Qoldan qurastyrylǵan «Bars»

Keıbireýlerdiń sózderiniń astarynan «О́zi jyndy ma? Temir-tersekte nesi bar? Daıyn kólikti minip júre bermeı me?» degen syńaıdaǵy oılaryn sezip qalamyn», deıdi Baıanbaı. О́z qolymen erekshe kólik qurastyrýdy bala kezinen armandaǵan syńaıly. Áıteýir, es bilgeninen tehnıka kórse, sony shuqylap kórýge qumartady da turady eken. Endi otbasylyq avtobýs qurastyrýdy oılap júr. Bul kóliktiń ishine as bólmeni, jatyn oryndy, ózge de jolǵa qajet kerek-jaraqtardy syıdyrmaq. О́tken jyldyń qarasha­synyń sońynda ǵalamtor beti­nen qyzylordalyq qazaqtyń kólik qurastyrǵany týraly aqparatty kózimiz shalyp qaldy. Áskerı tehnıkaǵa uqsaıtyn «Bars» atty mashına Baıanbaı Israılov degen el aǵasy deıtindeı azamattyń týyndysy eken. Jaǵymdy jańa­lyqty oqyrmanǵa keńeıtip jetkizýge biz de asyqtyq. Kólik ıesimen kezdesý qıynǵa soqqan joq, óıtkeni ol búginde Astanada turady. «Bars» bir kórgende-aq kóńil toǵaıtady, kóz súısin­diredi. «Qoldan quras­ty­rylǵan» deýge qımaıtyndaı, zaýyt­tyń kánigi ónimindeı. Jeńil kólikter qataryna jat­­qyz­­ǵanymen, ishine alty-jeti adam erkin syıady. Áńgi­mele­sýge, demalýǵa, uzaq jol­ǵa óte yńǵaıly. «Bul – tek keńes zamanynda shyǵarylǵan kólik­ter­diń jıyntyǵy. Negiz­gi «donory» – «GAZ-66», deı­di Baıan­baı. Qujattary resim­delgen, memlekettik nómiri bar. Kásibimizge kirisip, kólik ıesin suraqtyń astyna aldyq, keńinen jaýap berdi. «Bizdiń aýyl kúrish egedi. Naýqannan soń jaramsyz bolyp qalǵan tehnıkalar dalada qalady. 6-7 synyptarda oqyp júrgenimde solardy buzyp, oınaý maǵan sondaı qyzyq bolatyn. Al olar aýyldan 15-20 shaqyrym qashyqtyqta ǵoı. Qaı jerde jatqanyn jaqsy bilemin, sabaqtan shyǵa sala sonda tartamyn», deıdi aǵa bala kezin esine alyp. Tehnıkaǵa degen qumarly­ǵy bozbala Baıanbaıdy Almaty polıtehnıkalyq ınstıtýtyna alyp barady. Avtomatıka-tele­mehanıka mamandyǵy bo­ıynsha bilim alady. Ásker qataryna barǵanda da áýe qor­ǵanysy kúshterinde ma­man­dyǵymen qyzmet etedi. «Kólik jasaý týraly oıym el egemendigin alar tusta, mú­­lik­ter jekemenshikke berile bas­taǵan jyldary týdy. Biraq Ulttyq qaýipsizdik komı­tetindegi qyzmetim keýdemde pisken osy ıdeıany júzege asyrýǵa múmkindik bermedi. Dese de, kerek dúnıelerdi, jańa oılarymdy qaǵazǵa túsirip, syzyp qoıyp júrdim. Men osyndaı oılarǵa shyrmalyp júrgende tarazdyq Loktev degen orys ultynyń ókili bir kólik qurastyrdy», deıdi Baıanbaı. Biraq ol júk kóliginiń qańqasyn qysqar­typ, ústine «Volganyń» shana­ǵyn ornata salǵan. Jýrna­lıs­ter jarysa jazǵan jańa­lyq keıipkerimizge unaı qoımaǵan sııaqty. О́ıtkeni, Loktevtiń kóligine mingen ne, «Volgaǵa» mingen ne, báribir edi. Iesi «Lav» dep ataǵan kólikten keıin, 2002 jyly Petropavlda Sýhov degen taǵy bir ónertapqysh túrli temir-tersekten kádimgi «Ýazık» qurastyryp shyǵarǵan. Al Baıanbaıdyń kóksegeni basqa kólik. «Jatsam-tursam oıymnan shyqpaıdy. Jalpy