Erkek aıbatty bolmaı, áıel uıatty bolmaıdy

Dál osy joldardy jazýǵa qazir áleýmettik jelini jaryp turǵan qazaq qyzynyń ary, ózge ulttardyń ete­gi­ne jarmasýyna qatysty qyzý pikirta­las, bitpeıtin daý májbúr etetindeı. Osy másele áleýmettik jelide álsin-álsin kóterilgen saıyn, oılary bir jerden esh­qashan shyqpaǵan eki armııa ınternette at quıryǵyn kesisip, tipti, dostyqtan ketisip jatqany. Bul aıtysqa eldiń tanymal azamattary da aralasyp júr. Erler jaǵy qyz-kelinshekterdi kústá­na­laıdy. Qyz­dar jaǵy jigitterdiń jasyq­tyǵyn, jumys­syzdyǵyn, jaýapker­shilikten jur­daı­lylyǵyn alǵa tartady. Jalpy, qazaqtyń qyzy qandaı azamatqa baǵynady ózi? Osy suraq­tyń tóńireginde otyz kún oılanyp, qyryq kún tolǵanyp jatpaı-aq, aına­lańyzǵa zer salyp qarap kórińiz­shi. Aǵa­ıyn­daryńyzdyń, dos-jaran­dary­ńyzdyń ómirine úńilińiz. Áıelin qabaǵymen us­taı­tyn úıdiń azamaty qandaı bolady ózi? Áıelder de qandaı azamatqa baǵyný kerektigin sózsiz biledi. Áıel qansha tyryssa da, oıy joq, túsinigi joq, jaýapkershilikti sezi­nip óspegen erkekke jumsaq aıt, qat­ty aıt, oı kirmeıdi eken. Erkekte eń aldymen jaýapkershilik degen uǵym bolýy kerek. Sol kezde áıeli, tipti aýzyn ash­paıdy. Bizde qazaqta kelin­di áke­ledi, sosyn keıbir eneler kelin­­­­­ge jyn kórgendeı tıise beredi. Al erkek áıeliniń sózin sóıledi dep aıt­pasyn dep, urys-keristen basyn alyp qashady. Kerisinshe, máseleni, shıe­lenisip turǵan jaǵdaıdy sheshýdiń ornyna. Sosyn, kelin de bireýdiń qyzy, ózine ádiletsiz tıise bergen soń, kúıeýi qorǵamaǵannan keıin amalsyzdan ózin qorǵaýǵa kóshedi. Túbinde kim jaman? Sóz qaıtarǵan kelin jaman. Tıisken ene taza, qorǵamaǵan kúıeý de taza. Er adam tańdap ákelgen áıelin qorǵaýǵa mindetti. О́ziniń tańdaýy durys ekenin urys-keristen qashpaı, túsindirýi qajet. Kúıeýi syılap, kúıeýi qorǵamaǵan áıeldi eshkim de qorǵamaıdy. Al sońynda júıke de tozyp bitedi, bala da tiri jetim. Ortalaryna ot jaqqan eneniń dymy da ketpeıdi», deıtin dáıekter de bar. Degenmen, bul jerde máselege bir jaqty qaraýǵa bolmaıtyny sózsiz. Ene bitken jaýyz, kelinderdiń barlyǵy shetinen kesir emes qoı. «Eger menen týǵan ul óz áıeline asqar taýdaı pana bola bilse – onda ol meniń maqtanyshym! Demek, men jaq­sy azamat ósirdim. Al qandaı bala tap­qa­nym­dy meniń qarttyq shaǵym kórse­tedi», deıtin altyn sózdi analar da bar. Biraq, bul jerde basty kiltıpan – er-azamattardyń ózin syılata bilýin­de. Isimen, mysymen otbasyn baǵyn­dyrýynda bolyp tur. Myna jerdiń betinde áıelden qý halyq joq. Mahabbatymen ózine pana bola biletin, asyrap saqtaıtyn, týyp bergen balalaryna joqtyq kórsetpeıtin kúıeýden ólse de aıyrylmaq emes. Áıel adamda analyq túısik damyǵan. Esi durys sheshe birinshi kezekte ishinen shyqqan perzentteriniń qamyn oılaıdy. Bolashaǵy ne bolatynyn arnaıy jos­parlamasa da, sol biz aıtqan túısikpen aqyl toqtatpaǵan boıjetkenderdiń ózi keıde sanaly jáne sanasyz