Nesıe naryǵynyń bir jyly

Ekonomıkanyń túrli salasy 2016 jyldy qorytyndylaı bastady. Jaqynda ótken jylǵy nesıe naryǵynyń nátıjeleri aıtyldy. Ádette nátıjeni Ulttyq bank, jekelegen bankter men túrli zertteý uıymdary usynady. Bıyl birinshi bolyp esep usynýǵa asyqqan Birinshi kredıt bıýrosynyń sarapshylary ótken jyly nesıe naryǵy turaqty boldy degen pikir aıtady. Iаǵnı qarqyndy damý da, kúrt quldyraý da joq. Sonymen, 2016 jyly Qazaqstandaǵy nesıe naryǵynyń jaǵdaıy qalaı boldy?

Jyl basyndaǵy jaǵdaı

2016 jyldyń basynda Birinshi kredıt bıýrosy sarapshylarynyń naryqqa jasaǵan boljamy nashar-tuǵyn. О́ıtkeni, Nesıe sapasy ındeksi­niń kórsetkishi jyl basynda tómen edi. Ol 2015 jyldyń ortasynan tómendep, 2016 jyldyń qańtarynda 59% deńgeıinde turǵan.

Jyl boıy ne ózgerdi?

BKB sarapshylarynyń aıtýynsha, 2016 jyly nesıe tarıhynyń bazasyna 500 myń kelisimshart qosylǵan. Bulardyń 315 myńy – jańa boryshkerler. Iаǵnı, birinshi ret nesıe alǵandar. «Jalpy alǵanda, bólshek nesıe portfeli 4,6 trln teńge deńgeıinde boldy. Al bıznesti nesıelendirý qor­jyny 15,4 trln teńgeni qurady. Iаǵnı 1,2 trln teńgege ulǵaıdy. Bul birin­shi toqsanda bankterdiń bıznesti ne­sıelendirý boıynsha memlekettik baǵdarlamalardy belsene oryndaýyna baılanysty. Qazirgi kezde kóptegen bankter úshin bıznes-nesıelendirý negizgi paıyzdyq kiris kózi bolyp otyr. 2016 jyl boıy bul baǵyttaǵy kelisimsharttar bazasy 11 myń birlikke ósti. Al «jumys istemeıtin» qaryzdar 15%-dan 13,4%-ǵa tómendedi», deıdi BNB bas dırektory Rýslan Omarov.

Nesıeniń qaı túrine suranys boldy?

О́tken jyly paıyzdyq mólsherleme jaǵynan nesıe kartalary eń joǵary ósim kórsetken. Kredıttik karta qor­­jyny 5 mlrd teńgege nemese 83 myń qoldanýshyǵa ósken. Sońǵy úsh jyl­da kredıttik karta naryǵy tek tómendeýmen bolǵan edi. Nesıe kartasyn túsinbeý, paıyzyna narazylyqtan, bulardyń bankterdiń ımıdjine áseri­nen keıin birqatar bankter bul ónimdi qysqartqan bolatyn. Alaıda 2016 jyly nesıe kartasyna suranys artqany baıqalady. Sarapshylar 2017 jyly da suranys ósedi deıdi. О́tken jyly bólshek nesıe nary­ǵyn­da kepildiksiz, tutynýshylyq nesıe taǵy da eń joǵary suranysqa ıe bol­ǵan. О́sim 235 mlrd teńge nemese 326 myń jańa tutynýshy. Al jalpy kólemi 2,3 trln teńgeni qurady.  

Avtonesıe men ıpotekaǵa suranys tómendedi

О́tken jyly avtonesıe qorjyny 15% nemese 345 mlrd teńgege tó­men­degen. Ipotekalyq nesıe qor­jy­ny 128 mlrd teńgege nemese 9,4% paıyz­ǵa azaıǵan. Kepilzatpen beriletin ne­sıe qorjyny 70 mlrd teńgege ke­mi­gen. Kórsetkishtiń bulaı bolýyna bu­ryn berilgen nesıelerdi qaıtarý kó­le­mi­niń jańadan berilgen nesıelerge qa­raǵanda artyq bolýy sebep. Iаǵnı ja­ńa nesıeler sany azaıǵan. Kór­set­kishtiń azaıýynyń taǵy bir se­bebi eli­mizde bólshek nesıelendirý na­ry­ǵynda ónim usynýshylar taýa­shalyq nesıelendirýge den qoıa bastaýyna baılanysty. О́tken jylǵy kórsetkishterden baı­­qaǵanymyz, nesıelendirýde táýe­keli joǵary sala retinde bólshek ne­sıelendirý qalǵan. Jalpy, bólshek ne­­sıelendirýdiń táýekeli kez kelgen ýaqytta joǵary bolyp keledi. Bi­raq ót­ken jylǵy nesıe sapasynyń ın­de­ksi­ne qarasaq, qazaqstandyqtardyń borysh­ty qaıtarý men mindettemelerin oryn­daýda muqııat bola bastaǵany baı­qalady. 2016 jyldyń sońynda nesıe sapasynyń ındeksi 70 paıyz deńgeıinde bolǵan. Defolttyq jaǵ­daı­daǵy boryshkerler sany 19,7 paıyz. Al naryqtaǵy konıýnktýraǵa táýe­ldi boryshkerler sany 7,6 paıyzdy qurap otyr. Jalpy, ótken jyly ból­shek nesıe naryǵynda qaıtaratyn mer­zi­minen asyp ketken NPL úlesi 2015 jyl­men salystyrǵanda 3,5 paıyzǵa tó­mendep, 17 paıyz deńgeıinde bolǵan. Demek, qazaqstandyqtardyń qarjylyq saýatynyń artqany baıqalady.  

2017 jyldan ne kútiledi?

Sarapshylar 2017 jyly bank salasynda úlken ózgerister bolady degendi byltyrǵy jyldyń sońynda-aq boljaı bastaǵan. Bulardyń negizgileri bank sektorynda birigýler bolyp, munyń saldary naryqta týrbýlentti jaǵdaılarǵa ulasýy múmkin. Bankter strategııalaryn ózgertip, saldarynan nesıe naryǵynda konservatıvti ósim bolýǵa jeteleýi múmkin. «Alaıda jalpy jaǵdaı 2016 jylmen salystyrǵanda asa ózgermeıdi deıdi», naryq sarapshylary. Nesıe naryǵynda ártúrli segmenttegi kepilsiz tutynýshylyq nesıe men taýarlyq nesıege suranys artady. Sonymen qatar, halyqtyń nesıeni onlaın resimdeýge yntasy artýy múmkin. Tutynýshylyq nesıe alatyn klıentter úshin bólshek naryqtaǵy TOP5 bankter arasynda tartys bolýy da ǵajap emes. «Al orta deńgeıli bankter arasyndaǵy negizgi básekelestik nesıe kartasyn tutynýshylarǵa ıe bolý úshin órbıdi», deıdi sarapshylar. Erbol AZANBEK, qarjy sarapshysy ALMATY