Qyzyl ishik kıgen qyz

nemese aqyn ǵashyq bolǵan arý jaıly bir úzik syr О́tken ǵasyrdyń jetpisinshi jyldary «hıtqa» aınalǵan ánderdiń biri – «Jezkıik». Úlken de, kishi de áýelete shyrqap, oıyn-toılardyń sánin keltiretin, ajaryn ashatyn. Ol kezderi mektep oqýshysy bolǵandyqtan, ándi kim shyǵarǵanyna, mátinin kim jazǵanyna mán berip jatpaıtynbyz. Keıin bildik qoı, Kákimbek aǵanyń lırık aqyn, talantty kompozıtor, tulǵaly azamat, belgili qoǵam qaıratker ekenin. Men týyp-ósken eldi mekenmen «aýyly aralas, qoıy qoralas» Qojymda týǵanyn, jetimdiktiń zaryn erte tartqandyqtan, jastaıynan Syrymbettegi naǵashylarynyń baýyrynda óskenin, osyndaǵy ınternatta tárbıelengenin... Endi negizgi taqyrypqa ora­laıyq. Birde oblystyq «Sol­tústik Qazaqstan» gaze­tin­­­de qyzmet isteıtin Láılá Ja­­nysovamen áńgimelesip oty­­ryp, taqyryp aýany K.Salyqovtyń «Jyljıdy aq­qý», «Saǵynysh», «Aqqý jetken», «Týǵan jer», «Bir aýyz sóz» sekildi syrshyl sezimge to­l­y ánderine aýysqanda uıań mi­nezdi qaryndasym «Jezkıik» qan­daı sulýǵa arnalǵanyn bi­le­siz be? degeni. Eleń ete qal­dym. «Joq» dedim. – О́tken ǵasyrdyń aıaǵy bolatyn. Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý ýnıversıtetinde syrttaı oqıtynmyn. Kezekti sessııaǵa kelgende stýdentter dúrligisip, ýlasyp-shýlasyp jatyr eken. Surastyryp baı­qasam, Kákimbek aǵamen shy­ǵar­ma­shylyq kesh ótetin bolyp­ty. Olardan qalyspaı men de ilestim. Úlken aýdıtorııa stý­dent­ter men oqytýshylarǵa lyq toly. Ine shanshar oryn joq. Esimi alty alashqa áıgili aqyndy tuńǵysh kórýim. Ǵıb­rat­ty da taǵylymdy oı-pi­kir­le­ri kóńilime uıalap, uıytyp ba­ra­dy. Júregi netken keń, jum­saq, dep ishteı oılap qoıamyn. Sııa­sy keppegen óleńderin oqy­dy. Adam janyna shattyq, láz­zat syılaıtyn ánderin oryn­daýmen qatar, shyǵý tarı­hy­na da toqtalyp otyrdy. Bir tań qalǵanym, «Jezkıikti» ta­myljyta shyrqaýmen ǵa­na shekteldi. Kezdesý aıaq­ta­lysymen suraqtar qarsha jaý­­dy. Qansha júreksinsem de, bir tilim qaǵazǵa «Aǵa, «Jez­kıik» ániniń keıipkeri kim?» de­gen suraǵymdy jazyp ji­ber­dim. Oǵan «Árkimniń jú­­rek túk­pirinde qupııa saq­taı­­tyn óz jezkıigi bolady ǵoı» dep qysqa ǵana jaýap qaı­yr­dy. Syrtqa shyqqannan keıin túıe­den túskendeı saýalyma jaman qy­syldym. Syr­shyl aqynnyń janyn jaralap al­ǵan joqpyn ba degen oı kópke deı­in mazalap júrdi. – Baıqaımyn, saýalyńnyń astarynda biz bilmeıtin bir tunyq syr tunyp tur-aý shamasy? – Iá. Bizge Jamal Aqbuzaý­o­va degen apaı sabaq berdi. Úrip aýyzǵa salǵandaı sulý, mi­nezi bııazy bolatyn. Bárimiz sol kisige elikteýge tyrysa­tyn­byz. Birde apaıdyń naý­qas­tanyp qalǵanyn estip, há­lin bilýge úıine bardym. Kenje uly Amantaıdy, ke­lin­shegi Almagúldi kópten be­ri biletinmin. Qurbym ene­sin qatty syılaıtyn, aldyn kesip ótpeıtin. Únemi «mamalap»quraq ushyp tu­ra­tyn. Bul joly qabaǵy sy­nyq kórindi. Sóıtse, aıaýly us­ta­zymyz tósek tartyp, tilden qal­sa kerek. – Jaıshylyqta ar­tyq-aýys sózi joq enem bir kú­ni ishke búgip kelgen bir sy­ryn ashty, – dedi Almagúl ma­ǵan. Sóıtsem, Kákimbek aǵa­ny Syrymbette oqyp júr­gen­nen biledi eken. Sol kezdiń ózin­de jalyndaǵan jyrlary­men talaı boıjetkenniń jú­re­gin jaýlaǵan bozbala ony qatty unatyp qalǵan. Biraq ystyq sezimin syrtqa shyǵara qoımaǵan. О́ıtkeni, onyń bo­la­shaq jary Qunanbaı Ser­da­lın men Kákimbek aǵa aralarynan qyl ótpeıtin joldas, dos bolǵan. Qaıyn atamnyń enemdi qyzǵyshtaı qoryp, eshkimdi jolatpaı, qamqor bolyp júrgenin kórip, er jigitke tán márttik jasaǵan. Aqtyq demi taýsylar aldynda aqynnyń oblystyq gazette ja­rııalanǵan bir top óleńderin oqyp berdim. Sonda «J-ǵa» degen jyr shýmaqtaryn birneshe ret qaıtalatqyzyp, «maǵan ar­na­lǵanyn bilesiń be?» degende ­sasyp qaldym. «Kóńil nazy» degen óleńindegi «Baıaǵy qyzyl ishik kıgen qyzdy, Bolamyn saǵynsam da saǵynbaǵan» degen óleń joldaryna kelgende «toqtaı tur, qulynym! Mynaý – men. Sol kezde meniń qyzyl ishigim bolatyn» dep, erekshe tolqydy. Kóz jasyna erik berdi. Burynnan tanystyǵyn syrttaı estigenimdi ishke bú­gip qaldym. Ony biletinim, Kákimbek aǵanyń bir toıyna qaıyn aǵam Abaı, naǵashym Málik, enem úsheýi barǵany esimde. «Dáýqaradan keldik. Aqbuzaýdyń Málik degen bala­symyn» degende, «Jamal bar ma?» dep julyp alǵandaı su­raǵan. Arada ondaǵan jyldar ótkendikten, aqyn ózin ta­byn­dyrǵan arýdy tanymaı qal­ǵan. Sol jerde jan jary Márııammen tanystyryp, toı bit­kenshe jandarynan bir eli qaldyrmaǵan. Márııam apaı «Kákimbek siz týraly jıi aıtatyn. Sizdi bir kórsem dep armandaýshy edim. Ol tilegime jet­tim. «Syrly aıaqtyń syry ketse de syny ketpes degen. Kákimbekteı seriniń sizdeı sulý­ǵa ǵashyq bolmaýy múmkin emes», dep aǵynan jarylǵan. Ene­me syı-sııapat kórsetip, qurmettep shyǵaryp salǵan. «Jezkıiktegi» qyzyl ishik kıgen arý 80-nen asqan sha­ǵyn­da dúnıeden ótse de, esimi kók aspan tórinde án bolyp qa­lyq­tap júr.  О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan» Soltústik Qazaqstan oblysy