Uly Dala eliniń tarıhy yqylym zamandardan beri nebir qıly kezeńderdi, qym-qıǵash oqıǵalardy ótkerdi.
Qazaq qoǵamy bergi dáýirdiń ózinde Jońǵar shapqyndaǵan, Qoqan qoqańdaǵan, Reseıge bodan bolǵan, sóıtip, qoǵam azǵan, dáýreni ozǵan, zamana tozǵan, sana kúıregen, júıe arpalysqan; eldiń basynan baǵy, astynan taǵy taıǵan; aspandy bult torlaǵan, jaqsylardy qorlaǵan; er eńiregen, el kúńirengen; teksizden týyp zor bolǵan, tektileri qor bolǵan, eńseni basqan, qaıshylyǵy mol asa aýyr, kúrdeli kezeńderdi basynan keshti. Qazaq báribir sonda da eldigin saqtap qaldy. Uly Dala tósinde talaı memleket ornatqan, eldiktiń týyn jyqpaǵan, eldigimizdi de, keńdigimizdi de saqtap qalǵan, tar kezeńde jol tapqan, taryqqanda aqyl tapqan ulylar az bolǵan joq. Tarıhta Saq, Ǵun, Túrik qaǵanaty, Qarluq, Qarahanıd, Qımaq, Deshti Qypshaq, Altyn Orda, Qazaq handyǵy dep atalatyn irgeli el túzegen, saltanat qurǵan, álemdi aýzyna qaratqan, dúnıeniń tórt buryshyn bılegen Móde, Edil patshalar; Býmyn, Estemı, Elteris qaǵandar; Tonykók, Qorqyt, Kúltegin danalar; bergi dáýirdegi Kereı, Jánibek, Qasym, Esim, Táýke, Abylaı handar; Asanqaıǵy, Qaztýǵan, Buqar jyraýlar; Tóle, Qazybek, Áıteke bıler; Aqtanberdi, Berdiqoja, Qabanbaı, Bógenbaı, Naýryzbaı, Sańyryq, Eset batyrlar – bári de elge qorǵan-pana bolǵan; el úshin de, jer úshin de basyn báıgege tikken uly tulǵalar edi. Iá, ulan-ǵaıyr qazaq dalasynda nebir handar men kósemderdiń de, bıler men sheshenderdiń de, jyraýlar men danalardyń da, batyrlar men aqyndardyń da ótkeni ras, biraq arǵy-bergi tarıhymyzda Nursultan Nazarbaevtaı kisi bolǵan joq. О́ıtkeni, Nazarbaev – tarıhtyń da, taǵdyrdyń da synynan abyroımen ótken; halqyn qylkópirden, janyp turǵan órtten aman alyp shyqqan; babalar amanatyn júzege asyrǵan; qırandydan táýelsiz memleket ornatqan; onyń mektebin, dástúrin qalyptastyrǵan; Qazaqstannyń óz jolyn tapqan; elin álemge tanytyp, moıyndatqan; qazaqtyń esiktegi basyn tórge shyǵarǵan; yntymaq-birligi jarasqan halqyn sútteı uıytyp otyrǵan jasampaz qaıratker, Uly Dalanyń tarıhyn qaıta jazyp jatqan ǵulama; táýelsizdigimizdiń arhıtektory, reformator; el-jurtynyń panasy, janashyry; týǵan halqynyń tiregi, Báıteregi, altyn dińgegi; Shyǵys pen Batystyń, Azııa men Eýropanyń, musylmandar men hrıstıandardyń úmitin jalǵaǵan, Eýrazııa keńistiginde turaqtylyq ornyqtyrǵan, adamzat tarıhynda esimi altyn áriptermen jazylatyn álemdik tulǵa. Ol ekonomıkasy qýatty, saıasaty turaqty, tańy araılap atatyn, keshi tynysh batatyn, halqy uıqyda alańsyz jatatyn, erteńine senetin eńseli el ornatty; alasapyran dáýirdiń aýyr júgin kátepti nardaı kóterdi, halqynyń sózin ustady, aqıqattyń aq semseri, ultynyń uranshysy boldy, qara qyldy qaq jardy; únemi eldikti, bereke-birlikti tý etip keledi. Prezıdent Nazarbaev ekonomıkalyq reforma, álemdegi tynyshtyq, memleketaralyq qatynas, saıasat, eldik máselelerine arnap talaı kitap jazdy. Olar álem tilderine aýdaryldy. Taıaýda avtordyń «Uly Dala ulaǵattary» dep atalatyn burynǵy eńbekteriniń eshqaısysyna uqsamaıtyn; jóni de, máni de bólek; syrlasatyn, janyńa shýaq shashatyn, saraıyńdy ashatyn, maýqyńdy basatyn, kókeıińdegini tabatyn, aıyzyńdy qandyratyn, namys otyn jandyratyn ǵıbratqa, taǵylymǵa toly jańa kitaby qolymyzǵa tıdi. Qyzyǵyp oqısyz. Kitaptyń negizgi arqaýyn Qazaqstan tarıhynyń jańa zamany, ǵasyrlar boıy ańsaǵan Táýelsizdik jolyndaǵy qym-qıǵash kúrester, halqymyzdyń búgingi baıandy tirshiligi quraıdy. О́mir joly shym-shytyryq, shytyrman oqıǵalarmen órilip jatqan aýyl balasynan Uly Dalanyń danasyna aınalǵan kisiniń basynan keshkenderi men óz qolymen ornatqan táýelsiz memleketiniń keshegisi, búgini, erteńi baıandalady. «Týǵan elim – tiregim», «El men er jáne jer», «Táýelsizdiktiń tal besigi», «Saıasat saltanaty», «Týǵan tildiń tuǵyry», «Iman men ıba», «Qıyrdan kelse qandastar», «О́nerdiń órisi keń», «Jańǵyryp keler jas tolqyn», «Eńsesi bıik elorda», «Otbasy – Otan tiregi», «Qarııalarymyz – qazynalarymyz», «Muraty birdiń – qýaty bir» dep atalatyn on úsh bólimnen turatyn asa qundy eńbekte Memleket basshysy táýelsizdigimizdiń jıyrma bes jyldyq mereıli belesinen, zamannyń zerdesinen Qazaq eli, el men jer taǵdyry, Almaty men Astana, jahandyq máseleler, qoǵamnyń damýy, shet elderdegi qandastarymyzdyń taǵdyry, ana tili, jastar, ımandylyq pen kisilik, óner, otbasy, Máńgilik El muraty, jalpyulttyq jaýapkershilik týraly tereń tebirenedi, júrekjardy oı tolǵaıdy, oqýshysymen búkpesiz, rııasyz syrlasady, ómirden kórgen-túıgenderin ortaǵa salady. – Mine, Táýelsizdigimizge shırek ǵasyr