UBT talaptary ózgeredi

Keshe Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen selektorlyq rejimde Úkimet otyrysy ótti.  

Jylý týraly «jyly» jaýap

О́tken aptadaǵy Úkimet otyrysyn «qardyń qarbalasynan» bastaǵan edik. Bul joly da qystyń qıyndyǵynan attap óte almadyq. Sebebi, qarashadan-aq qalyń qar men qaqaǵan aıazdyń qahary, shynymen, qamsyz otyrǵandy qaryp túsirerdeı. «Jaz oılaǵan qystyń qamyn» taǵy bir pysyqtap, tas-túıin tapsyrmasa bolmaıdy. Osydan bolar, Úkimet basshysy keshegi otyrysty jyly berý máselesinen bastady. Baqytjan Saǵyntaev aımaq ákimderine halyqty jylýmen qamtamasyz etý barysyn óz baqylaýlaryna alýdy tapsyrdy. «О́zderińiz de kórip otyrǵandaı, qarasha aıy jyldaǵydaı emes, aıazdy ári qarly bolyp otyr. Ońtústikte qar kóp, soltústikte aıaz qatty, erekshe kúsheıip tur. Búgingi aqparattarǵa qaraǵanda, birqatar óńirde jylý qazandyqtary isten shyǵyp, turǵyn úıler men áleýmettik nysandarǵa jylý berý toqtaǵan. Jylý berý máselesin biz Úkimettiń birqatar otyrystarynda qarastyrdyq. Úkimette másele kóterilgen kezde ákimdikter tarapynan daıyndyq máselesi oıdaǵydaı dep aıtylǵan bolatyn. Biraq, soǵan qaramastan, keıbir jaǵdaılar oryn alýda», degen Premer-Mınıstr dál osy máselege qatysty birqatar óńir basshysynan mán-jaıdy surady. Bul rette aldymen Pavlodar oblysynyń ákimi Bolat Baqaýov ózi basshylyq etetin óńirdiń keıbir aýdandarynda aıaz –37 gradýsqa deıin jetkenin aıtty. Sonymen qatar, jylý berý maýsymyna jetkilikti otynnyń bar ekendigin, barlyq áleýmettik nysandar men turǵyn úıler turaqty túrde jylýmen qamtamasyz etilgendigin atap ótti. «Barlyq qalalar men aýdandarda kommýnaldyq-tehnıkalyq qyzmetter men apattan keıin qalpyna keltirý brıgadalary jumys isteýde. Oblysta jylý berý maýsymy turaqty baqylaýda, shtattan tys jaǵdaılar oryn alǵan joq», dedi ákim. Qaraǵandy oblysynyń ákimi Nurmuhambet Ábdibekov te jylý berý maýsymy der ýaqytynda bastalǵanyn, normatıvtik parametrlerge saı otyn kólemi barlyq jylý kózderinde bar ekendigin aıtty. «Negizgi problema Temirtaýda bolyp tur. Temperatýra tómen­degen kezde sý taratqysh jaryldy. Degenmen, jylý jetkiliksiz bolsa da qalaǵa júktemeni ustap turmyz. Qazirgi ýaqytta apatty jaǵdaı joıyldy desek te bolady. Qalǵan eldi mekender boıynsha jaǵdaı baqylaýda. Saran qalasynda temperatýra tómendegen kezde birqatar úılerge jylý jetkiliksiz boldy. Sharalar qolǵa alynýda», dedi N.