnıkalyq kesheni;
13) tólem júıesin paıdalanýshynyń baǵdarlamalyq-tehnıkalyq kesheniniń rezervtik ortalyǵy (budan ári – rezervtik ortalyq) – tólem júıesin paıdalanýshynyń standartty emes jaǵdaılar týyndaǵan nemese negizgi ortalyqta josparly test jumystary júrgizilgen kezde tólem júıesin paıdalanýshynyń tólem júıesinde jumys isteýin qamtamasyz etetin rezervtik baǵdarlamalyq-tehnıkalyq kesheni;
14) tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys orny – tólem júıesine qoljetilimdilikti qamtamasyz etetin tólem júıesiniń termınaly ornatylǵan derbes kompıýter (server);
15) tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyn basqarýshy – tólem júıesiniń termınalyn basqarýdy tikeleı júzege asyratyn adam;
16) tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynyń qaýipsizdik ofıseri – tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynda aqparatty ruqsatsyz kirýden qorǵaıtyn baǵdarlamalyq-apparattyq keshendi, aqparatty elektromagnıtti arnalar boıynsha jarııa bolýdan qorǵaıtyn quraldardy ornatýdy jáne onyń jumys isteýin qamtamasyz etetin, sondaı-aq olardyń jumys qabilettiligin jáne qaýipsizdik talaptarynyń oryndalýynyń monıtorıngin júzege asyratyn adam;
17) tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynyń operatory – tólem júıesin paıdalanýshynyń negizgi aqparatyn paıdalana otyryp, tólem júıesiniń habarlaryn daıyndaýdy, berýdi jáne qabyldaýdy, sondaı-aq Ortalyqtyń kýálandyratyn ortalyǵynda tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynyń qaýipsizdik ofıseriniń qatysýymen negizgi aqparatty ázirleýdi jáne tirkeýdi tikeleı júzege asyratyn adam;
18) tólem júıesin paıdalanýshynyń qaýipsizdik bólimshesi – tólem júıesin paıdalanýshynyń aqparattyq jáne baǵdarlamalyq resýrstarynyń qaýipsizdigi men olardyń qorǵalýyn qamtamasyz etetin tólem júıesin paıdalanýshynyń qurylymdyq bólimshesi;
19) tólem júıesiniń termınaly – tólem júıesin paıdalanýshyda ornatylǵan, tólem júıesine qoljetimdilikti qamtamasyz etetin arnaıy baǵdarlamalyq qamtamasyz etý;
20) tólem júıesi termınalynyń qosymshasy – tólem júıesiniń termınalymen qashyqtyqtan jumys isteýge arnalǵan arnaıy baǵdarlamalyq qamtamasyz etý.
4. Tólem júıesinde qoldanylatyn habarlarmen almasý rásimderin jáne formattaryn Ortalyq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Bankimen (budan ári – Ulttyq Bank) kelise otyryp belgileıdi.
2-taraý. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyn ornalastyrý
5. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys orny tólem júıesin paıdalanýshynyń ornalasqan jeri boıynsha kirýi shekteýli úı-jaıda (budan ári – Úı-jaı) ornalastyrylady. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys orny operatorlarynyń fýnksııalaryn oryndaıtyn qyzmetkerlerdiń jumys oryndaryn qospaǵanda, Úı-jaıda tólem júıesimen jumys isteýge arnalmaǵan jumys oryndaryn ornalastyrýǵa jol berilmeıdi.
6. Úı-jaı mehanıkalyq jáne (nemese) elektromehanıkalyq qulyptar ornatylatyn metall jáne (nemese) kirýden qorǵaıtyn kúsheıtilgen kiretin esikterimen jabdyqtalady.
7. Úı-jaıdyń esikteri naqty ýaqyt jáne Úı-jaıǵa kirý oqıǵalaryn elektrondyq jýrnalǵa jazý rejiminde Úı-jaıǵa kirý oqıǵalary týraly esep alýǵa múmkindik beretin Úı-jaıǵa kirý oqıǵalarynyń monıtorıngin júrgizýge arnalǵan kirýdi baqylaý quraldarymen jabdyqtalady. Tólem júıesin paıdalanýshy elektrondyq jýrnaldaǵy oqıǵalar muraǵatyn keminde alty aı saqtaıdy.
8. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys orny aqparatty elektromagnıtti arnalarmen jarııa bolýdan qorǵaıtyn quraldarmen nemese sandyq ınterfeıspen qosylǵan suıyq krıstaldy monıtormen qamtamasyz etiledi.
