Ǵalam jáne ǵylym

Eleýli eki eńbekte adamzat máseleleri keńinen taldanǵan Tirshiliktegi belgili bir prob­lemalardy sheshýge baǵyttalǵan obektıvti oı-pikirler árqa­shan da qundy. Sol úshin órke­nıet­ti elderde aldymen ǵa­lym­­dardyń pikirleri qaperge aly­­nady. Professorlardyń ki­tap­taryn talqylaý joǵary deń­geıde ótip jatady. О́tken jyl­dyń qarashasynda Lon­don­da uıymdastyrylǵan V halyqaralyq ádebıet fes­tı­va­­liniń aıasynda otandyq ǵa­lym­dar Orazaly Sábden men Ábdimálik Áshirovtiń «The Conceptual Strategy for Humankinds Survival in the XXI Century and Food Security» («HHI ǵasyrdaǵy adamzattyń ómir súrý strategııasynyń kon­­sepsııasy jáne azyq-túlik qaýip­siz­digi») atty kitaptarynyń ta­nystyrylymy ótýi, dál osy kitaptyń birneshe tilge aý­darylyp, álemniń tańdaýly 200 ýnı­versıtetine jiberilýi qazaq­stan­dyq ǵalymdardyń da asqaq be­delinen, joǵary deńgeıdegi izdenisterinen habar berip tur­ǵandaı. Ekonomıka ǵylymdarynyń dok­tory, akademık Orazaly Sábdenniń taıaýda «Abaı, Qazaq­stan­­­nyń bolashaǵy jáne álemdik sıvılızasııa» degen atpen taǵy bir úlken eńbegi qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde jaryq kórdi. Elordadaǵy Ulttyq aka­de­mııalyq kitaphanada osy eki kitap­tyń tusaýkeseri uıym­das­ty­rylyp, oǵan zııaly qaýym ókil­deri qatysty. Aldymen alǵashqy ki­tap av­torlary tý­raly bi­rer sóz. Jı­yrma bir­in­­shi­ ǵasyrda adam­­zatty tol­­ǵandy­­­ra­­­­tyn ja­han­­dyq máse­le­ler óte kóp. Ol ishki álemniń, ıaǵ­nı rý­ha­­­nı ómir­diń problema­sy­nan bas­­tap fızıkalyq álemde azyq-tú­­ligińdi taýyp jeýge deıin­gi ara­lyqtaǵy kóptegen qat-qabat máselelerdi qamtıdy. Bú­gingi kúni álemde ashtyqqa dýshar bolǵan 1,3 mıllıard adamdy azyq-túlikpen qamtamasyz etýdiń joldaryn tájirıbelik turǵyda tereń ári dáleldi túrde kórsete bilgen. Atap aıtqanda, túrli daqyldardyń shyǵymdylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan joldar, sondaı-aq, Kúnnen perıodty túrde bólinetin elektromagnıtti óristiń nátıjesi jan-jaqty tal­danǵan. Bul turǵydan al­ǵan­da, professor Ábdimálik Áshirov­tyń osydan úsh jyldyń be­derinde aýyl sharýashylyǵy da­qyldarynyń shyǵymdylyǵyn elý paıyzǵa arttyrý týraly jańalyǵy kópshiliktiń qaperinde bolar degen úmittemiz. Al ekinshi kitaptyń jaıyna kelsek, munda oı men sóz bostandyǵynyń, ar men uıattyń, aqyl men parasattyń sımvolyna, ári asyryp aıtqanda qazaqtyń ıdealyna aınalǵan Abaıdy jıyrma birinshi ǵasyrda da alǵa ustap, onyń ilimin urpaq sanasyna sińire berý, onyń «tolyq adamyna» qaraı umtylý jaıy ózek etilgen. Avtor qazaq qoǵamyn izgilendirýdi, jas ur­paq­­tyń boıyna adamzattyń máń­gi qundylyqtaryn, ishki álem men syrtqy álemniń birligin saq­tap ómir súrýge umtylysty dary­týdy maqsat etedi. Ol Abaı­dy dúnıe júzine tanytý ja­ǵynyń áli de kemshin túsip jat­qanyn eskerip, Abaıdy álem­ge tany­týdy da kózdeıdi. Kitap tu­saýkeserinde avtordyń ózi Abaı­dyń tolyq adam tu­jy­rym­da­­masy týraly ádemi oılarymen bó­listi. Bul kitapta, sondaı-aq, Túrkistandy rýhanı qaıta jań­ǵyrtý máselesi de kóterilgen. Jıynda eki kitapqa qatysty da zııaly qaýymnyń oı-pikirleri tyńdaldy. Árbir jeke tulǵanyń damýyna, oı-órisiniń ósýine paıdaly tustary baǵalandy. Aıgúl SEIILOVA, «Egemen Qazaqstan»