Ábdibekov. Al Qostanaı oblysynyń ákimi Arhımed Muhambetov óńirde kásiporyndar men bıýdjettik uıymdar jylý berý maýsymynyń sońyna deıin jetkilikti kómirmen qamtamasyz etilgendigin aıtty. «Mazýtqa baılanysty másele bolǵan edi. Bizdi qoldap, Úkimet qorynan 552 mln teńge bóldińizder. Biz jergilikti bıýdjetten de qarjy bóldik», dedi ol. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetov te qysqy maýsym shtattyq rejimge saı ótip jatqanyn, jaǵdaı baqylaýda turǵanyn habarlady. Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Erik Sultanov Petropavldyń 2-shi jylý elektr stansasy qoımasynda 11 táýlikke jetetin 82 myń tonna kómir bar ekendigin aıtty. Al negizinde otyn qory 20 táýlikke erkin jetýi tıis. Mundaı jaıttyń oryn alýyna temir jolmen kómir jetkizýde týyndaǵan kemshilikter sebep. «Júrgizilgen kelissózderdiń nátıjesinde biz eki baǵdar usyný máselesin sheshtik. Buǵan qosa, Qazaqstan temir jolymen eki táýlikte bir ret qosymsha baǵdarmen kómir jetkizýge ýaǵdalastyq. Normatıvtik qor 20 jeltoqsanda qalpyna keltiriledi», dedi E.Sultanov. Aqmola oblysynyń ákimi Sergeı Kýlagın de óńirdegi qazandyqtardyń shtattyq rejimde jumys istep turǵandyǵyn, kómir men mazýttyń keminde 2 aıǵa jetetin qory bar ekendigin atap ótti. Almaty ákimi Baýyrjan Baıbektiń aıtýynsha, qaladaǵy jylý berý júıesi jumys istep tur. Otynnyń normatıvtik qory bar. Apatty jaǵdaılardy joıý úshin bir aýysymda 53 kóshpeli brıgada, 144 tehnıka men 375 maman saqadaı saı tur. Buǵan qosa, 39 arnaıy tehnıka satyp alynǵan. Olar qalaǵa jeltoqsan aıynda jetkizilmek. Osylaısha, jylý máselesine qatysty ákimder «jyly» ǵana jaýap berdi. Ákimderdi tyńdaǵan soń Úkimet basshysy óziniń birinshi orynbasary Asqar Mamınge bul máseleni qatań baqylaýda ustaýdy tapsyrdy. «Endi ǵana bastalǵan qystyń beti qatty. Sondyqtan jylý berý maýsymyn barlyqtaryńyz jeke baqylaýda ustańyzdar», dedi B.Saǵyntaev.  

