«Jolaýshynyń jumysy júrse bitedi» deıdi halyq danalyǵy. Osy bir sóz qımyl-qozǵalystyń, bir orynda turyp qalmaı, ilgerileı túsýdiń adam ómiri úshin qanshalyqty paıdaly ekendigin eske salyp turǵan tárizdi. Al alǵa qaraı qadam basý úshin soǵan múmkindik týǵyzatyndaı qolaıly jaǵdaılar qajet.
Qazirgideı jahandaný jaǵdaıynda el ishindegi kólik júıesin oıdaǵydaı damytpaıynsha, Qazaqstan ekonomıkasyn álemdik sharýashylyq júıesine tabysty ıntegrasııalaý múmkin emes. Sondyqtan da kólik salasynyń qyzmetin óristetý, birinshi kezekte, osy júıeniń ınfraqurylymynyń damý deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalýy tıis.
Qazirgi tańda elimizde avtomobıl joldaryn jetildirý turǵysynda birqatar iri jobalar júzege asyrylýda. Búginde qarqyndy jumystar júrgizilip jatqan «Batys Qytaı – Batys Eýropa» halyqaralyq tranzıttik kólik dálizin solardyń ishindegi eń mańyzdysy retinde atap kórsetýge bolady. Osy jobaǵa alǵashqy kezeńde bólingen 114,4 mıllıard teńge jalpy uzaqtyǵy 1345 shaqyrymdy quraıtyn jol boıyn jumyspen tolyq qamtýǵa múmkindik berdi. Qazaqstan arqyly ótetin bóliginiń jalpy uzaqtyǵy 2787 shaqyrymǵa sozylatyn bul dálizdiń qurylysy bıylǵy jyly tolyq aıaqtalmaq.
Bul joldyń ózine tán ereksheligi sol, onyń qurylysyna jańa tehnologııalar men materıaldar paıdalanylýda. Olardyń qatarynda ornyqtylyqty arttyratyn qurylǵylardy, geosıntetıkalyq materıaldardy, sement-beton jabyndylaryn, gofrırlengen qubyrlardy, kópirlerdi monolıtti salý tehnologııasyn aıryqsha atap kórsetýge bolady. Ondaǵy basty maqsat jol sapasyn arttyryp, qurylystyń quny men energııa shyǵynyn tómendetý, avtomobıl joldarynyń qyzmet etý merzimin uzartý jáne qaýipsizdikti kúsheıtý bolyp tabylady.
Jalpy, «Nurly jol» baǵdarlamasy sheńberinde Qazaqstanda 2020 jylǵa deıin jolǵa qatysty jalpy quny 2,4 trıllıon teńge bolatyn 11 jobany júzege asyrý josparlanyp otyrǵanyn erekshe atap kórsetken jón. Atalmysh baǵdarlamany júzege asyrý úshin halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń 5,4 mıllıard dollardy quraıtyn zaımdaryn tartý qarastyrylýda. Atap aıtar bolsaq, Halyqaralyq qaıta qurý jáne damý bankinen – 3,6 mıllıard, Azııa damý bankinen – 690 mıllıon, Eýropa qaıta qurý jáne damý bankinen – 243 mıllıon jáne Islam damý bankinen 908 mıllıon dollar tartý kózdelip otyr.
Salynýǵa tıis joldardyń ishinde Ortalyq – Ońtústik jalpy uzaqtyǵy 1200 shaqyrymǵa jetetin eń úlken jobalardyń qataryna jatady. Qazirgi ýaqytta Astana – Temirtaý, Astana – Qaraǵandy, Almaty – Qapshaǵaı aralyqtarynda qurylys jumystary qarqyndy júrýde.
1000 shaqyrymdyq Ortalyq – Shyǵys jobasy Astanadan bastalyp, Pavlodar arqyly О́skemenge deıin sozylatyn bolady. Búgingi kúni Astana – Pavlodar jáne Pavlodar – Semeı ýchaskelerinde jumystar atqarylýda. Bul joba 2019 jyldyń sońyna deıin tolyq aıaqtalýǵa tıis. Atalmysh jobanyń Ulttyq qor men respýblıkalyq bıýdjet esebinen qarjylandyrylyp otyrǵanyn nazarǵa sala ketken artyq emes.
Odan keıingi baǵyt – Reseıdiń Astrahan qalasyna qaraı shyǵatyn Ortalyq – Batys jobasy. Eki myńnan astam shaqyrymdy quraıtyn bul baǵyt eń iri joba bolyp sanalady. Osy joldyń Beıneý men Aqtaý aralyǵynda qurylys jumystary bıylǵy jyldyń sońyna deıin aıaqtalýy tıis. Ortalyq – Batys jobasy negizinen halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń esebinen qarjylandyrylatyn bolady.
Sol sııaqty, Qyzylorda – Jezqazǵan – Qaraǵandy baǵyty da Qazaqstan úshin mańyzdy jobalardyń birinen sanalady. Qazirgi tańda Qyzylorda arqyly ótetin «Batys Qytaı – Batys Eýropa» tranzıttik kólik dáliziniń qurylysy aıaqtalýǵa jaqyndap keledi. Osyndaı sebepten de Qyzylorda men Jezqazǵan arasyndaǵy jol ýchaskesin qaıta jańǵyrtýǵa degen qajettilik týyndap otyr. О́tken jyldyń ózinde ǵana osy ýchaskeniń 157 shaqyrymynda jóndeý jumystary júrgizildi. Bul jobany qarjylandyrýdy da Ulttyq qor qamtamasyz etetin bolady.
Elordany Reseı Federasııasymen jalǵaýda aıtarlyqtaı ról atqaratyn Astana – Petropavl jobasynyń da el ómirinde alar mańyzy úlken. Búgingi kúnge qarasty Astanadan Soltústik Qazaqstan oblysynyń shekarasyna deıingi jumystar tolyq aıaqtaldy.
Uzaqtyǵy jaǵynan onsha kólemdi bolmasa da Jetibaı – Jańaózen, Úsharal – Dostyq, Oral –Kamenka, Uzynaǵash – Otar joldary da óńir ekonomıkasyn damytýǵa ózindik úlesterin qosatyn tıimdiligi zor jobalar bolyp tabylady.
Kez kelgen el úshin, birinshi kezekte, onyń ekonomıkasy úshin jol-kólik ınfraqurylymynyń alatyn orny erekshe. Sondyqtan da keıde joldardy ekonomıkanyń kúretamyry dep atap jatatynymyz bar. Ásirese, jer aýmaǵy jaǵynan, álemde 9-shy oryn alatyn ulan-baıtaq elimiz úshin jol degenimizdiń ózi asqan qajettilik. Jaqsarǵan jol – jańarǵan tirshilik belgisi. Olaı bolsa, jańadan salynǵan joldar boıyndaǵy ómirdiń jaqsylyq jaǵyna qaraı túrlene túserine degen úmit te úlken.
Seıfolla ShAIYNǴAZY,
«Egemen Qazaqstan»