Jomart júrekti jan

Elbasynyń Astanadaǵy alqaly jıyndardyń birinde «Áleýmettik jaýapkershilik turǵysynan memleket negizinen óz jolynan ótti, tutastaı alǵanda óziniń osy fýnksııasyn tıimdi oryndady. Endi – kezek bıznestiki...» dep aıtqan salmaqty sózin otandyq  kásipkerlerge úndeý retinde qabyldaǵan jón. Búginde memlekettik qoldaýdyń arqasynda myńdaǵan kásipker tirshiliginiń tasyn órge domalatyp otyrǵany málim. Sol járdemniń qaıtarymy retinde bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi máselesi jaıdan-jaı qozǵalyp otyrǵan joq. Jalpy, elimizde járdemge zárý azamattar az emes. Ásirese, qoǵamnyń áleýmettik turǵyda az qorǵalǵan toptary qoldaýǵa kóbirek muqtaj. Solarǵa járdem kórsetip, qol ushyn sozý – damy­ǵan qoǵamnyń birden-bir belgisi. Sebebi, órkenıetti elderde áleý­mettik máselelerdi sheshýge atsalysýdy bıznesmender ózine abyroı sanaıdy, qoǵam aldyndaǵy paryzy dep túsinedi. О́kinishke qaraı, bizdegi qaltalylar tek keıbir aksııalarǵa arnaıy shaqyrý alǵanda nemese jergilikti bı­liktiń suranysy boıynsha ǵana qozǵalady. Al qazirgideı daǵdarys óris alǵan zamanda kásipkerlerdiń qaıyrymdylyǵy azaıa túskeni de shyndyq. Osy turǵyda jýyrda Shym­kentte ótken «Biz birgemiz!» qaıy­­rymdylyq aksııasynyń qoǵamdyq mán-mańyzy zor boldy. Múm­kindigi shekteýli azamattardyń turmys-tirshiligin jaqsartý jáne olarǵa kómektesý maqsatynda uıymdastyrylǵan bul is-shara ásirese qaltaly azamattarǵa jaqsy oı salýy tıis. Atalmysh aksııaǵa qatysqan oblys ákimi Janseıit Túımebaev demeýshilik jasaǵan jomart azamattarǵa alǵysyn bildire otyryp «Konstıtýsııaǵa sáıkes múmkindigi shekteýli azamattar memlekettiń barlyq azamattarymen teńdeı quqyqtary bar. Sol sebepten, biz osy otandastarymyzǵa barynsha qoldaý jasap, únemi jaǵdaıyn jaqsartyp otyrýǵa tıispiz», dep pikirin bildirdi. Is-sha­ra barysynda demeýshilik jasa­ǵan azamattarǵa Alǵys hat tabys etildi. Osy marapatqa ıe bolǵan kásip­kerdiń biri – Qaırat Moldaseıitov. Bıznes áleminde kóptegen bıikterdi baǵyndyryp, ońdy tirlikterimen tanylǵan «Otaý stroı» JShS-in el qaıyrymdy isteri arqyly da jaqsy biledi. Qurylys salasynyń úzdigi sanalatyn «Otaý stroı» kompanııasynyń bas dırektory Q.Moldaseıitovke shyn júrekten alǵysyn aıtyp, rızashylyǵyn bildirgen jandardy kóptep kezdes­tirýge bolady. Jasaǵan jaq­sy­lyǵyn jarnamalaıtyn ádeti joq, esesine onyń berip jatqan kóme­giniń, atqaryp otyrǵan qaıy­rymdy isteriniń aýqymy kim-kimdi bolsyn tańqaldyrary sózsiz. Kezinde Túrkistan men Shym­kent qalasyn basqarǵan Qaı­rat Quseıin­uly iskerlik jáne uıym­das­tyrýshylyq qabiletimen tanylyp, ákim laýazymyndaǵy atqarǵan jumysyna da joǵary baǵa aldy. «Otaý stroıdyń» elge jasaǵan