tolǵan torqaly kezeńge keldik. Bul az ýaqyt pa, álde kóp pe? Neden bastadyq, qaı jerge jettik? Osynyń bárin tarazylap, baǵasyn beretin shaq keldi. Oılanasyń. Tolǵanasyń. Ǵasyrlar boıy azattyǵy úshin alysyp, san shaıqasty bastan keshken ázız babalardyń arman-úmiti kókeıińe keptelgende el men ýaqyt aldyndaǵy, zaman zerdesindegi jaýapkershilikti odan ári tereń sezine túsesiń. Osynaý shırek ǵasyr ǵana táýelsizdik jyldarynda nebir oqıǵalardy bastan keshtik. Qıly kezeńder men beıtanys bógetterdi basyp ótip, óz jolymyzdy tabýǵa umtyldyq. Jańa dáýirdiń bolmys-bitimin, ulttyq salt-dástúrlerimizdi zamanaýı syn-tegeýrinderge beıimdedik, memleket bolyp qalyptasýdyń ózindik arnasyn taýyp, mektebin qalyptastyrdyq. Baǵzy babalardyń uly amanatyn oryndaý jolynda ıyqqa túsken júkti eshqashan aýyrsynǵanymyz joq. Bárin de tyńnan bastap, halqymyzben birge qalyptastyrdyq. Joqtan bar jasadyq. Jıyrma bes jyl memleketimiz úshin qalyptasý tuǵyry ǵana bolyp qoıǵan joq, biz ózgelerge de úlgi bolatyndaı bıikterden kórine aldyq. О́rkenıet kóshindegi óz ornymyzdy taptyq. Qazaqstandy álemge tanyttyq. Jańasha armandaýdy úırendik. Jańasha jol tabýdy úırendik. El men qoǵamdy damytýdyń naqty mindetterin alǵa qoıýdy úırendik. Úırene otyryp, úlgili jolǵa tústik. Bul jol – endi bizdiń jol, Qazaqstan joly. 1991 jyldyń jeltoqsan aıynyń ár kúni, ár tańy meniń jadymda. Shynaıy baqyt sezimin bastan keship, shalqar shattyqqa bólendim. Jeke basyńnyń qýanyshy men baqyty bir bólek te, týǵan halqyńnyń qýanyshy men baqyty múlde basqa ekenin sol joly erekshe túsindim. Tebirendim. Tolqydym. Babalar amanatyn oryndaý baqyty, eldi erteńgi kúnge bastaý paryzy meniń mańdaıyma jazylǵanyn Jaratýshynyń erekshe syıy, aıryqsha múmkindigi dep túsindim, – dep tolǵanady Elbasy. Osylaı aǵynan jarylady. Iá, ras, sol bir úmit pen kúdik arpalysqan eleń-alań, arty bar, aldy kúńgirt, kóńildi úreı bılegen, ábirjigen, sharshaǵan, tıtyqtaǵan shytyrman kezeń áli kúnge deıin bárimizdiń de jadymyzda. Sondaı asa bir jaýapty shaqta istiń qısynyn tapqan, qıyndyqty jeńe bilgen Prezıdentimizdiń kóregendigi de, kósemdigi de dál búgingideı kóz aldymyzda. Jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımeı, janyn shúberekke túıip júrip tyńnan jol izdegen, tarıhtyń jańa dáýirin bastaǵan Elbasynyń sol tustaǵy mazasyz kúnderiniń, uıqysyz túnderiniń, jan tebirenisiniń, kúızelisiniń kýásimiz. Ol eshqashan umytylmaıtyn, shaıqasqa bergisiz, esten shyqpaıtyn naǵyz qarýsyz maıdan edi. Qazaq buryn-sońdy mundaı qoǵamdy basynan keshken joq. Sondyqtan da Táýelsizdiktiń aldy da, ádepki jyldary da shym-shytyryq, qym-qıǵash oqıǵaǵa toly boldy. Seńdeı qozǵalǵan qoǵamdy, tolqyǵan eldi ustap turý, sabasyna túsirý ońaı bolǵan joq. Nesin aıtaıyq, táýelsizdikti kórýdiń, ony sezinýdiń ózi de ońaı emes edi. Qırandydan el túzep, táýelsiz memleket ornatý, ony ustap turý – qıynnyń qıyny edi. Qýanǵan da, qoryqqan da bir degendeı, eldiń esi shyǵyp, aqylǵa syımaıtyn, adam aıtsa nanǵysyz jıyndar, sherýler ótip jatty, buryn eshkim bilmeıtin kólbeńdegen nebir «kósemder», saıraǵan neshe túrli «sheshender» shyqty. Ábirjidik, biraq daǵdarǵanymyz joq, aqylǵa saldyq, áliptiń artyn baqtyq. Kóktegimiz jerden tabylyp, basymyzǵa baq qonyp jatqanda, tili baılanǵan el sóılesin, erkindikti sezinsin dedik. Qolymyzdan kelip turǵanda istep qalaıyq, tilimiz shyǵyp turǵanda sóılep qalaıyq dedik. Sondaı syn saǵattarda, tar jol, taıǵaq keshýlerde aldymyzda almas qylyshtaı jarqyldap Nurekeń júrdi. Biz kúndiz-túni janynda júrdik. Jeleý boldyq. Demeý boldyq. Tún uıqymyzdy tórt bóldik. Kúlkisiz kúnderdi, uıqysyz túnderdi bastan keshtik. Elbasynyń bir qaptalynda júrgen kezimizde, táýelsizdiktiń aldyndaǵy eleń-alańda, dúrbeleń men dúbirden, yzy-qıqydan aman shyqsaq, bul áýeli qadirmendi Elbasynyń, qala berdi sol kezdegi bılik basynda júrgen azamattardyń jankeshti eńbeginiń arqasy edi. Memleket ornatý, ony qalyptastyrý, baıandy etý deıtin kúrdeli proseske qatysýdy Alla kez kelgen kisiniń mańdaıyna jaza bermegen. Bizder – sol baqytqa ıe bolǵandarmyz. Tuńǵysh Prezıdent saılaýynyń shtabyn basqarýdyń, Elbasyn tuńǵysh ret taqqa otyrǵyzý rásimin atqarýdyń, Dúnıejúzi qazaqtarynyń tuńǵysh quryltaıyn, Qazaqstan halqynyń forýmyn ótkizýdiń, qazaq qazaq bolǵaly basyna tikken Aqordanyń ashylý saltanatynda bataly sóz aıtýdyń maǵan buıyrǵanyn tarıhtyń pesheneme jazǵan nesibesi dep sanaımyn. Sol bir asa jaýapty kezeńde janymda aqylshy da, demeýshi de bola bilgen, táýelsizdiktiń otyna janbaǵan, sýyǵyna tońbaǵan, kelesheginen úlken úmit kútken