Qorqytýdyń quraly ma?

Qazirgi balalardyń ózi oıyn­shyq­pen oınamaıdy. Qaıran, ba­la­lyq shaq! Ata-ananyń oıynshyq satyp alýǵa ketetin aqshasy qazir uıaly telefonǵa, oǵan salynatyn tólem­derge jumsalýda. Kompıýter men uıaly telefonnan bas almaıtyn ur­­paq­tyń, bala bolyp dalada dop teýip, qurbylarymen taı-qulyndaı tebisip óspegen órkenniń  surqaıy tirshiligi bulaı syrǵı berse, bara-bara olardyń aqyry ne bolady degen sumdyq oı sanaǵa ınedeı shanshylady. Internetińizdi tym erkine jiberip qoıǵan qalaı bolar eken degen suraq týady. Eshnárseniń mánin áli tolyq túsinbeıtin balanyń mıyna oqymaı-toqymaı beriletin bul nendeı qudirettiń kúshi deısiz lajsyzdan.  Tańdanasyz. Tańyrqaısyz. Tańdaı qaǵasyz. Tappaısyz. Ras, joıqyn aǵysqa endi tosqaýyl joq. Oǵan búgin jabylyp qarsy kúres ashý qajetsiz. Qaıta zııanyn azaıtatyn, paıdasyn kóbeıtetin jol izdeý áldeqaıda qymbat-aq. Munsyz qazir adam bir mınýt ómir súre almaıtyn halge jetti. Úıde ja­ryq óship qalsa dittegen jumys bit­peı, kózben birge aıaq-qoldyń da qa­t­ar baılanatyny sııaqty, ınternet, kompıýter búginde kópshilik úshin sondaı óte qajet múlikke, qundylyqqa aınalǵany shyndyq. Laıym tıimdi, paıdaly jaqtary molaıyp, ıgilik pen izgilikke turaqty qyzmet ete bergeı! Al endi biraq, solaı bola tura munyń keri áserleri týraly qulash-qulash maqalalar jazylǵanyna qaramastan, átteń, nátıje kemshin. Internette kóp otyra bergenniń  densaýlyqqa keltirer qaýip-qaterleri men zardaptarynan buryn onyń búginde munan san ese zııandy, nebir óreskel túıtkilderi beleń alyp ke­ledi. Basqa aınalysatyn sharýalary joqtyqtan keıbireýler kúndiz-túni jurttyń jazǵandaryn «baǵyp», qa­rama-qaıshy pikir, shatpaqtaryn jazyp áýrelenýden sharshamaıdy. El arasynda úlken qurmetke ıe, syıly azamattardyń namysyna tıetin qaýeset te ishinde órip júr. Jaǵalaı aýzyna kelgen sózdi aqtara salyp jatqan jandar qanshama. Já, bulardy qoıshy, bárinen de tyrnaq astynan kir izdep, unatpaǵan adamdaryn jelide tuqyrtyp alýdy ádetke aınaldyrǵan ákkilerdiń ádepsiz sózderine qaradaı kúıinesiz. «Qazannan qaqpaq ketse, ıtten uıat ketediniń» keri. «Áı» deıtin áje, «qoı» deıtin qoja joqtyqtan» olardyń sózderiniń durys-burysy elep-ekshelmeı tarap jatyr. Bulaı ǵaıbattaýǵa tyıym salatyn zań joq. Aq mataǵa qara kúıe jaǵylsa da báribir... Aryzdy baıaǵyda adamdar resmı organdarǵa joldaıtyn. Ádilet­sizdikten zardap shegip, barar jer, basar taýy qalmaǵan taǵdyrdyń muń-zary baıandalǵan, tıisti organdardyń tabaldyryǵyn aqıqat ańsap tozdyrǵan jandardyń janaıqaıy jarııalanǵan aryz týraly emes, bizdiń bul jerdegi qozǵap otyrǵan áńgimemiz  qaradaı bireýge soqtyqpasa, qaralamasa, jala jaýyp túrtpektemese, artynan aryz jazbasa júre almaıtyn pendelerdiń teris áreketi týraly bolyp otyr. Bul – keńes dáýirinen kele jatqan aýrý. Ol kezde mundaı shaǵymdar bılik oryndaryna jazylsa, al búginde Qudaı betin aýlaq qylsyn, áleýmettik jeli arqyly sondaı orynsyz ǵaıbat sózdiń, jalanyń saldarynan búkil álemniń aldynda qara bet bolýyń lep-lezde. Jaqynda bir áriptesim kópten beri habarlaspaı ketken  aýyldas tanysym telefon shaldy, dedi. «Aqshalaı kómek berýge qazir ózim­de de artyq aqsha joqtyǵyn aıtqa­nymda, meni qatty jazǵyrdy. «Sen týraly artyńnan áleýmettik jelige syn jazamyn, jalpaq jurt­qa syryńdy búkpesiz jaıyp, abyr­oıyńdy aırandaı tókpesem, túgen­she degen atym óshsin», dep qoqan-loqy kór­setti. Jelini keı pysyqtardyń qor­­qytýdyń quraly etip paıdala­nyp júrgenderin kórip-bilip júr­­miz. Olarǵa bireýdiń syrtynan jalǵan ósek-aıań taratqandaryń úshin jazyqtysyńdar dep jatqan jan bar ma? Men túk derimdi bilmeı, ańta­rylyp qaldym. Apyr-aı, qurǵyr aq­shaǵa bola sonshama kóńilge qaıaý túsirip, kisini bostan-bosqa sógýge bola ma? Shynymen solaı syrtymnan laqap áńgime taratylsa, onyń qazir aq-qarasyn tekserip jatqan kim bar, jalpaq álemge jarııalanyp kete barady. Qudaıdan qoryqpaǵan adamdarmen qalaı kúresesiń?! Aýylymnan, dos­tarymnan uıat-aý,.. dedi unjyrǵasy túsip... O, toba, bireýdiń tógilgen kóz jasynan, qaıǵy-qasiretinen energııa jınaı ma eken adam. Áleýmettik jelidegi soqyr taýyqtaı jarqabaqqa soqtyqqan mundaı jandarǵa arnap aıtylar sóz: qorqytyp, úrkitýdiń quralyna aınaldyratyn oıynshyq pa saǵan ınternet. Qarashash Toqsanbaı, «Egemen Qazaqstan»