«Álemdegi bar qazaq – bir qazaq» (Elbasy kitaby týraly pikirler)

Dúnıejúzi qazaqtary qaýym­dastyǵy Tóralqa tóraǵasy bolyp tabylatyn, Prezıdent  Nursultan Nazarbaevtyń elimiz­diń bas basylymynda jarııa­lanǵan «Uly Dala ulaǵattary» dep atalatyn jańa eńbeginiń ásire­se tórtinshi bólimin sheteldegi qazaq dıas­porasy erekshe yqylaspen qa­byldaýda. Onyń «Qıyrdan kel­se qandastar» degen taqyryp­pen jarııalanǵan bóliginde Qa­zaq­stannyń syrttaǵy aǵaıynnyń kóshi-qonyna qatysty saıasaty jan-jaqty bezbendeledi. Tip­ti, ony tujyrymdama dep qabyl­daýǵa bolady. О́ıtkeni, onda álemniń ár shalǵaıynda tarydaı shashyraǵan qandastarymyzdy elge oraltýdyń mańyzy men máni jáne onyń memlekettiń bereke-birligin bekemdep, yrysyn molaıtyp, ǵumyryn baıandy etýdegi róli tolyq kórinis tapqan. Ony parasatty tulǵanyń myna bir júrekjardy sózinen aıqyn ańǵarýǵa bolady. «...О́z qolymyz óz aýzymyzǵa jetken kezde eń aldymen oılaǵanymyz – shetelderde júrgen aǵaıyndy elge oraltyp qýantý, tarıhı ádilettilikti qalpyna keltirý bolatyn. Uly kósh jalǵasa beredi. О́ıtkeni, álemdegi bar qazaq – bir qazaq. Atajurtqa oralýdyń da kúrmeýli máselesi kóp. Onyń zańdyq-quqyqtyq, áleýmettik-qoǵamdyq túıtkilderi bar. Olar­dyń bárin zaman talabyna saı tolyq rettep otyrý úshin ýa­qyt kerek, jan-jaqty jumys qajet. Biz árbir baýyrymyzdy ata­mekenin ańsap kelgen aǵaıyn dep qana qaramaı, bir týǵan baýyr, elge qosylǵan eleýli qazyna dep qabyldaımyz». Elbasy «shetelderdegi baýyr­­lary­myzdyń ónerin, ádebı mura­syn, halyqtyq qol ónerin, ata kásibin damytýda arnaıy ju­mys­tar júrgizip kelemiz. Bul – adamı kapıtaldy Otanǵa oral­týdyń oń qadamdarynyń biri. Bul qadam jańylmaıdy, shekara ja­bylmaıdy», dep shekara syrtyn­daǵy baýyrlarymyzǵa qatys­ty pikirinde óz ustanymyn ǵana emes bul árdaıym memleket saıasa­tynyń da basym baǵyty bolyp qala beretinine sendirip otyr. Qazaqstan Prezıdenti Táýel­siz­dikti jarııalaǵan alǵash­qy kúnderden-aq 1992 jylǵy Dúnıe­júzi qazaqtarynyń tuńǵysh quryltaıyn ótkizýge daıyn­dyq­tyń rýhanı josparyn bastap ketkenin búginde bireý bilse, bireý bilmeýi múmkin. Sondyqtan aldaǵy jyly Astanada óz jalǵasyn tabatyn Dúnıejúzi qazaqtarynyń V Quryltaıynan kúter úmit kóp. Onda qol jetken jetistikter sara­lanyp, ony ári qaraı eseleı túsý­diń joldary men ádisteri talqyǵa salynady dep josparlanýda. Talǵat MAMAShEV, Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy Tóralqa tóraǵasynyń birinshi orynbasary ALMATY

 