9. Úı-jaı úıdiń birinshi jáne sońǵy qabattarynda ornalasqan, sondaı-aq terezelerdiń janynda balkondar, órt kezinde paıdalanylatyn satylar, ózge de qurylystardyń shatyrlary jaqyn turǵan jaǵdaıda, Úı-jaıdyń terezeleri terezeniń áınekterin syndyryp, Úı-jaıǵa naqty kirip ketýdi boldyrmaýǵa arnalǵan metall torlarmen nemese soǵan uqsas qorǵaý quraldarymen jabdyqtalady.
10. Úı-jaıdyń esikteri men terezeleri kúzet sıgnalızasııasymen jabdyqtalady.
11. Úı-jaıǵa kiretin jerde, sondaı-aq tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynda beınebelgilerdi jazyp alý múmkindigi bar beınebaqylaý ornatylady. Obektilerdiń qozǵalysyna beınebelgilerdiń jazylýynyń iske qosylýyna jol beriledi. Jazylǵan beınebelgiler muraǵaty tólem júıesin paıdalanýshynyń ishki qujattarynda belgilengen tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynyń júıelik blogyndaǵy mórlerdiń nemese plombalardyń bútindigin baqylaý kezeńinen az bolmaıtyn ýaqytqa saqtalady.
12. Úı-jaıǵa kirý ruqsaty tólem júıesinde jumys isteýge ruqsat berilgen adamdarda bolady. Tólem júıesinde jumys isteýge ruqsaty joq adamdardyń Úı-jaıǵa kirýine, standartty emes jaǵdaılar týyndaǵan jaǵdaılardy qospaǵanda, tólem júıesinde jumys isteýge ruqsat berilgen adamnyń qatysýymen ǵana jol beriledi.
13. Tólem júıesine kirýge ruqsat alǵan paıdalanýshynyń tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyn jasaǵan nemese tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyn jańa jerge aýystyrǵan kezde, tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys orny iske qosylǵan kúnnen bastap on jumys kúni ishinde tólem júıesin paıdalanýshy bul jóninde Ulttyq Bankti erikti jazbasha nysanda habardar etedi.
3-taraý. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jáne Ortalyqtyń ózara is-qımyldary
14. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jáne Ortalyqtyń aýtentıfıkasııasy Ortalyqtyń kýálandyratyn ortalyǵynda tirkelgen aqparatty jáne negizgi aqparatty krıptografııalyq qorǵaý quraldary paıdalanyla otyryp ekijaqty aqparat almasý arqyly júzege asyrylady.
15. Aýtentıfıkasııa barysynda qate paıda bolǵanda, tólem júıesinde qate týraly habar shyǵady jáne baılanys úziledi.
16. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynda TCP (IP) hattamasy boıynsha Ortalyqtyń tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys isteýin qamtamasyz etetin qoldanbaly serverlerimen qosýdy qamtamasyz etýge qajetti quraldar bolady.
17. Tólem júıesin paıdalanýshy men derekterdi berý arnasyn qamtamasyz etetin zańdy tulǵa arasynda jasalatyn shart tólem júıesimen ózara is-qımyl jasaý úshin paıdalanylady jáne osyndaı derekter berý arnasynyń jumysynda irkilister bolǵan kezde jaýapkershilikti kózdeıdi.
4-taraý. Tólem júıesiniń termınaly
18. Tólem júıesiniń termınaly tólem júıesiniń habarlaryn qabyldap, ótkizýdi júzege asyrady jáne (nemese) tólem júıesin paıdalanýshy ony paıdalanýǵa mindetti.
19. Tólem júıesiniń termınaly tólem júıesiniń habarlaryn tólem júıesinde qoldanylatyn habarlamalar almasý rásimderine jáne formattaryna sáıkes óńdeıdi.
20. Tólem júıesiniń termınaly mynadaı fýnksııalardy oryndaıdy:
1) tólem júıesin paıdalanýshy men Ortalyqty aýtentıfıkasııalaý;
2) Ortalyqtyń kýálandyratyn ortalyǵymen ózara is-qımyldy;
3) beriletin jáne alynatyn aqparattyń konfıdensıaldylyǵyn jáne aýtentıfıkasııalanýyn qamtamasyz etýdi;
4) habarlardy tólem júıesin paıdalanýshydan Ortalyqqa jáne Ortalyqtan tólem júıesin paıdalanýshyǵa berýdi jáne (nemese) qabyldaýdy;
5) alynǵan tólem júıesi habarlarynyń tutastyǵyn tekserýdi;
6) tólem júıesi termınalynyń tutastyǵyn tekserýdi;
7) negizgi aqparatty qoldanýdy;
8) habarlardyń elektrondyq sıfrlyq qoltańbalaryn qalyptastyrý jáne tekserýdi;
9) habardyń elektrondyq sıfrlyq qoltańbasynyń tólem júıesin paıdalanýshyǵa nemese ony qoıýǵa ýákiletti Ortalyqqa tıesili ekenin tekserýdi.