qaıyrymdylyǵyna qarap otyryp, kompanııa basshysynyń adamgershilik qasıeti men darhan peıilin túsinesiz. Kompanııanyń demeýshiligimen Túrkistan qala­synda 16 páterli turǵyn úı salynyp, barlyq páterlerdiń kilti baspanasyz júrgen múgedek jan­darǵa tabys etildi. Birli-jarym páter syılaý elimizde bar bolǵa­nymen, kóp páterli turǵyn úıdi basybútin muqtajdarǵa berý Túrkistanda buryn-sońdy bolma­ǵan qaıyrymdylyq. Búginde elimizdegi basty áleý­mettik máselelerdiń biri baspanaly bolý ǵoı. Tipti, densaýlyǵy jaqsy, jaıly jumysqa ıe talaı adam turmystyń taýqymetin kórip, turǵyn úıge qol jetkize almaı júrgende páterge ıe bolǵan múmkindigi shekteýli azamattardyń qýanyshty kóńil-kúıin túsinýge bolady. «Qaıyr qylsań, bútin qyl» degendeı, «Otaý stroıdyń»  demeý­shiligimen turǵyzylǵan bul ǵımarattar joǵary sapasymen erekshelenedi. Tipti, qajetti sý eseptegishterine deıin ornatylǵan. – «Otaý stroı» kompanııasy demeýshi retinde salyp bergen páterlerge ıe bolyp, bir qaýym el qonys toıyn toılaǵanbyz. О́zim múgedek janmyn, bir aıaǵym joq. Talaı jyl páter jaldap turdym. Ákimshilikke turǵyn úı kezegine de turǵanmyn. Otbasymda eki balam bar. «Otaý stroı» bul saýapty iske óte jaýapkershilikpen qarady. Úı jyly sýǵa, ortalyqtandyrylǵan jylytý júıesine qosylǵan, ıaǵnı barlyq jaǵdaıy jasalǵan, – dep rızashylyǵyn bildiredi páter ıeleriniń biri Maqsat Batyrhanov. Túrkistannyń taǵy bir tur­ǵyny Elmıra Orazalıeva «О́zim de, kúıeýim de múgedektimizge baı­lanysty járdemaqy alamyz. Osy páterdi almaı turyp, kó­ship-qonyp, qatty qınalǵan edik. Buǵan deıin 8 jyl páter jaldap turǵanbyz. Onyń ústine 2011 jyly týylǵan balam aıaq astynan aýyryp, múgedek bolyp qaldy. Balam júre almaıdy, azannan keshke deıin tósekte jatady. Jańa páterdiń barlyq jaǵdaıy jasalǵan. Úı óte yńǵaıly jerde ornalasqan, balalardyń mektebi de jaqyn. Aıtar alǵysym sheksiz, – dep aǵynan jaryldy. Budan bólek, Qaırat Molda­seıitov óz qarajatyna dál osy qasıetti qalada múgedek balalardy ońaltý ortalyǵyn da salyp berdi. Kezinde Elbasymyzdyń «Kemtar balalardy áleýmettik medısınalyq qorǵaý týraly» zańyna sáıkes ashylǵan bul mekeme buǵan deıin kóship-qonýdan kóz ashpaı, birneshe ret ǵımarat aýystyryp kelgen bolatyn. Áýeli aýdandyq qarjy bóliminiń ǵımaratynda, keıinnen salyq basqarmasyndaǵy bólmelerdi jalǵa alyp otyrdy. Tipti, mekeme qyzmetkerleri men tárbıe­lenýshileriniń shap-shaǵyn 2 ból­mede otyrǵan kezi de bolǵan. Árı­ne, munyń barlyǵy múmkindigi shekteýli balalarǵa óte aýyr tıdi. Qazirgi tańda munda 80 oqýshy bar. Sonyń ishinde múgedek sanalatyn balalardyń sany – 33. «Otaý stroı» syılaǵan jańa ǵımarattyń ishi keń, balalar úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Ár