Qaıta oralǵan emtıhan

Jylý berý máselesin pysyqtap alǵan soń, otyrys kún tártibindegi negizgi máselege oıysty. Bul – Ulttyq biryńǵaı testileýdi jetildirý jaıy. Bıyl elimizge UBT-nyń engenine – 13-shi jyl. Osy jyldar ishinde bul testileýge 1,5 mıllıonnan astam bala qatysqan. Árıne, bul aralyqta onyń artyqshylyǵy da, keıbir kemshilikteri de bolǵan. Degenmen, ýaqyt ótken saıyn bul júıege de ózgerister engizý qajettiligi týyndaǵan eken. Oǵan kópshilik arasynda júrgizilgen qoǵamdyq saýaldama nátıjesi yqpal etip otyr. «Eń birinshiden, qoǵam UBT-ny tek qana JOO-ǵa túsý emtıhany retinde qabyldaıdy. UBT birinshi kúnnen bastap mektep bitirý emtıhany retindegi óziniń fýnksııasyn oryndamaı otyr. UBT-ǵa eshqashan túlekter 100 paıyz qatysqan emes. Jáne de jyl saıyn oǵan qatyspaıtyndar qatary artýda», dedi Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev. Mınıstrlik UBT tóńiregindegi barlyq máseleni zerdeleı kele, onyń jańa formatyna aýysýdy jón sanaǵan. E.Saǵadıevtiń aıtýynsha, mınıstrlik qorytyndy attestattaýdy bólý jumystaryn júrgizgen. Endi túlekter mektep bitirý synaǵyn tapsyrady. Al Ulttyq biryńǵaı testileýdi JOO-ǵa túsý úshin ǵana tapsyrady. Mekteptegi qorytyndy attestattaý 5 pánnen turady, onyń 4-eýi mindetti, 1 pán – tańdaý boıynsha. Sóıtip, UBT JOO-ǵa qabyldaý emtıhany jáne memlekettik granttardy bólý júıesi retinde saqtalady, biraq onyń formaty ózgeredi. Buryn 5 pánnen 125 suraq berilip, onyń ishinen 4 pán boıynsha 100 suraq esepteletin. Al 2017 jylǵy UBT formatynda 120 suraq qarastyrylyp, barlyǵy esepteledi. Keıbir suraqtardyń jaýabyna 2 ball beriletindikten, eń joǵary kórsetkish 140 balǵa teń. Saýaldar 5 pánnen qoıylady, olardyń 3-ýi mindetti, 2-ýi talapker josparlaǵan JOO-daǵy mamandyqqa baılanysty beıindik pán bolady. Testileý ýaqyty da ózgermeıdi – 3 saǵat 30 mınýt. О́tý baly da ózgergen joq – 50 ball. Aıtqandaı, JOO-ǵa túsý úshin «Altyn belgi» ıeleri de UBT tapsyrady. E.Saǵadıevtiń aıtýynsha, testileýdiń jańa formatyn talqylaý kezinde jurtshylyq tarapynan «Altyn belgi» ıegerlerin, halyqaralyq bilim olımpıadalary men joba­lar­dyń jeńimpazdaryn testileýge qatystyrmaı, oqýǵa tikeleı qabyl­daý týraly usynys aıtylypty. «Biraq biz ony qoldaǵan joqpyz. UBT-ny barlyq oqýshy­lar tapsyrýǵa tıis, dedi mınıstr. Biraq, olarǵa jeńildik joq emes, máse­len, eger «Altyn belgi» ıegeri men tórt-beske oqyǵan bala bir­deı upaı sanyn jınasa, onda mem­lekettik grant «Altyn belgi» ıe­gerine tapsyrylady eken. 2017 jyly UBT 20 maýsym men 1 shilde aralyǵynla ótedi, sondaı-aq, túlekterge ony 2017 jyldyń tamyzy men 2018 jyldyń qańtarynda qaıta tapsyrýǵa múmkindik beriledi. Mınıstrdiń aıtýynsha, keler jyly kolledj túlekteri úshin talapkerlerdi keshendi testileý formaty ózgeredi. Búginge deıin kolledj túlekteri UBT kezinde ózderi kolledjdiń sońǵy jyldarynda oqymaǵan pánderi boıynsha da testileýge qatysyp kelgen. Osyǵan baılanysty kelesi jyldan bastap engiziletin talapkerlerdi keshendi testileý jańa formatynda talapkerlerdiń kolledjde oqytylǵan bilimi ǵana nazarǵa alynady. TKT jańa formatynda 60 saýal qarastyrylǵan, onyń 20-sy jalpy pánder boıynsha, 40 saýal beıindik pánge qatysty. Mundaı jaǵdaıda túlek óziniń beıinin odan ári jetildirýdi tańdaýǵa tıisti. Mysaly, pedagogıkalyq kolledj túlegi pedagogıkalyq mamandyqqa barýy kerek. Al beıinin ózgertken jaǵdaıda talapker UBT tapsyrýǵa mindetti. Úkimet basshysy UBT-nyń jańa for­maty qabyldanǵan jaǵ­daı­da daıyndyq jumystaryn qa­zir­­den bastap joǵary deńgeıde ótkizýdi tapsyrdy.  