21. Tólem júıesiniń termınaly tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys orny operatorlary men basqarýshylarynyń mynadaı negizgi oqıǵalary men is-áreketterin:
1) tólem júıesiniń termınalyn ashýdyń jáne jabýdyń ýaqyty men kúnin;
2) Ortalyqpen qosýdyń jáne Ortalyqtan ajyratýdyń ýaqyty men kúnin;
3) tólem júıesi operatorlary men basqarýshylarynyń tólem júıesiniń habarlary boıynsha júrgizetin is-áreketteriniń bastalý ýaqyty men aıaqtalý ýaqytyn, jasalǵan is-áreketterdiń sıpatyn tirkeıtin elektrondyq jýrnaldardy júrgizýdi qamtamasyz etedi.
22. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys orny operatorlary men basqarýshylarynyń tólem júıesiniń termınalyna ne onyń qosymshasyna kirýdi sáıkestendirý jáne aýtentıfıkasııalaý tabysty oryndalǵannan keıin qamtamasyz etedi.
23. Tólem júıesiniń termınalyn iske qosý tólem júıesi termınalynyń úzdiksiz jumysyn qamtamasyz etetin tehnıkalyq quraldardy paıdalaný arqyly júzege asyrylady jáne tólem júıesiniń termınalyna arnalǵan qujattamada kórsetilgen talaptarǵa sáıkes keledi.
24. Tólem júıesiniń termınaly ne onyń qosymshasy osy maqsattar úshin arnaıy bólingen, esepke alynatyn túgendeý nómiri (serverde) jáne oǵan ornatylǵan konfıgýrasııa, apparattyq jáne baǵdarlamalyq quraldar boıynsha jan-jaqty derekter beretin pasporty bar derbes kompıýterde ornatylady.
25. Tólem júıesiniń termınalyn nemese onyń qosymshasyn basqarý tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynan tikeleı jáne tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys orny qaýipsizdik ofıseriniń qatysýymen júzege asyrylady.
26. Tólem júıesiniń termınalymen jumys isteý tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynan júzege asyrylady. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynda qashyqtyqtan kirý júıelerin ornatýǵa jáne paıdalanýǵa jol berilmeıdi. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyna ornatylǵan qashyqtan kirý qyzmetteri alynady nemese ajyratylady.
27. Tólem júıesi termınalynyń durys jumys istemeı, tólem júıesin paıdalanýshy nemese Ortalyq zııan shegýi múmkin bolatyn jaǵdaı anyqtalǵanda, sońǵysy bir mezgilde tólem júıesin paıdalanýshyny habardar ete otyryp, tıisti sebepterdi kórsetip, tólem júıesiniń osy termınalyna kirýdi jabady.
28. Aqparatty krıptografııalyq qorǵaý quralyn paıdalaný tólem júıesin paıdalanýshyny tólem júıesine qosýdyń talaby bolyp tabylady, ol mynalardy:
1) elektrondyq sıfrlyq qoltańbany qalyptastyrý jáne tekserý tetigin;
2) aqparattyń konfıdensıaldylyǵyn (derekterdi shıfrleýdi);
3) beriletin aqparattyń tutastyǵyn (derekterdi ımıtasııalyq qorǵaýdy);
4) saqtalatyn aqparattyń jáne baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdiń tutastyǵyn (heshtelgen derekterdi) qamtamasyz etedi.
5-taraý. Negizgi aqparat
29. Paıdalanýshy negizgi aqparatty Ortalyqtyń kýálandyratyn ortalyǵynda tirkeıdi.
30. Negizgi aqparat syrtqy tasymaldaǵyshta bolady. Negizgi aqparat bar tasymaldaǵyshqa kirý tek tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynyń operatorlaryna ǵana beriledi.
31. Negizgi aqparat tólem júıesiniń termınalyna tek qana syrtqy tasymaldaǵyshtan júkteledi. Negizgi aqparattyń ruqsat etilmegen kóshirmeleriniń, onyń ishinde tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyndaǵy qatty dıskide bolýyna jol berilmeıdi.
32. Negizgi aqparaty bar syrtqy tasymaldaǵyshtardy saqtaý jáne paıdalaný tártibi boıynsha olarǵa ruqsatsyz kirý múmkindigi bolmaıdy.
33. Negizgi aqparatqa kirýge ruqsaty bar tulǵalar tólem júıesimen jumys nátıjesinde alynǵan aqparattyń saqtalýyna jáne jarııa bolmaýyn qamtamasyz etedi.