muǵalim jeke bólmede otyrady, balalarmen jeke sabaq ótkizedi. Aıta keteıik, Ońtústiktegi dál osyndaı 16 uıymnyń ishinde tek Túrkistan qalasyndaǵy mekemeniń ǵımaraty demeýshilikpen salynǵan. Sondaı-aq, Qaırat Molda­seıitov Jambyl oblysynyń Qordaı aýdanynda 100 oryndyq balabaqsha men meshit salyp berdi. Kórshi qyrǵyz elimen aýyly aralas, qoıy qoralas jatqan Qarakemer aýylynda úlken sport kesheni men emhananyń da tusaýy kesildi. Endi zamanaýı keshende aýdan jasóspirimderi sportpen shuǵyldanyp, úlken jarystarǵa daıyndyq jasaýǵa múmkindik alsa, aýyldaǵy medısınalyq qyz­met kórsetýdiń deńgeıi de jaqsara tústi. Bul aýqymdy joba­lardyń barlyǵy da kompanııa qarajatynyń esebinen júzege asty. Osy aýyldyń túlegi Qaırat Moldaseıitov týǵan aýyly, bilim alǵan qasıetti shańyraǵy men ustazdaryna, jalpy jerlesterine degen qurmetin, taǵzymyn, ystyq yqylasyn osylaısha bildirdi. Kásipker-mesenat, ásirese, kóp balaly otbasylarǵa qarasyp turady. Onyń bir sebebi óziniń de kóp balaly otbasynan shyǵýy bolsa kerek. 10 ul-qyz tárbıelengen otbasynan túlep ushqan Qaırat Quseıinuly búginde 6 perzenttiń baqytty ákesi. «Otaý stroıdyń» Shymkent qalasynda atqarǵan ıgilikti isteri óz aldyna bir tóbe. Ásirese AITV (VICh) indetine shaldyqqan balalarǵa bergen kómegin erekshe atap ótý qajet. 2006 jyly Ońtústiktegi 180-ge jýyq bala medı­sına mamandarynyń salǵyrt-salaqtyǵy saldarynan atyń óshkir juqpaly aýrýdy juqtyrǵany málim. Beıkúná balalardyń ómirin óksitken oqys oqıǵaǵa kinálilerdiń birqatary sottalǵanymen, báribir olardyń baltalanǵan taǵdyry bútindeýge kelmeıtini júregińdi aýyrtatyn-aq jaıt. Ras, memleket olarǵa qajetti dári-dármekterin berip jatyr. Sol jyldary búkil qoǵam bolyp qarajat jınap, zardap shekken otbasylarǵa járdem kórsetildi. Biraq, bul bir rettik aksııa ǵana. Al ómir bolsa jalǵasyp jatyr. Taǵdyr tálkegine ushyraǵan sol balalar búginde eseıip, oń-solyn tanıtyn, al, eresekteri otbasy quraıtyn jasqa da jetti. О́kinishke qaraı, bizdiń qoǵam qaýipti indetke ushyraǵandardy áli qabyldaı qoımady. VICh dertine shaldyqqan balalardan qubyjyq kórgendeı qorqady. Al biraq, bul balalar eshqashan da, eshkimnen de shetqaqpaı kórmeýi tıis. Sondyqtan, qaterli aýrýǵa ushyraǵandar psı­hologııalyq kómekke asa zárý. «Bolashaq» aqparattyq qoldaý ortalyǵy dep atalatyn mekemede búginde VICh dertin juqtyrǵan balalarmen birge tilinde múkisi, denesinde kemistigi bar 40-jýyq bala tárbıelenýde. Olarǵa pedagog-psıholog, logoped, defektolog mamandar qyzmet kórsetedi. Mundaı muńǵa oranǵan bala­lardyń quqyn qorǵaý maqsatynda «Balalardy JQTB-dan qorǵaý» qoǵamdyq qory da quryldy. Alaıda, jyldar boıy onyń qyz­metkerleri jeke