Urpaq tárbıesiniń ustyndary

Shynyn aıtý kerek, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly Dala ulaǵattary» atty jazbalary óte tartymdy. Oqyǵan adam bir­den qabyldaıdy. О́zim de «Egemen Qazaq­stan» gazetiniń ár nómirin qolǵa alǵan saıyn birden Elbasynyń jazbalaryna kóz júgirtip, bas almaı oqyp júrdim. «Biz búginde, qıt etse tárbıeshiler men muǵalimderdi, otbasy men ortany, odan asyp qoǵamdy kinálaýǵa beıimdelip baramyz. Teginde, tárbıe máselesin árkim ózinen bastaýǵa tıis. Demek, árqaısymyz búgingi jáne bolashaq urpaqqa baǵdar beretin pikir-paıymymyzdy aıtyp, jeke is-áreketimizben úlgi-ónege kórsetýimiz kerek. Sonda ǵana jur­tymyz jahandanýdyń jumyryna jutylyp ketpeı, qazaqy qalpymyzdy, dánekerli dástúr-saltymyzdy saqtaı alady. Sóıtip, ulttyq bolmys pen rýhanı qundylyqtardan, kisilik pen kishilik qasıetterden qol úzip qalmaıdy» deıdi Nursultan Ábishuly óz jazbasynda. Mine, Elbasy aǵa býynǵa, jastarǵa, zııaly qaýymǵa úlken úmit artyp, zor mindet júkteıdi. Kóshbasshymyz qaı býyndy da belsendi, qaıratty bolýǵa, shapshań ýaqyttyń talabyna saı bolýǵa úndeıdi. Ras, qaı zamanda da oıly azamat óziniń bıik parasatymen, ónegeli tárbıesimen, qarym-qabiletimen erekshelengen. Sondyqtan da Elbasymyz memleketimizdiń túp qazyǵy qazaq halqyna úkili úmit, úlken jaýapkershilik artyp, jańalyqtyń jarshysy, janashyry, qozǵaýshy kúshi bolyp, aldyńǵy lekte júr dep otyr. Jańa patrıotızm jalań sózben emes, naqty ispen kórinýi kerek. Ol belgili bir maqsatqa qol jetkizip, jeńip shyǵý arqyly qalyptasady. «Uly Dala ulaǵattary» jazbalary sanany oıatary sózsiz. Jas urpaq tárbıesi, otbasy máselesine erekshe kóńil bólingen. Elbasy «Hal­qymyzdyń bolashaǵy da, elimizdiń kórki de – qyz bala. Olar – qadirli qazynamyz. Olar – bolashaq anamyz. Keń maǵynada alyp qarasaq, tipti, ult anasy. Al anany syılaýdyń eń joǵary adamı úlgisin Muhammed Paıǵambarymyz aıtyp ketkenin jáne óziniń ónegeli isimen qapysyz dáleldep ótkenin kúlli musylman dúnıesi jaqsy biledi. «Áıel bir qolymen besikti, bir qolymen álemdi terbetedi» deıtinimiz de sodan» dep ata-babadan qalǵan, ısi musylmannyń boıyna, ımanyna sińgen tárbıe ónegesin qaıta jańǵyrtý qajettigin eskertedi. Urpaq tárbıesin ulttyq sıpatta qolǵa almaıynsha sanasy bıik, óreli urpaq tárbıeleý múmkin emestigin ańǵartady. Menińshe, Elbasy N. Nazarbaevtyń ulttyq tárbıege baılanysty aıtqan pikirleri kópshilikke úlken oı saldy dep esepteımin. Keıde meni qazirgi adamdar aınalasyndaǵy oryn alyp jatqan máselelerge nemquraıly, júrdim-bardym qaraıtyn bolǵan ba degen oı mazalaıdy. Kópke topyraq shashýdan aýlaqpyn, degenmen, keıde keıbir jastardyń beıádep qylyqtary qynjyltady. Kópshilik oryndarda, kóshelerde ózin-ózi ustaı almaıtyndyqtary oılantady. Sondyqtan jastardy tárbıeleý jaǵyn myqtap qolǵa alýymyz kerek. Ásirese, jastar arasynda eńbekqorlyqty jan-jaqty nasıhattaǵan jón. Eń­bek­tiń adamdy ósiretinin, barlyq jetistikterge jetkizetinin bizdiń býyn jaqsy túsinip ósti. Teginde qazaq «Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilersiń» degendi beker aıtpaǵan. Bul – Uly Dalanyń ulaǵatty pedagogıkasy men dana babalarymyzdyń urpaq tárbıesine meılinshe mán bergeniniń aınasy. Sondyqtan búgingi aǵa býyn ókilderi ómirden alǵan tájirıbelerin, erinýdi bilmeıtin eńbekqorlyǵyn, taǵy da basqa tamasha qasıetterin óz urpaǵynyń boıyna jastaı egýge umtylýy qajet. Bul oraıda «Uly Dala ulaǵattary» jastarǵa oı salyp, baǵyt-baǵdar kórsetetini anyq. Masat BERIK, «Nur Otan» partııasy Jambyl oblystyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary Jambyl oblysy  