Imanǵalı Tasmaǵambetov, Qyrymbek Kósherbaev, Saýytbek Abdrahmanov, Marat Tájın sekildi jigerli de aqyldy jigitter júrdi jalyndap! Áne bir jyly Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy atalyp ótile me, joq pa dep el kúpti bolyp júrgen kezde, Ulytaýdyń eteginde, Áýlıebulaqtyń basynda ata tarıhy, eldik, táýelsizdik, qazaqy ádep, dástúr, salt, keleshek týraly Elbasynyń aǵynan jarylyp, el-jurtymen tereń syrlasqany esimizde. Bul kitap – sol syr-suhbattyń jalǵasy. Eńbektiń ón boıynda avtordyń el men jer máselesi jónindegi oılary; týǵan jerge, halqyna degen sheksiz meıirimi únemi qustyń qos qanatyndaı qalyqtap, dańǵyl joldaı saırap, kestedeı tógilip, qamshydaı órilip, ádemi astasyp jatady. Sózdi avtordyń ózine bereıik: – Qazaqtyń qasıetti jeri – bizdiń asqaq rýhymyz, baǵa jetpes baılyǵymyz, máńgilik muramyz. Osynaý ulan-baıtaq jerimiz bizge babalar erliginiń arqasynda mura bolyp qalǵan. Jerdiń qadirin bilý arqyly eldiń qadirin bilesiń. Qazaq úshin qara jerdiń qasıeti de, narqy da tym bıik. Taǵdyr bizge ulan-baıtaq jer berdi, rýhy asqaq, namysy bıik el berdi. Biz osy jerde ómirge keldik, ult bolyp uıydyq, halyq bolyp qalyptastyq. Han kóterip qatarǵa qosyldyq. Memleket bolyp mereıimizdi ósirdik. Jerdiń ıesi de, kıesi de – halyq. Bul bizdiń eshqashan esten shyǵarmaıtyn erejemiz, qasıetti qaǵıdamyz, – dep oı órbitedi Elbasy. Kúni keshe ǵana jer satylady dep el dúrligip, ábirjip, áýre-sarsańǵa túsken shaqta, 2015 jyly qabyldanǵan Jer týraly Kodekstiń tórt birdeı babyn tejep, memlekettik komıssııa quryp, qorytyndysynda sol zańǵa bes jylǵa deıin tyıym salǵan da Elbasynyń ózi. Álem ortaq, jer ortaq, muny Alla adam balasy úshin jaratty. Qazaq baǵzy zamandardan beri Kókke-Táńirge, Jer men Sýǵa tabynyp keledi. Qasıetti qazaq jerin qorǵaımyn dep talaı handar, talaı batyrlar altyn basyn báıgege tikti. Elin, jerin qorǵaǵan, halqyna qorǵan, pana bolǵan handar men batyrlarymyzdyń dańqy asyp, aty ańyzǵa aınaldy. Olardy halqy sol úshin ardaqtap, kıe tutty. Osynyń bárin bilip otyryp Qudaıdyń jerin saýdaǵa salǵysy kelip talasqandarǵa ne dersiń. Halyqtan eshkim úlken emes. Kópshilikpen aqyldaspaı, kelispeı sheshken istiń arty baıandy bolmaıdy. Ǵasyrlar boıy jer úshin soǵysqanda da, ashtan qyrylyp jatqanda da qazaq jerin satqan joq. Jer – Ana, Jer – Otan deýmen keledi. Anasyn, Otanyn eshkim satpaıdy, jalǵa da bermeıdi. «Jeri joq el memleket qura almaıdy, jeri joq el ómir súre almaıdy» degen eken ǵoı Ǵundardyń kósemi Móde babamyz, qazaqtyń óz aldyna el bolyp, memleket bolyp otyrǵany áýeli sol kıeli qara jerdiń arqasy. Júre berseń, kóre beresiń degendeı, búginde balasyn satqan «ana» shyqty, jerdi satsaq deıtin belsendiler shyqty. Jerdiń taǵdyry – eldiń taǵdyry. Jerdi eshkim baǵalaı almaıdy, ol eshqandaı altynmen de, aqshamen de ólshenbeıdi. El keshe dúrlikkende, zańnan qoryqqan joq, jekeshelendirý kezinde etek alǵan jónsizdikten, zańsyzdyqtan qoryqty. Jerdiń kıesine, qushyryna ushyrap qalamyz ba dep ábirjidi. Qoǵamdaǵy qobaljýdy der kezinde sezgen, eldiń birligin, jerdiń bútindigin saqtaýda kóregendik tanytyp kele jatqan Elbasy kúrmeýdiń túıinin taǵy da ózi sheshti. Elbasynyń kúni-túni oılaıtyny da – el men jerdiń tutastyǵy; bir qoldyń salasyndaı, bir kisiniń balasyndaı halqynyń yntymaq-birligi, tynyshtyǵy. Avtordyń týǵan jerge, eline degen aq peıilin, shyn yqylasyn shyǵarmanyń ón boıynan aıqyn ańǵaramyz. – Men eshkimdi alalap qaraǵan emespin. Bári de – meniń halqym, týǵan jurtym. Bereke-birligi jarasqan, erteńine ortaq arman-úmitpen qaraǵan olardy eshqashan shektep, shetteýge bolmaıdy. О́ıtkeni myna jer, mynaý aspan men taý bárimizge ortaq. Barshasy – el men jerdiń ortaq baılyǵy, ortaq qazynasy. Búgingimiz de, erteńgimiz de ortaq, – deıdi Prezıdentimiz. Táýelsizdik alǵan jyly Qazaqstanda qazaqtyń sany bar bolǵany 39-aq paıyz edi. Bizdi sol bir qıyn-qystaý, tar kezeńde birge ómir súrip kele jatqan ózge ult ókilderi de qoldady. Muny eshqashan umytýǵa bolmaıdy. Umytpaımyz da. Elbasy da umytqan emes, umytpaıdy, eshkimdi bólmeıdi, alalamaıdy. Sondyqtan da Prezıdent táýelsizdiktiń alǵashqy kúninen bastap-aq eldiń yntymaq-birligin kóziniń qarashyǵyndaı saqtap, táýelsiz memleketimizdiń týynyń tuǵyry etip, kókke kóterip, asqaqtatyp keledi. Anasynyń aq besiginde terbelip, ata-babasynyń salt-dástúrin boıyna sińirip, ultynyń asyl qasıetterine qanyǵyp ósken Nursultan Nazarbaev týǵan halqyn jan-tánimen súıedi; qaharmandyǵyn, keń peıilin, izgi qasıetterin dáripteıdi, azat Qazaqstanyn maqtan tutady. – Halqymyzdyń qaı murasyn alsaq