Lımon sıtrýsty ósimdik. Jyly jerde ósedi. Osy ósimdik Ońtústiktiń topyraǵyn jersingeni qashan. Áýelde Saryaǵashtyń jylyjaılarynda jemisin bergen lımon birte-birte taýly aımaqtardy da jatsynbaıtyn boldy.
Tropıkalyq ósimdik basyn máńgilik sire qar basqan taýdyń eteginde otyrǵan Tóle bı aýdany Kemeqalǵan aýyldyq okrýgindegi «Nematýlla» sharýa qojalyǵynyń jylyjaıynda jemisin bere bastady.
Bir qyzyǵy, osy lımon ósirýge mamandanǵandar ony jalqaýdyń jumysy dep ázildeıdi. Aıtsa-aıtqandaı, bir ósirip alǵan soń oǵan onshalyqty bap kerek emes. Biraq, butaǵyndaǵy atalyǵy men analyǵyn aıyra alsańyz boldy. О́nim beretin qaýqary joq atalyǵy jaıqalyp ósip kóz aldaıdy eken. Esesine analyǵy bir jeri aýyrǵandaı ilmeıińkirep sál qýrap ósedi. Bilmegen adam «áı, osy jemis bermeıdi-aý» dep otap tastaýy múmkin. Lımon bes gradýs jylylyqqa deıin qabyrǵasy qaıyspaı tózedi. Túbine organıkalyq tyńaıtqyshtar arqyly sý bergennen bólek, jemis baılaǵan shaqtardan bastap ústinen sý búrikkishpen jasandy jańbyr jaýǵyzyp turady.
Kósheti úsh-tórt jylǵa deıin ónim bermeıtindikten kánigi baǵbandar qaptalyna qııar, qyzanaq tuqymdaryn egip, paıdasyn eselep alady. «Eki jep bıge shyqty» degen osy. Bul lımonynyz alpys jylǵa deıin ónim bere alady.
«Nematýlla» sharýa qojalyǵynda 5,5 gektar jeri bolsa, sonyń 3,5 gektaryna lımon ósirilip jatyr. Eki jarym myń kóshetten jyl saıyn jıyrma tonnaǵa deıin lımon jınalmaq. Bul ázirge ǵana. Lımonarıı ábden ósip jetilgen soń jylyna 100 tonnaǵa deıin ónim bere alady.
Lımon túrli aýrýlarǵa myń da bir em. Sondyqtanda suranys bar. Iаǵnı, dámi qyshqyl bolǵanymen aqshasy tátti. Qaıda ótkizem deıtin emes, kórshi Reseıdiń alarmandary jemis pisken kezde KamAZ-darynyń tútinin burqyratyp, jylyjaıdyń basyna ózderi keledi. Reseı demekshi, osy lımonǵa baılanysty bir qyzyq jaıt bar. О́tken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynyń sońynda reket degen páleler qaǵynyp turdy ǵoı. Mılısııa-polısııanyń ózi olarmen jeń ushynan jalǵasyp, qorqaý qasqyrdaı birge jortatyn bolǵan. Ońtústiktiń bir baıshykesh jigiti bir mashına lımon tıep, Qıyr Shyǵysqa barady. Ol jaqta tabıǵat qatal, jemis az, baǵa da qymbat. Bizdiń jigit dáý bazardyń aldyna toqtaıdy. Ishke kirip satýǵa ruqsat joq. Kóterme baǵamen satyp alatyndarmen kelise almaı jatqanda eńgezerdeı dáý orys mujyǵy keledi. Ol kezde mıllıon degen aqshanyń ornyn lımon degen sóz uqtyryp turǵan.
– Qansha? – deıdi anaý.
– Lımon, – deıdi tilinen qaǵynǵan mynaý.
Ekeýi qol alysady. Bir mashına lımon qorap-qorap bolyp bazar ishine kirip ketken. Bir kezde dáý orys rahmetin aıtyp, bir lımon ustatady. Árıne, bizdiń jigit jambasyna biz suǵyp alǵandaı shorshyp túsedi. Lımonnyń shyn maǵynasynda mıllıon rýbl ekendigin uqtyra alsashy.
– Aǵaıyn, – deıdi anaý. – Men seniń tilińnen tartqan joqpyn. Ne suradyń sony berdim. Endi qoımaıdy ekensiń deneń Sibirdiń ormanynda shirip qalady. Bas amanyńda elińe jetip al.
Mıllıondy lımon dep kisimsigen bizdiń jigit ishi qan jylap, qaryzǵa belsheden batyp elge qaıtady. Ol kezde mundaı oqıǵalarǵa tańqalmaıtyn ýaqyt qoı.
Qazir Reseı kásipkerleri óz aıaǵymen kelip, aqshasyn tólep eline alyp ketedi. Lımon ondaǵan mıllıon teńge tabys ákeletin kez jaqyndaǵanyn bilip otyrǵan «Nematýla» sharýa qojalyǵynyń basshylary eki alaqanyn ysqylap otyr.
Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan»
Ońtústik Qazaqstan oblysy