Aqyn rýhymen syrlasý

Qasym Amanjolov – 100

«О́zge emes, ózim aıtam óz jaıym­dy», – degen edińiz-aý, aıaýly Qasym aǵa! Endeshe, aıtyńyzshy, tyńdap kóreıik. «Amanjol Raqymjannyń Qasymymyn, Men qalǵan bir atanyń ǵasyrymyn. Bireýge jurtta qalǵan jasyǵymyn, Bireýge aspandaǵy asylymyn. ...О́mirge keler áli talaı Qasym, Olar da bul Qasymdy bir baıqasyn. Daýyldaı órtke tıgen óleńimdi Qasymnyń ózi emes dep kim aıtasyń?!» Osylaısha jyr daýylyn sapyryp ǵu­myr keshkenińizge qalyń qazaq jur­ty esh shúbá keltirip kórgen emes. Bú­ginde týǵan halqymyzdyń ortasynda júrseńiz, «Qasym Amanjolov aqyn 100 jasqa toldy» dep alaqaılap bór­kimizdi aspanǵa atar edik. Biraq, «ózi de, kózi de joqtyń» keri bolǵandaı... Muqaǵalı Maqataevtyń týǵanyna 80 jyl tolýynyń jer-jerlerde ata­lyp jatqanyna shúkirshilik etemiz. Al sol Muqaǵalı kózi tirisinde: «Búgin meniń týǵan kúnim, Oı, pále-aı! Myna adamdar neǵyp jatyr toılamaı?! ...Myna dúnıe nege jatyr úndemeı?! Alaýlatyp toıdyń shoǵyn úrlemeı. Qushaq-qushaq gúl shoqtaryn laqtyryp, – Mynaý – shapan, – Mynaý – atyń, min! – demeı?!» – dep nalyǵany da esimizde. Qasym aǵa-aý, keıde tirilerdiń sóı­te­tini bar. Sizdiń de: «Berseń ber, bermeseń qoı baspanańdy, Sonda da tastamaımyn astanamdy. О́leńniń otyn jaǵyp jylytamyn, О́zimdi, áıelimdi, jas balamdy», – dep ashynǵanyńyz enjar jandarǵa shy­ǵarǵan úkimdeı edi-aý. Muqaǵalı ekeýińizdi temirjol relsi­niń qos taǵanyndaı etip qatar alýy­myz­dyń da óz jóni bar. О́ıtkeni, bizdińshe, ekeýińizdiń bolmystaryńyzda rýhtyq bir­tutastyq, keremet qudiretti uqsas­tyq bar­lyǵyn sezinetindeımiz. Siz ja­ıynda endi Muqaǵalıdyń ózin sóıletip kóreıikshi: «Deısińder-aý! Qasymnyń nesi basym?! Qasym solaı bolmasa, nesi Qasym. «Aqynmyn» dep qopańdap júrgenderdiń Ámmesinen Qa­sym­nyń desi basym. ...Jedi, Tyndy... Keremet dertter tónip, Keń keýdede ketti ǵoı  kekter sónip. Qasym degen - qalǵyǵan janartaý ǵoı, Janartaý ǵoı, Jandy da ketti órtenip. ...«Bir kúı bar dombyramda...» (Iesi Qasym ), Qasym solaı bolmasa, nesi Qasym!? Jyr báıgege attanǵan adam bolsa, Sóredegi Qasymyn esine alsyn!..» Bizdiń de maqsatymyz – Muqaǵalı só­zi­men qaıtalasaq, «Qasymyn esine alsyn!..» degen oıdan týyndaıtyn jaı. Otan soǵysy maıdanyna attanyp, Oral óńiriniń tusynan ótip bara jat­qanyńyzda: «Oralym, meniń Oralym, Keteıin alyp maıdanǵa, Aıtpaqshy, qaıda boranyń?!» – dep bo­rannyń ózin maıdanǵa ala ketpekke, kek toly júregińizdi jaýǵa bomba etip jarýǵa daıar edińiz. Al jaýdy jeńip, elge oralyp kele jatyp: «Kelemin qaı­typ, óleńimdi aıtyp», – deýmen beıbit-baǵzy ómir­diń jy­ryn qaıta tolǵaǵan edińiz. «О́zim tý­raly», «Darıǵa, sol qyz» aty óleń-án­derińizge qosa, kompozıtorlar Áb­lahat Espaev pen Murat Ybyraev­tar­dyń sizdiń «Aq sáýle», «Tý­ǵan jer» atty jyr­lary­ńyzǵa jazylǵan ánderi Qazaq radıosy men teledı­dar­larynyń altyn qoryna enip, san sahnalardan shyrqalyp keledi. Já, jeter, qaıran Qasym aǵa, áı­teýir, elińiz aman, jurtyńyz tynysh. Esil erin qandaı jurt eleýsiz qaldy­rar deısiz. Uıqyǵa beıimdeý halyqpyz ǵoı, múmkin, oıana almaı jatqan shy­ǵar­myz. Aıtpaqshy, Qasymnyń kindigin kesken, týyp-ósken ólkesi Qar­aǵan­dy men Qarqaralysy, armysyzdar!? О́zgeni qaıdam, áıteýir, halyqtyń eresek býyny daýyldy jyr suńqary Qasym aqynyn máńgilik qasterlep, esterinde saq­taıtynyna tıtimdeı de kúmán joq. Rýhy­ńyzǵa taǵzym etemiz, asyl aǵataı! Tuıaqberdi ShÁMELOV, Qazaqstannyń halyq ártisi, Qumarbek SYDYQULY, QR mádenıet qaıratkeri. Almaty.