ta, odan tek úlgi men ónegeni, aqyl men parasatty, adamgershilik pen ımandylyqty, dostyq pen baýyrmaldyqty, aqyndyq pen batyldyqty, qonaqjaılylyq pen darhandyqty, ańqaýlyq pen adaldyqty aıqyn kóremiz. Halqymyzdyń bar asyl qasıetin, ulttyq salt-dástúrin tórge shyǵaryp, tóbege kóterip kelemiz. Biz joqtan bar, ımannan ar jasaǵan urpaqtyń ókilimiz. Bostanbyz. Azat halyq bolyp Eýrazııanyń alyp aımaǵyn jaılap jatyrmyz. Bizge de qyzyǵa, qyzǵana qaraıtyn, bizden de úlgi-ónege alatyn elder az emes. Jańa zaman bizdiń órisimizdi keńeıtip, jolymyzdy uzartty. Tilimizge teńdik, oıymyzǵa keńdik berdi. Tórtkúl dúnıeniń tórt qubylasynan turaqty dos, saparlas serik, qaqysy buzylmas kórshi tapqan Qazaqstan jańa myńjyldyqtyń uly kóshinde kerýen tartyp keledi. Keshegi Jibek joly endi dáýirdiń dańǵylyna aınalyp, qazaq elin damýdyń jańa saparyna bastap barady. Biz keshegi zamandy qaıta túletip jatyrmyz, – deıdi avtor. Iá, bul aıtyp otyrǵandarynyń bári de shyndyq. Elbasynyń muńy da, syry da, jyry da, bar asyly men qymbaty da, maqtanyshy da – ǵasyrlar boıy zaryqtyryp jetken ańsaýly da armandy Táýelsizdik; oılaıtyny – halqynyń bolashaǵy, kózdeıtini – alashtyń múddesi, armany – eliniń keleshegi. – Bul kitapty «Meniń Qazaqstanym» degen tolǵaýdyń tuǵyry dep túsingen abzal. «Meniń Qazaqstanym» – bizdiń Táýelsizdigimiz! Kún ótken saıyn Táýelsizdigimizdiń mánin tereń uǵyna túsemiz, aıbynymyz asyp, ata-babalarymyz ańsaǵan kúndi bastan keship jatqanymyzǵa shúkirshilik etemiz. Tuǵyrymyz da, ǵumyrymyz da – Táýelsizdik! Táýelsizdik – meniń Qazaqstanym, sizdiń Qazaqstanyńyz, bárimizdiń Qazaqstanymyz. Biz osy elde týyp, osy elde eńbek etip, osy elde urpaq ósirip, osy elde baıandy ómir súrip, órkendep jatqanymyzdy maqtan etemiz. Bizdiń Qazaqstanymyz – Uly Dala eli, Máńgilik el. Biz osynaý asa qasıetti ataýdy endi ulttyq beıne-bederimiz retinde kókiregimizdegi kúndeı ystyq, sanamyzdaǵy sertteı berik ustaımyz. Uly Dalanyń uly tarıhyn biz jańasha jazyp, jas urpaqtyń sanasyna sińiremiz, – dep tebirenedi Prezıdent. Osy bir joldardy oqyp otyryp, baǵzy zamannyń tolǵaýlaryn tyńdaǵandaı bolasyń. Kitaptyń bárimizge óte jaqyn, júregimizge erekshe bir jylylyq uıalatatyn, tebireniske toly betteri aıaýly Almaty men asqaq Astanaǵa arnalady. Almatyda ósip-jetildik, úıli-jaıly boldyq, alǵash perzent súıdik, qatarǵa qosyldyq, el tanydyq, bizdi elimiz tanydy. Táýelsizdik baqyty qazaqtyń basyna osy Almatyda qondy. Shyńdaryn appaq qar japqan, tóbesi kók tiregen, qoınaýy qut, asqaqtaǵan Alataýdaı sulý taý joq jahanda; jupardaı ısi ańqyǵan almasy kózdiń jaýyn alǵan Almatydaı jumaq qala joq jer betinde. Alataýdy da, Almatyny da sál kórmesek saǵynatynymyz, alysta júrsek ańsaıtynymyz, ylǵı aıalaı, qadirleı beretinimiz sodan. Almaty – Táýelsizdiktiń tal besigi, ulttyq sanany qalyptastyrýdyń rýhanı ordasy, ulaǵattyń tóri. Almaty – bizdiń baldáýrenimiz, stýdenttik jalyndaǵan jastyq shaǵymyz, eńbek jolyn bastaǵan keń ordamyz, jan-jaqtan kelip jaıǵasqan qut qonysymyz; samal soqqan, gúlge oranǵan jan rahaty; ǵajaıyp qala, ańyz qala, abyz qala. О́mir bir qalypta turmaıdy. Dáýir kóshedi, qoǵam ózgeredi. Zamanǵa saı saıasat qalyptasady. Qym-qıǵash, arpalysqan, alasapyran, zymyraǵan zamanda Elbasy elordany aýystyrý kerek degen oıda júrdi. Elordany Otanymyzdyń ortalyǵyna kóshirýdiń strategııalyq, saıası-áleýmettik, qoǵamdyq-rýhanııattyq mańyzy daý týǵyzbaıtyn shyndyq edi. Bul – eshqashan toqtamaıtyn, jalǵasa beretin úrdis. Uly Dalada ártúrli sebeptermen talaı memleketterdiń qulaǵanyn, talaı astanalardyń aýysqanyn, birde baǵy janyp, birde basynan baq taıǵanyn tarıhtan jaqsy bilemiz. Kezinde dúnıeniń tórt buryshyn túgel bılegen Túrik qaǵanaty yntymaq-birlikten aıyrylǵan kúnnen bastap yrysy qashyp, ydyrap, ordasy oıran bolyp, talaýǵa túskeni belgili. Alaýyzdyq pen ózara qyrqys talaı qaǵanattyń, talaı ordanyń túbine jetken. Qarluqtardyń astanasy Qulan da, odan keıingi Taraz da, Deshti Qypshaqtyń astanasy Syǵanaq ta sol zaýaldan qutyla alǵan joq. Syr boıyndaǵy Syǵanaq pen Saýran, Otyrar men Túrkistan, Jaıyq boıyndaǵy Saraıshyq, Jetisýdaǵy Balasaǵun, Merke – bári de qıly kezeńderdi, hıkmetti basynan keshken, tarıhy tunǵan san taǵdyrly ordalarymyz edi. Qazaqstan jıyrmasynshy ǵasyrdyń júzinde ǵana óziniń bas qalasyn birneshe márte ózgertti – Orynborǵa, Qyzylordaǵa, Almatyǵa kóshirildi. Astanany aýystyrý – erikkenniń ermegi emes. Bul tarıhı qajettilikten týyndaıdy. Sońǵy kósh te sondaı qajettilikten týyndady. Kezinde tórt júz myń turǵynǵa arnalyp salynǵan qazanshuńqyrdaǵy Almatynyń