34. Negizgi aqparatty josparly túrde aýystyrý kem degende jylyna bir ret júzege asyrylady.
35. Negizgi aqparaty bar syrtqy tasymaldaǵyshtar negizgi aqparaty bar syrtqy tasymaldaǵyshtardy saqtaýǵa jaýapty qyzmetkerlerdiń úı-jaıynda ornalasqan bekitiletin qurylǵymen jabdyqtalǵan seıfte saqtalady. Negizgi aqparat paıdalanylmaǵan jaǵdaıda negizgi aqparaty bar syrtqy tasymaldaǵyshtar seıfterde bolady.
36. Negizgi aqparatqa kirýge ruqsaty bar qyzmetkerler jumystan bosatylǵan nemese negizgi aqparatqa ruqsatsyz kirýge árekettengendigi anyqtalǵan jaǵdaılarda negizgi aqparatty jospardan tys aýystyrý júzege asyrylady. Jańa negizgi aqparat negizgi aqparatqa kirýge ruqsaty bar qyzmetker jumystan bosatylǵan kúnnen keshiktirilmeı ne negizgi aqparatqa ruqsatsyz kirýge árekettengendigi anyqtalǵan kúnnen keshiktirilmeı qoldanysqa engiziledi.
Paıdalanýshy jańa negizgi aqparatty Ortalyqtyń kýálandyratyn ortalyǵynda tirkeıdi.
37. Negizgi aqparaty bar syrtqy tasymaldaǵyshtardy saqtaý jáne kútý jónindegi rásimder óndirýshiniń usynymdaryna sáıkes júzege asyrylady.
38. Tólem júıesin paıdalanýshy eskirgen negizgi aqparatty osy negizgi aqparat paıdalanyla otyryp qol qoıylǵan nemese shıfrlengen elektrondyq qujattardyń saqtalý merzimi ishinde saqtaıdy.
39. Tólem júıesin paıdalanýshyǵa:
1) negizgi aqparattyń ruqsat etilmegen kóshirmelerin alýǵa;
2) negizgi aqparatqa ruqsaty joq adamdardy onymen tanystyrýǵa nemese ony berýge;
3) negizgi aqparatty dıspleıge nemese prınterge shyǵarýǵa;
4) negizgi aqparaty bar syrtqy tasymaldaǵyshty onyń óndirýshisi belgilegen jumys isteý talaptarynda kózdelmegen rejımderde paıdalanýǵa;
5) negizgi aqparaty bar syrtqy tasymaldaǵyshqa bóten aqparat jazýǵa;
6) bóten negizgi aqparatty paıdalanýǵa jol berilmeıdi.
6-taraý. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyna qoıylatyn talaptar
40. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynda ruqsatsyz kirýden qorǵaıtyn baǵdarlamalyq-apparattyq keshen ornatylady, oǵan paıdalanýshyny aýtentıfıkasııalaý quraldary, tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyna kirýine jáne paıdalanýshylardyń is-áreketterine baılanysty oqıǵalardy baqylaý maqsatynda tólem júıesiniń elektrondyq qujattaryn saqtaý merzimi ishinde elektrondyq jýrnaldar júrgizý múmkindigi kiredi.
41. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyna zııan keltiretin baǵdarlamalyq kodty jáne (nemese) baǵdarlamany tabatyn quraldary ornatylady. Juqtyrý faktisi anyqtalǵan jaǵdaıda bul aqparat tólem júıesin paıdalanýshynyń qaýipsizdik bólimshesine dereý habarlanady.
42. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyna Talaptarda kózdelmegen jáne tólem júıesi sheńberindegi elektrondyq qujattardy daıyndaý, óńdeý, ótkizý nemese júrgizý jónindegi mindetterdi sheshýge arnalmaǵan apparattyq jáne baǵdarlamalyq quraldardy ornatýǵa jol berilmeıdi.
43. Tólem júıesimen jumys isteýge ruqsat berilgen adamnyń, osy adam tólem júıesin paıdalanýshynyń aqparattyq júıelerine kiretin kezde sáıkestendiriletin bir júıelik atyna bir jeke tulǵa sáıkes keledi.
44. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynyń júıelik blogy stıkerde nemese plombada sońǵy mór basylǵan nemese plombalanǵan kúnin jáne derbes kompıýter esepke alynatyn túgendeý nómiri kórsetilip, mór basylady nemese plombalanady.
45. Tólem júıesin paıdalanýdyń jumys ornyna kirýdi qamtamasyz etetin tehnıkalyq quraldardy, parolderdi nemese basqa aqparatty saqtaý jáne paıdalaný tártibi olardy ruqsatsyz paıdalaný múmkindigine jol bermeıdi.
46. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyn ruqsatsyz kirýden qorǵaý quraldaryn ornatý jáne teńshelýin ózgertý quqyǵy tek tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys orny qaýipsizdigi ofıseriniń fýnksııalaryn oryndaıtyn qyzmetkerlerge ǵana beriledi.
47. Tólem júıesine aqparat ótkizýge, tólem júıesinen aqparat alýǵa, aqparatty saqtaýǵa, muraǵattaýǵa ne basqadaı óńdeýge aqparat jınaqtaý úshin bólingen resýrstarǵa (dıskilik keńistik, dırektorııler, jelilik resýrstar, derekter bazalary) kirý tártibi boıynsha osy resýrstarmen jumys isteýge ruqsat etilmegen adamdardyń olarǵa kirý múmkindigine jol berilmeıdi.
48. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyna jeli jáne derekter ótkizýdiń ózge de tehnıkalyq arnalarynyń kómegimen kirý tártibi ruqsatsyz kirý múmkindigine jol bermeıdi.
49. Tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys orny elektr jelisinde tok bolmaǵan kezde júıedegi jumysty durys aıaqtaýǵa qajetti ýaqyt, biraq keminde otyz mınýt ishinde derbes kompıýterdiń jumys isteýine múmkindik jasaıtyn úzdiksiz elektr qýatyn beretin tehnıkalyq quraldarmen jabdyqtalady.
50. Tólem júıesin paıdalanýshy men Ortalyqtyń arasyndaǵy baılanysty júzege asyratyn baǵdarlamalyq qamtamasyz etýge, tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyna ruqsatsyz kirýden qorǵaıtyn baǵdarlamalyq-apparattyq keshenge, sondaı-aq tólem júıesin paıdalanýshynyń aqparattyq júıesinde daıyndalǵan elektrondyq qujattardy tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynyń ótkizý tehnologııasyna ózgerister engizilgen jaǵdaıda, tólem júıesin paıdalanýshy ózgeris engizilgen kúnnen bastap on jumys kúni ishinde bul jóninde Ulttyq Bankke erikti jazbasha nysanda habardar etedi.
7-taraý. Qyzmet kórsetetin qyzmetkerlerdiń jumysyn uıymdastyrý
51. Tólem júıesimen jumys isteýge ruqsat etilgen adamdar mynadaı sanattarǵa bólinedi:
1) tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyn basqarýshy;
2) tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynyń operatory;
3) tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynyń qaýipsizdik ofıseri.
52. Qyzmet kórsetetin qyzmetkerlerdiń jumysyn uıymdastyrý kezinde tólem júıesiniń termınaly ne onyń qosymshasy arqyly MT 100 jáne (nemese) MT 102 formatynda tólem habarlaryn jasaý fýnksııasy bolǵan kezde bir adamnyń Talaptardyń 51-tarmaǵynda kórsetilgen ártúrli adamdar sanattarynyń fýnksııalaryn (tolyq nemese ishinara) atqarýyna jol berilmeıdi.
53. Tólem júıesin paıdalanýshy mynadaı ishki tirkeý jýrnaldaryn júrgizýdi júzege asyrady:
1) tólem júıesimen jumys isteýge ruqsat berilmegen adamdardyń Úı-jaıǵa kelý jýrnalyn, onda mynalar kórsetiledi:
kelýshi kirgen jáne shyqqan kúni, ýaqyty men kelý maqsaty;
kelýshiniń tegi jáne qoly;
tólem júıesimen jumys isteýge ruqsat berilgen adamdardyń qatarynan birge ilesip júretin adamnyń tegi men qoly;
2) negizgi aqparatty paıdalaný jýrnaly, onda mynalar kórsetiledi:
negizgi aqparatty paıdalanýdy bastaý jáne aıaqtaý kúni, ýaqyty;
negizgi aqparatty paıdalanatyn adamnyń tegi jáne qoly;
aýystyrý sebebi kórsetilgen negizgi aqparatty aýystyrý kúni;
3) tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynyń júıelik blogyn plombalaý jáne plombalar men mórlerdiń bútindigin tekserý jýrnaly, onda mynalar kórsetiledi:
plombalaýdyń nemese plombalardyń nemese mórlerdiń bútindigin tekserý kúni men ýaqyty;
plombalaýdy nemese plombalardyń nemese mórlerdiń bútindigin tekserýdi júzege asyrǵan adamnyń tegi jáne qoly;
plombalaýdyń nemese plombalardyń nemese mórlerdiń bútindigin tekserýdiń sebepteri;
súrgi salý nysandary jáne súrgi salýǵa arnalǵan plombanyń nemese stıkerdiń materıaly.