ǵımarattyń joqtyǵynan jalǵa alǵan ból­melerdi panalap keldi. Tek 2014 jyly ómir synaǵyna túsken balalardy qamqorlyǵyna alǵan qo­ǵamdyq qor ujymy «Nursát» shaǵyn aýdanynda boı kótergen jańa ǵımaratqa qonys aýdaryp, máre-sáre kúı keshti. «Aqparattyq-ońaltý ortalyǵynyń» ashylýy «Balalardy JQTB-dan qorǵaý» qoǵamdyq qorynyń, dertke shal­dyqqan balalar men olardyń ata-analarynyń jabyrqaý kóńilin bir jubatyp tastady. Endigi jerde bul jańa ortalyq qaterli dertke ushyraǵan balalardy qoǵamǵa barynsha beıimdeý maqsatyndaǵy jumysty odan ári sapaly túrde jalǵastyratyn bolady. Alystan menmundalap turǵan osy záýlim ortalyqty jeke qar­jysyna salyp bergen jomart júrekti, mol meıirimdi abzal azamat Qaırat Moldaseıitovke qoǵamdyq qordyń ujymy, balalar men ata-analar sheksiz rıza. «Moldaseıitov qala ákimi bolyp turǵanynda bizge arnaıy kelip, jaǵdaıymyzdy kórgen soń kómektesýge ýáde berdi. Biraq, artynsha qyzmetinen ketip, bıznes­ke oraldy. Shynymdy aıtsam, bizge bergen ýádesin umytqan shyǵar dep oıladym. Alaıda ol sózinde turatyn naǵyz er azamat eken, bizdiń qor úshin osyndaı tamasha ǵımarat salyp berdi. Buryn arnaıy semınar-trenıngter ótkizip, halyqty, ásirese, jastardy oqytýǵa múmkindik joq edi. Endi oǵan jol ashyldy. Ortalyqta zańger, áleýmettik qyz­metkerler, psıhologtar qyzmet kórsetedi», deıdi qoǵamdyq qordyń tóraıymy Janetta Jazyq­baeva. «Aqparattyq-ońaltý orta­lyǵynyń» barlyq bólmeleri jıhaz­darmen jabdyqtalǵan. Onda uldarǵa bólek jáne qyzdarǵa bó­lek arnalǵan, jasaýy túgel ból­meler daıyndalǵan. Qaırat Moldaseıitovtiń kredosy – bıznesinen túsken tabysynan jyl saıyn dástúrli túrde eldiń ıgiligi úshin áleýmettik mańyzy bar nysandy tapsyryp otyrý. Osy ustanymynan kóp jyldan beri aınyǵan emes. Bul ásirese táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵynda da aıryqsha mańyzǵa ıe. Sebebi, elimizdegi jetistikterdiń barlyǵy, onyń ishinde bıznestiń de órkendeýi ata-babamyz ǵasyrlar boıy ańsap kelgen Táýelsizdiktiń arqasy, Elba­synyń kásipkerlerdi qoldaý saıasatynyń arqasy. Osyny eskere otyryp, «Otaý stroı» kompanııasy qazirgi tańda oblys ákimi Janseıit Qanseıitulymen jáne qala ákim­digimen aqyldasyp, jańa jobany iske asyrý baǵytynda jumys atqarýda. Ázirshe bul Shymkent qalasynda múgedekterge arnalǵan áleýmettik ortalyq bolady dep boljanýda. Rasynda, «Qaırat Quseıinulynan elimizdegi kóptegen kásipkerler úlgi alsa eken» degen pikirlerdi jıi estımiz. Elimizde Moldaseıitovten de dáýletti bıznesmender barshylyq qoı. Olar da muqtajdarǵa dál osy azamattaı qarasyp, janashyrlyq tanytar bolsa, halyqtyń ál-aý­qaty anaǵurlym jaqsara túser edi. Jandos BÁDELULY, «Egemen Qazaqstan» Ońtústik Qazaqstan oblysy