halqy mıllıonnan asyp, qalanyń tynysy tarylyp, tunshyǵa bastady. Kók azaıdy, kólik kóbeıdi. Ekologııalyq, demografııalyq máseleler paıda boldy. Qalanyń damý qarqyny tejelip, tuıyqqa tireldi. Myń úsh júz jyldan keıin Uly Dalada Máńgilik El ornatý ıdeıasy qaıta túledi. Osynyń bári astanany kóshirý ıdeıasyn tezdetti. Sóıtip, 1997 jyly Qazaqstannyń elordasy Arqanyń tórine, Eýrazııanyń kindigine jol tartty. Astana kósherde tolqymaǵan adam qalǵan joq. Eldiń kóshin Arqaǵa bastaǵan Elbasy sol bir kúnderdi esine alyp: – Alyp ushaqtyń baspaldaǵynda turyp, janym tolqyp, aıaýly Almatyǵa bas ıip, qoshtasqan sátimdi umytqan emespin. Alataý sonda aq saqaly aldyn japqan abyz qarııadaı basyn shulǵyp, batasyn bergendeı sezinip, qanattanyp attandym. Sóıtip, elimizdiń erteńine jol tarttyq, bolashaǵymyzdy betke alyp, saparǵa shyqtyq. Buǵan adam da, zaman da kýá, – dep jazady. Astana az ǵana ýaqyttyń ishinde Qazaqstannyń ǵana emes, búkil Eýrazııanyń astanasyna, álemdegi eń beıbit, asa qarqyndy damyǵan, yqpaldy, mámileger qalaǵa aınaldy. Avtor óz kitabynda Astananyń ult tarıhyndaǵy, táýelsizdikti ornyqtyryp, damytýdaǵy, álemdik saıasattaǵy ornyna, keleshegine keńinen toqtalady, úlken meıirimmen, asqan shabytpen jazady. – Qazirgi Astanamyz – bizdiń memlekettik strategııalyq múddemiz ben ultymyzdyń erik-jigeriniń beınesi, táýekelimiz ben tabandylyǵymyzdyń kelisti kórinisi, – deıdi. Oqýshynyń nazaryn erekshe aýdaratyn bólim – «Saıasat saltanaty». Munda Táýelsizdik jyldaryndaǵy tabysty, jemisti júrgizilgen ishki-syrtqy saıasattyń qyry men syry, arǵy-bergi tarıhy, aıla-ádisteri, mehnaty men saltanaty egjeı-tegjeıli taldanady. – Ýaqyt, ár kezeń óz saıası tulǵasyn týdyrady. Dáýiri tańdaıdy. Zamany qoldaıdy. Biz – halyqtyq saıasattyń mártebeli mektebinen shyqqan elmiz. Osy elde týyp-ósken urpaqpyz. Babanyń dańqyn buldap, bura tartqan jerimiz joq. Uly Dalanyń ulaǵatyn ulttyq tarıhymyz dep baǵalaı otyryp, jańa tarıhtyń taraýlaryn jazyp jatyrmyz, – deıdi. Ras-aq sóz. Ár zaman ózine saı óz qaıratkerin tańdaıdy. Qazaq tarıhynyń Táýelsizdik kezeńi, búgingi dáýir basqa eshkimdi emes, Nursultan Nazarbaevty tańdady. Tarıh ta, halyq ta qatelesken joq, ol elin de, halqyn da keleshekke nyq bastap keledi. Qıturqysy, aıla-áreketi, buralańy kóp saıasattyń barlyq amalyn jetik meńgergen N.Nazarbaev búginde álemdik saıasattyń bıigine kóterilip, tórine shyqty. Halqymnyń tabanyna kirgen shóńge mańdaıyma qadalsyn dep, jurtymdy qatardan qaldyrmaımyn, el-jurtymnyń bólinbes bútinimin dep, Otanynyń tynyshtyǵyn, baqytyn, jarqyn keleshegin oılaýmen kún keship, qara shańyraqtyń ıesi de, kıesi de retinde kúlli Túrik dúnıesiniń qamynda keledi. Memleketti qalyptastyratyn da, ornyqtyratyn da, el men eldi tabystyratyn da, shabystyratyn da – saıasat. Elbasy óz kitabynda san salaly saıasattyń tórinen biz keshe kim edik, búgin kimbiz, erteń kim bolamyz, ne bitirdik degen máselelerdi túpten tartyp, tereń tolǵaıdy: –Qazaq eli – Eýrazııanyń Uly Dalasynda ornaǵan arǵy dáýirdegi Saq, Ǵun, Úısin memleketteriniń, bergi zamandaǵy Uly Túrik qaǵandyǵy, Deshti Qypshaq pen Altyn Orda memleketteriniń zańdy murageri. 552 jyly Altaıda «Uly Túrik qaǵanaty» atty qýatty, kúshti memleket dúnıege keldi. Ol Altaı men Kavkaz arasyndaǵy alyp dalada jeke dara bılik júrgizdi. Dáýirlep turǵan kezinde Vızantııa men Irannan, Qytaıdyń eki patshalyǵynan alym alǵan er Túriktiń bir kezde berekesi ketip, óz ishinde bılikke talas bastalǵanda, áýeli batys pen shyǵysqa ajyrap, keıin Oǵyz, Qarluq, Qypshaq bolyp bólinip, aqyrynda jaýlaryna jem boldy. Demek, saıasattyń eń basty ustanymy – birlik. Birligi jetken el ozady, birligi ketken el tozady. Birlik – bizdiń barlyq jeńisterimizdiń qaınar kózi, tynyshtyǵymyz ben beıbit ómirimizdiń qorǵany. Biz búgingi saıasatty ulttyq rýhtyń erkindigi negizinde júzege asyryp kelemiz. Rýhy erkin halyq qana uly isterdi atqara alady. Bizdiń uly isimiz – táýelsizdik alý, ony tuǵyrly etý boldy. Oryndadyq. Ulan-baıtaq shekaramyzdy shegendedik. Álemdik órkenıet ólkesinde kósh sońynda qalyp qoımaı, kúshtige jaǵynyp, jalpaqtamaı ómir súrý prınsıpin ornyqtyrýdy oıladyq. Oıymyz júzege asty. Azýyn aıǵa bilegen, ataǵy jer jarǵan halyqaralyq uıymdardy tórimizge shyǵaryp sóıletýdi josparladyq. Jospar oryndaldy. Keńes ókimetiniń tuǵyrynda tunshyǵyp kún keshken elimizdiń rýhyn qaıta kóterýdi mindettendik. Ýáde údesinen shyqtyq. Astana tórinde san márte halyqaralyq forýmdar, sammıtter, sımpozıýmdar, quryltaılar ótkizdik. «Bosqa shyǵyndanyp, osynyń ne qajeti bar?» degen sózder de