54. Talaptardyń 53-tarmaǵynda kórsetilgen ishki tirkeý jýrnaldary nómirlenedi, tigiledi jáne tólem júıesin paıdalanýshynyń mórimen (ol bar bolsa) bekitiledi. Ishki tirkeý jýrnaldaryndaǵy qate jazbalar túzetilýge tıis jáne tólem júıesimen jumys isteýge ruqsat berilgen jaýapty adamnyń qolymen rastalady.
55. Tólem júıesin paıdalanýshy Talaptardyń 53-tarmaǵynda kórsetilgen ishki tirkeý jýrnaldaryn sońǵy jazba jasalǵan kúnnen bastap keminde bir jyl saqtaıdy.
56. Tólem júıesin paıdalanýshynyń ishki qujattarynda mynalar aıqyndalady:
1) jumys pen úzilisterdiń ýaqytyn, demalys jáne mereke kúnderindegi jumys tártibin, sondaı-aq tólem júıesiniń operasııalyq kúni uzartylǵan jaǵdaılardy kórsete otyryp, tólem júıesimen jumys isteý rejımi;
2) árbir qyzmetker boıynsha:
tólem júıesin paıdalanýshy jumys ornynyń basqarýshysy, operatory nemese qaýipsizdik ofıseri;
tólem júıesine berilgen jáne tólem júıesinen alynǵan elektrondyq qujattardy muraǵattaý jáne saqtaý;
tólem júıesin paıdalanýshynyń júıelik blogynda mórlerdiń nemese plombalardyń bútindiginiń monıtorıngi boıynsha oryndaıtyn fýnksııalaryn kórsete otyryp, tólem júıesimen jumys isteýge ruqsat berilgen qyzmetkerlerdiń (laýazymy, tegi jáne ınısıaldary kórsetilgen) tizimi;
3) qol jetkizý deńgeıi men oryndaıtyn fýnksııalaryn kórsete otyryp, Talaptardyń 47-tarmaǵynda kórsetilgen resýrstarǵa kirýge ruqsaty bar qyzmetkerlerdiń (laýazymy, tegi jáne ınısıaldary kórsetilgen) tizimi;
4) kirýge ruqsat berý maqsattary kórsetile otyryp, jeli jáne derekterdi berýdiń ózge de tehnıkalyq arnalary arqyly tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyna kirýge ruqsaty bar qyzmetkerlerdiń (laýazymy, tegi jáne ınısıaldary kórsetilgen) jáne resýrstardyń tizimi;
5) tólem júıesine berilgen jáne tólem júıesinen alynǵan elektrondyq qujattardy saqtaýdyń talaptary, merzimderi jáne oryndary sondaı-aq osy muraǵattarǵa kirýdiń tártibi kórsetile otyryp, olardy muraǵattaýdyń jáne odan ári saqtaýdyń tártibi;
6) tehnıkalyq quraldardy, parolderdi nemese tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyna kirýdi qamtamasyz etetin basqa da aqparatty saqtaý talaptary men oryndaryn, olarǵa kirý rásimderin jáne aýystyrý merzimderin kórsete otyryp, olardy saqtaý jáne paıdalaný tártibi;
7) tólem júıesin paıdalanýshynyń aqparattyq júıesinde daıyndalǵan elektrondyq qujattardy tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyna berý tártibi;
8) tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynda ornatylǵan, ruqsatsyz kirýden qorǵaıtyn baǵdarlamalyq-apparattyq keshenmen jáne baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdiń tutastyǵyn qamtamasyz etý quraldarymen jumys isteý tártibi;
9) tólem júıesi termınalymen jumys isteý tártibi men rásimderi;
10) bir arnadan basqasyna ótý jaǵdaılary men rásimderin kórsete otyryp, derekter ótkizýdiń negizgi jáne rezervtik arnalarymen jumys isteý tártibi.
57. Tólem júıelerin paıdalanýshy tólem júıesinde jumys isteýge jiberilgen qyzmetkerlerden tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyna kirýdi qamtamasyz etetin parolderdi nemese basqa aqparatty, sondaı-aq konfıdensıaldy jáne negizgi aqparatty jarııa etpeý jáne taratpaý týraly arnaıy mindetteme alady.
58. Qaýipsizdikke qatysty aǵymdaǵy jáne jedel máselelerdi sheshý qajet bolǵanda, tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornynyń operatory men qaýipsizdik ofıseri tólem júıesiniń qaýipsizdigi bólimshesimen ózara is-áreket jasaıdy.