túrde tabys­ker azamattyń eteginen ustaýǵa tyry­sady. Áıelde ulttyq múddeden góri, ana­lyq ınstınk basym ekeni aıdan anyq. Biraq, osynyń bárine qaramaı, az sóılep, kóp is tyndyratyn, maltabar, aınalasyna syıly azamattardyń keıde óz oshaǵynyń basynda qadiri bolmaıtyn jaıttar da kezdesip jatsa, onda ne bolmaq? О́mirdiń mundaı mysaldary da bar. Azamattyń qadirin bilmeıtin shaıpaýdan, eriniń abyroıyn oılamaıtyn minezsiz áıelder­den de qashyp qutyla almaı júr­gen jigitter qanshama? Jar tańdaýda jibergen qatelik ómirińniń sońyna deıin ilesip júredi. Al durys, ımandy adam pesheneńe kez keldi me, onda, eı, erkek, sen de ózińe amanatqa berilgen jartyńnyń janyn jaralama . «Er adam Allanyń tyıymdarynyń sheńberinen shyqqan kúni áıelinen minez shyǵady» desedi. О́ıtkeni, áıel de adamnyń balasy. Satqyndyqty keshirmeıdi. Er-azamatynyń jeńil júrisin keshirmeıdi. Áıel de adamnyń balasy, qorlaǵandy keshirmeıdi. Bóten adamǵa da aıtýǵa bolmaıtyn bylapyt sózderdiń ózine aıtylǵanyn keshirmeıdi. Osy arada myna bir támsil eske túsedi. Bir kúni ustaz shákirtterinen: – Nege adamdar daýlasqanda daýys kóterip sóıleıdi? – dep surady. –  Sebebi, adam urysqanda sabyrdan aıyrylady, – dedi bir shákirti. – Endeshe, nege adam dál qasynda tursa da aıqaılaıdy? – dep qaıta suraıdy ustaz. – Jáı sóılese bolmaı ma? Nege ashýlanǵan adam daýsyn kóteredi? Shákirtter ártúrli jaýaptar bergeni­men ustaz eshbir jaýapqa qanaǵat­tanbaıdy. Aqyrynda ózi bylaı túsindiripti: «Adamdardyń bir-birinen kóńili qal­ǵanda, ashýlanyp ursysady. Bul mezet­te júrekter alystaıdy. Sol araqa­shyqtyqta jaqyndaý úshin, bir-birin estý úshin, daýystaryn kóterip sóıleýge májbúr bolady. Ǵashyqtardy mysalǵa alaıyq. Ǵashyq­tar nege daýystaryn kótermeı­d­i, kerisinshe, sybyrlap qana sóıle­sedi? Sebebi, olardyń júrekteri jaqyn, arada qashyqtyq joq. Adam ǵashyq­tyq­tyń tereńine boılaǵan saıyn sybyr­ǵa kóshedi. Mahabbat laýlaıdy. Aqy­rynda, tipti  sybyrlasýdyń da qajet­tiligi bolmaıdy. Olar bir-birine qaraǵannan-aq ymmen túsinedi. Mundaı jaǵdaı shyn jaqsy kóretin adamdar arasynda bolady. «Aıtpaǵym, tipti daýlasqan jaǵ­daıda da júrekteriń alystamasyn, arany odan ári alystatar sózder aıtpańdar. Sebebi, bir kúni aralaryń jaqyndasar jol da qalmaıtyndaı qashyqtyqqa deıin alystap ketýi múmkin». Bul osy támsildegi ustazdyń sózi. Bizdiń aıtpaǵymyz, qarapaıymdylyq pen ar-uıat kimniń úıinde bolsa Alla sonyń úıinde. Nebir tamasha otbasylar bar. Ákeleri daýys kóterip, zirkildep jatpaıdy. Túzde isi berekeli, úıde bala-shaǵasyn meıirimimen úıirip otyra­dy. Ádemi bir ázilimen-aq áıelin zyr júgirtedi. Otaǵasy degen sol! Áıel de adamnyń balasy. О́tirikti keshirmeıdi. Ony óz balalarynyń ákesi ókindiretin bolsa, ózgeler onda oǵan ne istemeıdi?! Sondyqtan da erkektiń aıbaty – adaldyǵy, bir sózdiligi men jaýap­kershiligi jáne ımany! Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan» ALMATY