aıtylyp jatty. Tipti, budan da ótken, shymbaıǵa batatyn sózderdi estýge týra keldi. Ár nárseniń qaıtarymy, ár istiń nátıjesi bolady. Biz osynaý uly basqosýlardyń arqasynda alash jurtynyń abyroıyn asqaqtattyq. О́zimizdi tanyttyq. Búginde álemniń tórine shyqtyq, tóralqalyq jasap, tóbe bıdeı tórelik aıttyq. Kezinde ult tarıhynyń bastaýyndaı bolǵan Ulytaýdan sóz ustasaq, endi uly tór – Aqordadan álemge til qatyp jatyrmyz. Qazaqtyń sózi ǵaryshqa jetti. Qazaq tili Birikken Ulttar Uıymynyń minbesinen sóıledi. Osylaı bolady dep kúni keshe kim oılady deısiń, munyń bári de – búgingi shyndyǵymyz, Elbasy júzege asyryp kele jatqan sarabdal saıasattyń nátıjesi, yntymaq-birliktiń arqasy. Eshkimdi qarýmen qorqyta almaısyń. Eń úlken kúsh – qarý emes, tatýlyq. Ony surap ta, satyp ta ala almaısyń. Búginde Qazaqstannyń óz joly qalyptasty; saıası júıe, dinaralyq únqatysý, mádenı-rýhanı birlik, ulttyq ınfraqurylym ornyqty, qazaqstandyq damý jolyn álem moıyndady; elimizdegi qoǵamdyq kelisim men ultaralyq tatýlyqty Birikken Ulttar Uıymy ultaralaq kelisimniń úlgisi retinde baǵalady. Kitapta eldi súlikteı soryp, memleketti tonap jatqan, qoǵamdy alańdatyp otyrǵan sybaılas jemqorlyq deıtin dertke, odan qutylýdyń joldaryna erekshe mán beriledi. –Bizdi qazir júz oılandyryp, myń tolǵandyratyn bir kesel bar. Ol – sybaılas jemqorlyq. Sybaılas jemqorlyq – jegi qurt. Halyqtyń qazynasyn tonap jatqan, is basyna kelgenshe mináıim, qolǵa bılik tıgesin «qudaıym» adamdar aramyzda áli de kezdesip jatyr. Prezıdenttik bılik jeń ushyna jemir pıǵylyn tyqqan suǵanaqtyń suǵyn qaıtaryp, uzynda óshi, qysqada kegi ketken keńpeıil jurtynyń kókeıindegisin taýyp, retke keltirý úshin qoldan kelgenniń bárin jasaıdy, – dep jazady Elbasy. Budan artyq qalaı aıtýǵa bolady? Elbasymyz bul sózdi jese de toımaıtyn, jegenin qoımaıtyn, halqynyń qambasyna qol salatyn, qol salǵanda da mol salatyn suǵanaqtarǵa arnap otyr. Jemqorlyq – dúnıege qunyǵýdan, eline, ultyna jany ashymaǵandyqtan, ózim bolsam deıtin ózimshildikten týady. Jemqorlyq degen sumdyq keshe, ıa búgin týa qalǵan joq, álimsaqtan beri adamzatpen birge jasasyp keledi. Qaı qoǵam da, qaı dáýir de munymen alysqan, kúresken, biraq osy jeti basty jalmaýyzdy adam balasy áli kúnge jeńe almaı keledi. «Altyn kórse, perishte joldan taıady» degendeı, dúnıe degen sary altyn, talaılardy aldaǵan. Kedeı baıǵa jetsem, baı Qudaıǵa jetsem deıdi. Adamnyń ózi toısa da, kózi toımaıdy, baıyǵan saıyn baıı túskisi keledi. Sóıtip, jemqorlyq baqtalastyqqa aparady, adamdy azdyrady, qoǵamdy tozdyrady. Munyń mysaly Qazaqstanda da az emes. Qazynany, halyqty tonap, qylmysty bolyp elden qashqandar, tutylyp túrmede jatqandar jetip artylady. Halyqtan eshteńeni jasyra almaısyń, osynyń bárin halyq kózimen kórip otyr, bárine de shydap, tózip otyr. Qarapaıym halyq nesin jesin, jebirlerdiń deni – atqaminerler, negizinde bıliktiń tizginin, qazynanyń kiltin, qazannyń qulaǵyn ustaǵandar. Eń ókinishtisi, solardyń qaısybiri – Elbasy senim artqandar jáne ólip-talyp sol kisiniń mańaıyna jetkender. Olar – dúnıeniń sońyna túskender; Qudaıdan da, zańnan da qoryqpaıtyndar; jerdiń de, eldiń de, tarıhtyń da, ulttyń da qadir-qasıetin bilmeıtinder; ultyna úlgi, týǵanyna tutqa bola almaıtyndar. Otansyzdar, pirsizder, opasyzdar sondaılardan shyǵady. Táýelsizdikke deıin de, Táýelsizdik ornaǵannan beri de qoǵamda kún tártibinen túspeı, jurtshylyqty kúpti qylyp, únemi tolǵandyryp kele jatqan másele – ana tiliniń ahýaly, onyń keleshegi. Búginde elimizdegi eń ótkir másele – din, jer, til taǵdyry bolyp tur. Ana tilin jastaıynan dáriptep, ata-babasynyń dástúri men ádep-ǵurpyn, tarıhy men mádenıetin, áni men jyryn týǵan tilinde tyńdap, júregine uıalatyp ósken Elbasy qazaq tiliniń búgini men bolashaǵyn kóp oılaıdy. Ulttyń uly qazynasy – Ana tilin jańa ǵasyrdyń bıigine abyroımen alyp shyǵý – búgingi urpaqtyń paryzy dep sanaıdy. 