8-taraý. Operasııalyq táýekeldi basqarýǵa jáne tólem júıesin paıdalanýshy
qyzmetiniń úzdiksizdigin qamtamasyz etýge qoıylatyn talaptar
59. Operasııalyq táýekeldi basqarý maqsatynda tólem júıesin paıdalanýshy mynalardy:
1) operasııalyq táýekeldi basqarý ádisterin;
2) tólem júıesin paıdalanýshynyń baǵdarlamalyq-tehnıkalyq kesheniniń jumys isteý sapasy men senimdiligin baǵalaý tártibin;
3) tólem júıesin paıdalanýshy qyzmetiniń úzdiksizdigin qamtamasyz etý josparyn aıqyndaıtyn ishki qujattardy júrgizýdi qamtamasyz etedi.
60. Tólem júıesin paıdalanýshy standartty emes jaǵdaılarda tólem júıesin paıdalanýshynyń baǵdarlamalyq-tehnıkalyq kesheniniń jumysyn qalpyna keltirý úshin, tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyna jáne onyń ornalastyrýǵa, tólem júıesiniń termınalyna, Ortalyqpen ózara is-qımyl jasaýǵa, negizgi aqparatty paıdalaný jáne saqtaý tártibine, qyzmet kórsetetin qyzmetkerlerdiń jumystarynyń uıymdastyrylýyna qoıylatyn talaptardy qosa alǵanda, Talaptardyń 2, 3, 4, 5, 6, 7 jáne osy taraýlarynda belgilengen talaptarǵa sáıkes keletin rezervtik ortalyqtyń jumys isteýin qamtamasyz etedi.
61. Tólem júıesin paıdalanýshy Ortalyqtyń tólem júıesimen kommýnıkasııalaýdyń (derekter berýdiń) rezervtik arnasynyń jumys isteýin qamtamasyz etedi. Kommýnıkasııanyń rezervtik arnasyn tólem júıesiniń rezervtik jáne (nemese) negizgi ortalyǵynyń jelilik (kommýnıkasııalyq) jabdyǵyna qosý múmkindigi qarastyrylady.
62. Tólem júıesin paıdalanýshy qyzmetiniń úzdiksizdigin qamtamasyz etý josparynda mynadaı negizgi talaptar qamtylady:
1) rezervtik ortalyqtyń ornalasqan jeri;
2) standartty emes jaǵdaıdyń týyndaǵany týraly, onyń retteý nátıjeleri týraly tólem júıesin paıdalanýshynyń basshylyǵyn jáne Ulttyq Bankti habardar etý tártibi;
3) rezervtik ortalyqta qalpyna keltirý talap etiletin, paıdalanýshynyń Ortalyqtyń tólem júıesimen jumys isteýin qamtamasyz etetin tehnıkalyq, baǵdarlamalyq nemese basqa da quraldardyń tizbesi;
4) rezervtik ortalyqta paıdalanylatyn, tólem júıesin paıdalanýshynyń baǵdarlamalyq-tehnıkalyq kesheniniń jumys isteýin qyzmetkerlerdiń jumysyn qoldaýǵa arnalǵan tynys-tirshilikti qamtamasyz etý júıeleriniń (elektrmen jabdyqtaý, jylý, jeldetkish, sýmen jabdyqtaý, káriz, órt sóndirý jáne órt dabyly, ǵımarattardy kúzetý) tizbesi;
5) tólem júıesin paıdalanýshynyń baǵdarlamalyq-tehnıkalyq keshenin rezervtik ortalyqqa qaıtalaý jáne rezervteý tártibi;
6) rezervtik ortalyqta qalpyna keltirýge jatatyn tólem júıesin paıdalanýshynyń bıznes-prosesteri;
7) árbir bıznes-prosess boıynsha tólem júıesin paıdalanýshynyń qalpyna keltirý komandalarynyń, olardyń rezervtik ortalyqtyń jumysyna aýysqan kezdegi is-qımyldarynyń tártibi sıpattalǵan tizimi;
8) tólem júıesin paıdalanýshynyń qalpyna keltirý komandasyna jumysty rezervtik ortalyqqa aýystyrý jáne ony rezervtik ortalyq ornalasqan jerge tasymaldaý qajettigi týraly habarlaý tártibi;
9) syrtqy ózara is-qımyl jasaýǵa arnalǵan baılanys;
10) rezervtik ortalyqtyń jumysyn testileýden ótkizý tártibi.
63. Negizgi ortalyqta standartty emes jaǵdaı týyndaǵan kezde tólem júıesin paıdalanýshy:
1) tólem júıesin paıdalanýshynyń baǵdarlamalyq-tehnıkalyq keshenin rezervtik ortalyqqa aýystyrýdy qamtamasyz etedi.
Tólem júıesin paıdalanýshynyń baǵdarlamalyq-tehnıkalyq keshenin rezervtik ortalyqqa aýystyrý boıynsha standartty ýaqyt normatıvi standartty emes jaǵdaı týyndaǵan sátten bastap úsh saǵattan aspaıdy.
