«Uıqydaǵy arý oıanǵan» jyldar Mańǵystaýdyń jańasha túlep, tynysyn keńeıtýge baǵyt alǵan jańa belesi bastalǵanyn baıan etti. Sóngen ottyń sýyǵan kúli syndy baǵzy kerýen joldarynyń izi ýaqyt áriniń astynda qalyp, «Mańǵystaý degen maıly qııanǵa» kelgishtegen zertteýshilerdiń tańdaıyn qaǵyp tamsanýmen saıyn dalanyń maqtaýyn asyra túsken kezderiniń sońyn ala... óńir ózinde bardy aıdaı álemge pash etti!
Jetibaıda atqylaǵan burqaq, tek munaıdyń ǵana emes, ishten tynyp, «qulaǵyn jymıtyp, surlana qalǵan dalanyń» ózgeshe túleýi úshin ashylǵan tyǵynyndaı edi. Munaı ken ornynyń ashylýy jáne geologııalyq zertteýler nátıjesinde Mańǵystaýdan mys, marganes, ýran, fosforıtter, sýtas, ózge de sırek ken oryndarynyń tabylýy óńirge san-salaly qajettilikti, jańǵyrýdy ákeldi, sonyń biri – kelim-ketim men júk tasymaly úshin qarym-qatynas jolyn durystaýdy talap etti. Geolog ǵalym Qanysh Sátpaev Gýrev qalasyndaǵy (qazirgi Atyraý) kóshpeli jınalysta temir jol qurylysynsyz paıdaly qazbalardy óndirýdiń múmkin emestigin atap ótken bolatyn. Keıinirek, atalǵan ómir jolynyń qurylysyna ózi bastama kóterip qol jetkizdi. Jetibaıdaǵy munaı kóziniń ashylýy Mańǵystaý túbeginde alǵashqy temir jol qurylysynyń bastalýyna túrtki boldy. 1964 jyly №9 beket – Saıótes 4 ótkelinde 704 shaqyrymdyq temir jol tarmaǵy túıisti, 1965 jyly Mańǵyshlaq-О́zen temir jol ýchaskesi paıdalanýǵa berildi. Bir jyldan keıin, ıaǵnı 1966 jyldyń jeltoqsan aıynan bastap Mańǵyshlaq stansasyna alǵashqy júk poıyzynyń kelýimen Maqat-Mańǵyshlaq temir jol ýchaskesi paıdalanýǵa berildi. Bul Mańǵystaý óńirine temirjoldyń alǵash kelýi bolyp tarıhta qaldy.
Jarty ǵasyrlyq tarıhy bar Mańǵystaý temirjolshylary ken, munaı, shıkizat ónimderi, gaz, tehnıka, qural-jabdyqtar, ulýtastar jáne t.b strategııalyq júkterdi tasymaldaýdy qamtamasyz etti. Tipti 2004 jyly Mańǵystaý temirjolshylary gabarıtsiz júkterdi tasymaldaýda álemdik rekord ornatty. Aqtaý portynan Qulsary stansasyna ólshemi tórt qabatty úıdiń kólemindeı júk oıdaǵydaı tasymaldandy. On jyl buryn Atyraýdaǵy jol bóliminen bólinip shyqqan Mańǵystaý temir joly bólimshesi az ǵana ýaqyt ishinde biraz jetistikterge qol jetkizdi. Sońǵy kezderi ashylǵan О́zen-Túrikmenstan, Borjaqty-Ersaı, Beıneý-Jezqazǵan jáne Ersaıdan Quryqqa deıingi temir jol toraby nátıjesinde óńirdegi 814 shaqyrymdyq temir jol qazir 1342 shaqyrymǵa jetti, sol kezde 39 aralyq stansalar bolsa, qazir aralyq stansalar sany – 59. Sol kezde bólimshede qyzmet etetin qyzmetkerler sany 3500 bolsa, búgingi tańda ol kórsetkish eki eselenip, 7000-ǵa jýyqtady.
Logıstıkalyq qyzmetter sektoryn damytý Elbasy qoıǵan mańyzdy mindetterdiń biri ekeni sózsiz. Elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy úshin temir jol salasyn zamanǵa saı jańǵyrtýdy basty maqsat etip kelemiz. Bazalyq áleýetiniń damýynyń arqasynda bizdiń ólkemiz biryńǵaı kólik júıesindegi logıstıkalyq aımaqqa aınalady, deıdi Qazaqstan temir joly kompanııasy Mańǵystaý júk tasymaly bólimshesiniń dırektory Nájimeden Ǵubashov.
Aıtýynsha, aımaqta ınfraqurylymdyq múmkindikterdi keńeıtý boıynsha turaqty jumystar júrgizilýde. О́ńirdegi iri ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalardyń ishinde QTJ munaı ónimderin, shıki munaıdy jáne ártúrli halyqaralyq júkterdi tasymaldaýǵa arnalǵan Aqtaý teńiz-saýda porty, Quryq jańa saýda teńiz porty, Baýtıno porty men Aqtaý halyqaralyq áýejaıy, Aqtaý-Beıneý halyqaralyq tas joly, Bolashaq temir jol ótkeli men ózbek, tájik jáne túrikmen temir joly baǵyttaryndaǵy júk jáne vagon aǵynynyń júzege asyrylýyn qamtamasyz etetin Qaraqalpaqstan memleketaralyq túıispe pýnkti, Jezqazǵan-Beıneý temir jol ýchaskesi, sondaı-aq, kólik magıstralin jańa Quryq teńiz portymen baılanystyratyn Borjaqty-Ersaı temir jol ýchaskesi syndy logıstıkalyq qaqpalardy júzege asyryp keledi. Bulardyń árqaısysy óz aldyna jeke toqtalýdy qajet etetin úlken joba, zor is.
Jarty ǵasyrlyq beles ústinde turǵan mańǵystaýlyq temirjolshylar endi Mańǵyshlaq-Baýtıno jolyn ashýdy josparlap otyr. Qazirgi tańda ol jolmen qandaı júkterdi tasymaldaýǵa bolady, qandaı júkterge suranys artady degendeı josparlaý, baǵamdaý jumystaryn júrgizýde.
Ár óńir – tutas eldiń bólshekteri. Mańǵystaýda, onyń temir jol salasynda jasalyp jatqan jumystar el damýyna qosylǵan úles eken sózsiz.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Mańǵystaý oblysy