1989 jyly til týraly zań qabyldandy, ana tilimiz memlekettik mártebege ıe boldy, sodan beri memlekettik tildi damytýǵa baılanysty Elbasynyń birneshe jarlyqtary, Úkimettiń kóptegen qaýlylary shyqty; arnaıy Til komıteti quryldy; tilge qatysty san túrli qurylymdar paıda boldy; jyl saıyn bıýdjetten mıllıardtaǵan qarjy bólinýde. Osydan on eki jyl buryn Prezıdentimizdiń: «Zańnyń qabyldanǵanyna on bes jyl toldy. Osy ýaqytta qazaq tilin aıýǵa da úıretetin ýaqyt boldy ǵoı» dep keıigeni de esimizde. Aıttyń ne, aıtpadyń ne, báribir tilimizdiń baǵy janbaı tur. Memlekettik til memlekettiń tili bola almaı tur. Bılik, resmı organdar memlekettik tilge áli tolyq kóshpeı otyr. Qazaq tili aýdarma tildiń kúnin keship otyr. –Is basynda, ásirese halyqtyń kóz aldyndaǵy jaýapty qyzmette otyrǵan qazaqtardyń ózi memlekettik tildi mensinbeı, ózge tilde sóıleýge qushtar bolsa, oǵan halyq ta, til de kináli emes. Kináli – ulttyq namystyń azdyǵy, arzan dúnıege eliktegishtik, el dástúrine enjarlyq, – dep jazady kitabynda Elbasy. Elbasy aıtyp otyrǵandaı, tildiń baǵyn ulttyq namysy joqtar, ana tilin mensinbeıtinder, ózge tilge áýester, enjarlar, memlekettik qyzmette júrgender baılap otyr. Zańdy buzǵandary úshin osy ýaqytqa deıin olarǵa eshqandaı shara qoldanylmaı kele jatqanyna tań qalasyń. Qazaqstanda orys tiline de, ózge tilderge de tónip turǵan eshqandaı qaýip joq. Ony Qudaı da, adam da kórip otyr, kúndelikti ómirdiń ózi dáleldep otyr. О́zge memlekette sol eldiń tilin bilmeseń, kún kóre almaısyń, ómir súre almaısyń. Biz nege óz elimizde ózge tilde ómir súrýimiz kerek? Sózden iske kóshetin, zańdy oryndatatyn, zańǵa baǵynbaıtyndarǵa shara qoldanatyn, eki aýyz sózdi qazaqsha bastap, baıandamany oryssha jasaýdy da qoıatyn mezgil jetti dep oılaımyz. Elbasy Prezıdenttik saılaýǵa túsken saıyn memlekettik tilden emtıhan tapsyrady, memlekettik qyzmetke qabyldanatyndar da memlekettik tilden emtıhan tapsyrýlary kerek. Olar memlekettik tildi bilýge mindetti. –Ana tili – bárimizdi ómirge ákelgen ardaqty analarymyzdyń aq sútimen boıymyzǵa sińgen til; sanamyzǵa uıalaǵan, kókeıimizge qonǵan, jyr bolyp jadymyzda tunǵan til, – dep álpeshteıdi Elbasy ana tilin. Nursultan Ábishulynyń: Qytaıdyń, Reseıdiń, Fransııanyń Prezıdentteri óz tilderinde sóıleıdi. Ylǵı ana tilimde sóıleýdi men de armandaımyn. Túbinde ana tilin qorǵaıtyn qor qurý kerek – degeni de bar edi. Qazaq tilin qorǵaıtyn, onyń memlekettik deńgeıin kóteretin sharalardy júıeli ári batyl júzege asyrsaq bolar edi. Endigi jerde bárimiz de ana tilin ardaqtaıyq, aıalaıyq, qoldan kelgenniń bárin jasaıyq. О́ıtkeni, ol – seniń anańnyń tili, ata-babańnyń tili, týǵan halqyńnyń tili, azat Qazaqstannyń tili, ultyńnyń jany, uıytqysy, sondyqtan, sen ony bilýge, oǵan qyzmet etýge tıistisiń. Kitapta din, ıman, ıbalyq; dinniń tarıhy, dinı nanym-senimniń adamzatpen birge paıda bolǵany; adamnyń jan dúnıesiniń tazalyǵy men adamgershiligi týraly sóz ekendigi; ómir súrýdiń qaǵıdattary ekendigi týraly parasatty paıymdaýlar; Islam dinine taza ultshyldyq turǵysynan qaraıtyndar men Islam dininiń negizderin halyqshyl-memleketshil turǵydan tereń túsinip, onyń qadirin biletinderdiń bolatyndyǵy jóninde osy ýaqytqa deıin kezdese bermegen tereń baılamdar, salıqaly oılar aıtylady. Islam dinine deıin de baıtaq dalada ımanı nıet pen adamgershilik izgi qarym-qatynastyń bolǵandyǵy; ejelgi Ǵun patshalyǵynan bermen qaraı elimiz kók Táńirine tabynyp ómir súrgendigi; munyń dástúrli elementteriniń halqymyzdyń ómirinde áli de bar ekendigi; kún men aıdy qasıet tutý áli kúnge halqymyzben birge jasap kele jatqandyǵy; onyń qazaq balasyn jaqsylyqqa, izgilikke, adamgershilikke tárbıeleýdegi róliniń rýhanı kúshiniń joıylmaǵandyǵy jaıynda; rýhanı tazalyǵymyzdy saqtaýdaǵy Táńirlik túsinikterdi áli de izgi dinniń amaldary retinde tutynatyndyǵymyz týrasynda da asa qundy ǵylymı, dáıekti tujyrymdar jasalady. Sonymen qatar, avtor Islam dinindegi qonaqjaılylyq, meımandostyq, baýyrmashyldyq, qaıyrymdylyq sekildi adamı asyl qasıetterge toqtala kelip, Quran súreleri men aıattarynda maǵynasy ashyla bermeıtin máseleni ulttyq dástúrlerden izdegen jón, demek arýaqty qurmetteýdiń, beıit basyna baryp duǵa baǵyshtaýdyń, Naýryzdy qýana qarsy alýdyń, jańa týǵan aımen amandasýdyń din aldynda eshqandaı da sókettigi, aıyby joq, bulardyń qaı-qaısysy da Alla Taǵalanyń ózi jaratqan ıgilikterine taǵzym dep túıindeıdi. Sóıtip, búginde el ishin alataıdaı búldirip júrgen ártúrli dinı baǵattardyń áreketteriniń zalal-zııanyn ajyratyp beredi. Eldi alańdatyp júrgen jıhat uǵymyna da, dinı ekstremızm, lańkestik sekildi dertterdiń tabıǵaty men zardaptaryna da keń toqtalady. Búginde elimizde meshitterdiń de, meshitke baratyn jastarymyzdyń da kóbeıgendigine qýana otyryp, Islam dininiń san taraý súrleýleriniń bar ekendigine, sonyń bárin aqylmen, júrekpen talǵap-tańdamaı, ata-baba dástúrin álde bir jat uǵymǵa mansuq etip, teris jolǵa túsip júrgenderdiń de bar ekendigin eskertedi, óskeleń urpaqty sodan saqtandyrady. –О́z dinińdi qadir tut, ógeı dinge bas urma, Alla – adal nıette, júregińdi taza usta. Izgilikti, qaıyrymdylyqty óz elińe jasa. Halqyńdy qadirle, jurtyńnyń salt-dástúrin qurmette. Din – ǵylym, jan