Standartty ýaqyt normatıvin saqtaýǵa múmkindik bolmaǵan kezde tólem júıesin paıdalanýshy Ortalyqtyń tólem júıesiniń operasııalyq kúni aıaqtalǵanǵa deıin tólemder men aqsha aýdarymdary boıynsha qabyldanǵan mindettemelerdi oryndaý qajettigin eskere otyryp, tólem júıesin paıdalanýshynyń jumysyn rezervtik ortalyqqa aýystyrý úshin qajetti sharalardy qabyldaıdy;
2) faksımıldi baılanys quraldary arqyly Ulttyq Bankke baǵdarlamalyq-tehnıkalyq keshendi rezervtik ortalyqqa aýystyrý sheshiminiń qabyldanǵandyǵy týraly hatty kórsetilgen sheshim qabyldanǵannan keıin úsh saǵattyń ishinde jiberedi, kelisi jumys kúni hattyń túpnusqasyn usynady;
3) faksımıldi baılanys quraldary arqyly Ulttyq Bankke baǵdarlamalyq-tehnıkalyq keshendi rezervtik ortalyqqa aýystyrý nátıjeleri týraly hatty aýystyrý jumystary aıaqtalǵannan keıin úsh saǵat ishinde jiberedi, kelisi jumys kúni hattyń túpnusqasyn usynady;
4) faksımıldi baılanys quraldary arqyly Ulttyq Bankke baǵdarlamalyq-tehnıkalyq keshendi qaıtadan negizgi ortalyqqa aýystyrý nátıjeleri týraly hatty aýystyrý jumystary aıaqtalǵannan keıin úsh saǵat ishinde jiberedi, kelisi jumys kúni hattyń túpnusqasyn usynady.
64. Tólem júıesin paıdalanýshy jylyna keminde bir ret tólem júıesin paıdalanýshynyń jumysyn rezervtik ortalyqty paıdalanýǵa josparly aýystyrý jolymen rezervtik ortalyqtyń jumys isteýin testileýdi júrgizedi. Tólem júıesin paıdalanýshy Ulttyq Bankke josparlanyp otyrǵan testileý merzimderi týraly baǵdarlamalyq tehnıkalyq keshendi rezervtik ortalyqqa josparly aýystyrý bastalǵanǵa deıin on jumys kúni buryn jazbasha habarlaıdy.
Tólem júıesin paıdalanýshy testileýdiń nátıjeleri týraly málimetterdi, anyqtalǵan problemalardy (bar bolsa) jáne olardy joıý boıynsha qabyldanǵan sharalar týraly málimetterdi kórsete otyryp, Ulttyq Bankke baǵdarlamalyq-tehnıkalyq keshendi rezervtikten negizgi ortalyqqa qaıtarý boıynsha is-sharalar aıaqtalǵan kúnnen keıingi bes jumys kúni ishinde usynady.
65. Tólem júıesin paıdalanýshy operasııalyq táýekeldi basqarý ádisterin retteıtin qujatty jáne tólem júıesin paıdalanýshy qyzmetiniń úzdiksizdigin qamtamasyz etý josparyn ózektendirý qajettiligi turǵysynan jyl saıyn taldaýǵa tıis.
9-taraý. Qorytyndy erejeler
66. Tólem júıesin paıdalanýshy men Ortalyqtyń arasynda tólem júıesinde qyzmet kórsetý týraly jasalǵan shart buzylǵan (qoldanylý merzimi aıaqtalǵan) kezde Ortalyq bul týraly Ulttyq Bankke shart buzylǵan kúnnen keıingi kelesi jumys kúninen keshiktirmeı shartqa sáıkes habarlaıdy.
67. Ulttyq Bank Talaptardyń 13 jáne 50-tarmaqtarynda kózdelgen habarlamany alǵan kúnnen bastap on kúndik merzim ishinde tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyn tekserý qajettiginiń bar ne qajettiginiń joq ekendigi týraly sheshim qabyldaıdy.
Eger tólem júıesin paıdalanýshynyń qyzmetinde Talaptardyń buzylǵandyǵy anyqtalsa ne sońǵy tekserý eki jyldan astam ýaqyt ishinde júrgizilse (júzege asyrylsa) tekserý júrgizýge ruqsat etiledi.
Ulttyq Bank tekserý júrgizý (júzege asyrý) týraly sheshim qabyldanǵan kúnnen ne ótinish alǵan kúnnen bastap eki aı ishinde tólem júıesin paıdalanýshynyń jumys ornyna tekserý júrgizedi (júzege asyrady).
Qaýly Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde 2016 jylǵy 5 qazanda Normatıvtik quqyqtyq kesimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №14289 bolyp engizildi.