Jetilgen zańnamalar jumysty jeńildetedi

Úkimet otyrysynda, sonymen qatar, birqatar zańnamalar tal­qy­landy. Bul rette Ádilet mınıstri Marat Beketaev zııatkerlik menshik salasyndaǵy zańnamany jetildirý boıynsha qarastyrylǵan ózge­ris­ter men tolyqtyrýlar jónin­de baıandady. Bul zııatkerlik menshik salasyndaǵy ákimshilik keder­gilerdi azaıtýǵa baǵyttalǵan. Bel­gili bolǵandaı, qazir Qazaqstanda ótinimderdi jáne saraptamalar­dy qabyldaý saraptama uıym­darynda, zııatkerlik menshik sala­synyń nysandaryna quqyqty tirkeý Ádilet mınıstrliginde júrgi­ziledi. Al mundaı jumys EYDU elde­rinde, atap aıtqanda, AQSh, Por­týgalııa, Japonııa, Shveı­sarııa, Germanııa, Qytaı, Koreıa el­derinde bir vedomstvoda «bir tereze» qaǵıdaty arqyly júzege asyrylady. Al «Elektr energııasy máse­leleri boıynsha Qazaqstan Res­pýblıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy jóninde Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev baıan­dady. Zań jobasynda elektr qýatyn taratýshy uıymdarǵa 2018 jyldan bastap 2022 jylǵa deıin kezeń-kezeńimen engiziletin talaptar qarastyrylýda. Energetıka mınıstriniń aıtýynsha, saıyp kelgende 2020 jylǵa qaraı energııa taratýshy uıymdardyń sany kóp degende 120-130-dy quraıtyn bolady, energııamen jabdyqtaý senimdiligi kúsheıedi, tutynýshylardyń elektr energııa­syn qoldanǵany úshin tólemaqy shyǵyny azaıady. Mınıstr óńirlik elektr jelilik kompanııalardy ulǵaıtý tetikterin usyndy. Máselen, energııa taratýshy uıymdardy ıesiz elektr jelilerin teńgerimge qabyldaǵan jaǵdaıda korporatıvtik tabys salyǵy men múlik salyǵynan bosatý boljanǵan. Tabıǵı monopolııa salasynda zańnamada qarastyrylǵan elektr energııasyn taratýǵa salynatyn tyıym alynyp tastalatyn bolady. Elektr qýatyn taratý tarıfteriniń shekti deńgeıi qaıta qarastyrylýy, sondaı-aq, memlekettik kásiporyn teń­gerimindegi qaıta turǵyzylǵan qosal­qy stansalar men elektr jeli­leri energııa taratýshy uıym­dar teńgerimine ótkizilýi múmkin.

Mamandar ne deıdi?

Elmıra SÝHANBERDIEVA, Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri: – UBT-nyń jańa formaty – kez kelgen oqýshy úshin grant ıelený múmkindigi, sol sebepti barlyǵyna birdeı jaǵdaı jasalady. Menińshe, emtıhan tapsyrýǵa baılanysty JOO-ǵa túsýge eshqandaı kedergi joq. Bul jerde barlyǵy naqty kórsetilgen. Kerisinshe, biz balalardyń mindetin jeńildettik. 11 jyl boıy mektepte oqyǵanyna baılanysty qorytyndy attes­tasııany bala óz mektebiniń qabyrǵasynda tapsyrady, bıletpen daıyndalady. JOO-ǵa túsýge qatysty eshqandaı aıqaı-shý bolmaýy tıis. Janseıit TÚIMEBAEV, Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi: – Bul jańa formatty biz qoldaımyz. Túlekterdiń óz mektepterinde qorytyndy esebinde emtıhan tapsyrýy óte durys. Alaıda UBT tapsyrý boıynsha mynandaı pikirim bar. Qazirge deıin respýblıkanyń 165 pýnktinde, onyń ishinde aýdan, oblys ortalyqtarynda UBT uıymdastyrýda kóptegen qıynshylyqtar bar. JOO-ǵa tapsyratyn bolǵandyqtan, UBT-ny tapsyrýdy oblys ortalyqtaryna kóshirýdi usynamyn. Aldymen kóptegen shyǵynnan qutylamyz. Ekinshiden, ádildik bolady. Úshinshiden, eshbir elde JOO-ǵa túsý úshin aýdan ortalyǵynda emtıhan tapsyrylmaıdy. Oblys ortalyqtarynyń JOO korpýstarynda tapsyrǵanda, birinshiden, ony qajetti jaraqtarmen jabdyqtaý múmkindigi mol, ádil ótýine qolaıly. Al mektep bitirý úshin tapsyratyn synaqty mektepterde tapsyrýǵa tolyq múmkindik bar. Qylyshbaı BISENOV, Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda memlekettik ýnıversıtetiniń rektory: – Kópten beri mańyzdy máselelerdiń biri bolyp júrgen UBT-nyń jańa formaty qoǵamdyq qoldaý taýyp otyr. Osy engizilgen ózgerister nátıjesinde joǵary oqý oryndaryna bilimdi de bilikti talapkerler qabyldanatyn bolady. Sondyqtan bolashaqta mektep bitirýshiler men ata-analar arasynda keń kólemde túsindirý jáne kásibı baǵdar berý jumystaryn júrgizý óte mańyzdy. Bul JOO-daǵylarǵa úlken jaýapkershilik júkteıdi. Bul jumystardy atqarýǵa biz daıynbyz. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»