dúnıe jarasymyn tabıǵatpen úılestir. Ǵylymnyń ǵıbratty jolyn tańda. Bilimińdi jaqsylyqqa paıdalan. Zamanyńnyń bolmysyn ańda, dep ádilettiń aq jolyna jón silteıdi. Taraýdyń sońynda: –Sırııada sodyrlardyń soıylyn soǵyp, tek ózi ǵana emes, búkil otbasyn qurbandyqqa shalyp júrgen; qoldaryna qarý alyp, moıyndaryna qan júktep, qylmysqa baryp, adasyp júrgen; beıkúná jandardy jer jastandyryp, anany – jesir, balany – jetim qylyp júrgenderdiń kúnásin Qudaı qalaı keshiredi? – dep ýaıymdaıdy. Elbasynyń din, Islam týraly qaǵıdalary búginde Islamdy toqsan taraýǵa bólip, jastardy adastyryp, elimizge de, eldigimizge de qaýip-qater tóndirýshilerdiń qatary kóbeıgen tusta óte-móte keregirek bolyp tur. Nursultan Nazarbaev táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen bastap din máselesine erekshe mán berip keledi. Qazaqstan – zaıyrly memleket. Din men memleket bir-birinen táýelsiz. Biz úshin basty qundylyq – memlekettiń turaqtylyǵy, tynyshtyǵy, bereke-birligi. Din isteri jónindegi jańa mınıstrlikti Prezıdent osy úshin quryp otyr. Qazaqstan táýelsizdik jyldarynda bes ret Álemdik jáne dástúrli dinder jetekshileriniń sezderin ótkizdi. Álem tarıhynda dástúrli din basylary bir shańyraqtyń astyna jıylyp, dinniń adamzat órkenıetindegi gýmanıstik qasıetin eshqashan birge talqylaǵan emes. Dinaralyq arazdyqty joıý, dinaralyq únqatysýdy búkil adamzatqa paıdaly pikirlester alańyna aınaldyrý – buryn bolmaǵan tarıhı oqıǵa. Prezıdent N.Nazarbaevtyń tabysty atqaryp kele jatqan álemdik, gýmanıstik mıssııasynyń eń jarqyn bir aıǵaǵy osy. Kitapta áńgime bolyp otyrǵan máselelerge beıtarap, enjar qaraý múmkin emes. Oqıǵaǵa ishteı aralasyp otyrasyń, avtormen tikeleı sóıleskendeı, birge oılasqandaı, óz ómirińdi, óz taǵdyryńdy sezingendeı bolasyń. Shet elderdegi qandastarymyzǵa arnalǵan taraýdy oqyǵanda da tolqısyz, tebirenesiz. Tarıhtyń talaıymen, adam aıtsa nanǵysyz qorlyq-zorlyqqa shydamaı, bir kezde qazaqtyń birazy atajurtyn tastap, ózge elge kóship ketýge májbúr boldy. N.A. Arıstovtyń halyq sanaǵy jaıyndaǵy eńbeginde 1897 jyly qazaqtyń sany tórt mıllıon dep kórsetilgen eken. Sol jylǵy shet elderde turatyn qazaqtyń sany júz myńǵa jetipti. Búginde olar bes mıllıonnan asty, qyryqtan astam elde turyp jatyr. 1991 jyly 31 jeltoqsanda Prezıdent Nursultan Nazarbaev Qazaq radıosynan sheteldegi qazaqtarǵa arnap sóz sóıledi. Tebirenip sóıledi. Tolqyp sóıledi. Aǵaıyndardy elge shaqyrdy. Bul sóz shetelde ómir súrip jatqan baýyrlarymyzdy dúr silkindirdi. Qıyrdaǵy baýyrlarymyzdyń bar armany – elge jetý, tarıhı Otanymen, týǵan jerimen qaýyshý edi. Onyń sáti tek Qazaqstan táýelsizdik alǵanan keıin ǵana týdy. Men ol kezde Qazaqstan Úkimeti basshysynyń orynbasary edim. Radıodan sóılegen kúnniń erteńine Elbasy maǵan: - Dúnıejúzi qazaqtarynyń tuńǵysh quryltaıyn ázirleńder, – dep tapsyrma berdi. Ol kezde qazynanyń da qaltasy tesik, bızneste de eshkim joq. Soǵan qaramastan, sol bir saǵynyshty basqosýdyń ázirligine jan salyp kiristik. 1992 jyldyń 27 tamyzynda shetelderde turyp jatqan qandas-baýyrlarymyz jóninde Qazaqstan Mınıstrler kabınetiniń qaýlysy shyqty. Elbasy meniń basshylyǵymmen Quryltaıdy ótkizý jóninde arnaıy Komıssııa quryp, osynaý tarıhı basqosýdy el ómirindegi mańyzdy is-shara retinde atap ótý jóninde aıryqsha nusqaý berdi. Tókken ter, etken eńbektiń arqasynda Almatyda 1992 jyldyń 29 qyrkúıeginde Dúnıejúzi Qazaqtarynyń tuńǵysh Quryltaıyn oıdaǵydaı ótkizdik. Quryltaıǵa kelgen aǵaıyndar «Elim-aı-lap», kóziniń jasyn kól qylyp, týǵan jerdiń jýsanyn ıiskep, Túrkistannyń topyraǵyn súıip, oramalǵa túıip alyp jatty. Prezıdent Quryltaıdyń Tóralqa jıynynda aǵynan jarylyp sóz sóıledi, saltanatty dastarhanda shyrqatyp, «Sarybıdaı» ánine saldy. El rıza boldy. Almatynyń tórinde Quryltaıǵa arnap júz úı tiktik. Soıysta, syı-sııapatta esep bolǵan joq. El dúrlikti. Qazaq rýhtandy. «Egemen Qazaqstan» gazeti kún saıyn: «Tanyt, qazaq, ultyńdy, taýyp ata jurtyńdy», «Qazaqtyń aǵylysy-aı, qandastyń saǵynyshy-aı», «Jınal, qazaq, jerińe – egemendi elińe», «Álemge atyn qosqan, alashtyń basyn qosqan – Qazaq eli!», «Qazaqqa birlik ber, bereke, tirlik ber, Quryltaı!» «Ajyramaı aǵaıynnyń arasy, qutqa tolsyn qazaǵymnyń dalasy» dep, alaqaılap, kúnde álemge jar salyp jatty. Osylaı, Tuńǵysh Quryltaı Táýelsizdiktiń tuńǵysh toıyna, halqymyzdyń rýhyn kótergen qubylysqa aınaldy; eldigimizdi tanytty, qazaq halqynyń abyroıyn asyryp, aıbynyn asqaqtatty. Kóp keshikpeı alystaǵy aǵaıynnyń atamekenge at basyn túzegen uly kóshi bastaldy. Aqyndar jyr tókti, kúıshiler kúı tókti, Táýel