Aqıqattyń aınasy

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Ege­men Qazaqstan» gaze­tinde jarııalanǵan «Uly Dala ulaǵattary» týyndysynyń  qoljazba nusqasyn zor qana­ǵat sezimmen oqyp shyqtym. Halyq arasynda «Han­da qyryq kisiniń aqy­ly bar» degen dana sóz bar. Kósh­basshymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń ár kitabyn­da perzenttik paryz­ben halqyna qarata aıtatyn paıdaly, parasatty oı túıini tarqatylady. «Uly Dala ula­ǵat­tary­nyń» jarııalanǵanyna kóp ýaqyt óte qoıǵan joq, áıtse de álem tanyǵan tulǵanyń ordaly oıyna kópshiliktiń qy­zy­­ǵýshylyq tanytyp, pikir bil­dirip jatqanyn baıqap júr­min. Mysaly, ulttyq dástúr, onyń dinmen baılanysy, qazaqtyń halyq ánderi týraly paıymyn oqyp, óner adamy retinde ǵıbrattanyp, rıza boldym. Halyq sanasyna ábden sińip, qaǵıdaǵa aınalyp ketken buljymas shyndyqtyń aıaq asty ártúrli talqyǵa túsip, neniń durys, neniń burys ekenin baǵamdaý qıynǵa soǵyp bara jatqanda, qoǵamda oryn alǵan sol su­raqtyń sońǵy túıinin, anyq jaýabyn Prezıdent aıtyp jatsa, óz basym «aqıqat – osy» dep qabyldaımyn. О́ıtkeni, Elbasy eline arnap aıtar sózdi uzaq oı súzgisinen, tanym tarazysynan ótkizip baryp, ábden ekshelgen tujy­rym retinde usynady dep oılaımyn. Árdaıym eli­niń erteńine alańdaıtyn Pre­zıdenttiń aqıqat sózdi ǵana aıtatynyna senemin. Táýelsizdiktiń 25 jyl­dyǵy qarsańynda jaryq kórgen kitaby, derbestikke qol jetkizgen shırek ǵasyr ýaqyt aralyǵyndaǵy je­tis­tigimizdi saralap, beles bıi­ginen kóz tastaı oty­ryp, keleshekti kemel kózqa­ra­symen baǵdarlaýymen qundy dep baǵalaımyn. Alyptyń qýatyn ha­lyqtan, halyqtyń qýatyn birlikten kóretin elimiz úshin Prezıdentimizdiń Táý­el­siz­dikke qol jetkizgen kún­der­den bergi eńbegin qalaı madaqtasaq ta, eshkim de artyq kórip, sóge qoımas. Roza ÁShIRBEKOVA, Qazaqstannyń halyq artısi, «Qurmet» ordeniniń ıegeri