nobaıynyń úlgisin, ishki júıe­sine qatysty materıaldar­dy ǵalamtordan qarap, izdenip jınaq­taı berdim», deıdi «Bars­tyń» ıesi. Endi jumysty bastaý úshin kómekshi sheber kerek. О́ıtkeni, ózi dánekerleýshi emes, ne elektrık emes. «Qazaq deseń ózi­ńe tıedi, biz­degi jón­deýshi sheber­lerdiń bar­lyǵy derlik káni­gi mamandar bolmaı shyq­ty, –  deıdi ol. – Bizdiń sheber dep júrgenderimiz maıys­qan esikti túzegennen góri, jańa­syn ákelip sala sal­ǵan­dy jón kóre­di eken. Al óz qol­darymen túzep isteıtin sheber neken-saıaq. Olardyń ózi ju­mys­taryna mıllıondap suraı­dy, biraq fantazııalary joq». Baıanbaı sheber izdep, Shym­kentke jol tartty. Úmiti aldamaǵan eken, izdegen adamyn taýyp, eki jyl birge jumys istedi. Jasaǵan dúnıe­leri unamaı, birneshe márte qaıta istegen kezderi de az emes. «Kólikti qurastyrý kezin­de biraz oqıǵalar boldy. Máselen, kóz tııý degen nárseniń ras ekenine kózim jetti. Oıymyzdaǵy kóliktiń qańqasyn qurap, motoryn ornatyp qoıǵanbyz. Kómekshim Artyq «Kóke, kóshege shyǵyp, bir aınalyp kelsek, qaıtedi?» degeni. Kóńilin qımadym, shyq­tyq. Qarabulaq aýylynyń jurty tehnıkaǵa qumar eken. Sońymyzdan ergen adamdarda esep joq. «Bul qandaı kólik?», «Kim jasady?», «Qa­laı qurastyrdyńdar?» dep suraıdy. «Artyqtyń qolynan shyqqan», deımin. Bári tań qalyp qaraıdy, qyzyǵady. ...Mashınanyń jobasyn bitirdik. Usaq-túıek sharýalardy Artyqqa tapsyryp, Astanaǵa ketkenmin. Araǵa bir apta salyp kelsem, bir qurylǵynyń pyshaǵy jarylyp, kómekshimniń tórt saý­saǵyn birdeı kesip túsipti. Abyroı bolǵanda, dárigerler súıekterin jalǵap, emdep beripti. О́z qolyndaı bol­ma­ǵanymen, yńǵaıǵa kónedi», deıdi Baıanbaı ótken qıyn­dyqtarǵa oı júgirtip. Negizi mundaı qurastyr­maly dúnıege qyzyǵatyndar barshylyq. Dese de, keıip­kerimizge «Ne qylasyń basyń­dy aýyrtyp? Odan da kádimgi kólik satyp alyp, oıqastap júre bermeısiń be?» dep aqyl aıtatyndar da jeterlik eken. Al ol óz qolymen qurastyrǵan kólikke jetpeıtinin aıtady. «Áıeldiń tolǵaǵy sııaqty, oıyńda júrgen dúnıe qolyń­nan shyqqansha janyńa tynym taptyrmaıdy ǵoı», deı­di aǵynan jarylyp. Kún jy­lyǵanda «Barsymen» Qazaq­standy bir aınalyp shyǵýdy josparlap júr. Baıanbaı Israılov aldaǵy maqsattaryn da jaıyp saldy. «Bir avtobýs qurastyrýdy oılap júrmin. Onymen saparlaý óte yńǵaıly bolady. Úıimizdegi as úıdi, jatyn oryndy, ózge de qajet jaraq­tardy ishine syıdyramyn. Sodan keıin óz kóligimmen Mekkege baryp, qajylyq paryzymdy ótesem deımin. Bul – naǵashyńnyń aýylyna baryp kelgendeı emes, jaýapty sapar. Sondyqtan úlken daıyndyq kerek», deıdi «Barstyń» ıesi. Keıipkerimizdiń isin óner­tabys deýge kelmeıdi, hobbı degen jón shyǵar. Dese de, quptarlyq sharýa. Jeke ózi úshin úlken jetistik. Sol jetis­tigi ózgemizge oı salyp, ózgeshe dúnıe jasaýǵa jol ashyp jatsa, qanekı... Ashat RAIQUL, «Egemen Qazaqstan» Sýretti túsirgen Erlan Omarov, «Egemen qazaqstan»