Qazaq boks mektebi búginde álemdegi eń myqtylardyń qatarynan sanalady. Oǵan kóz jetkizý úshin saýalnama júrgizip, mamandardan pikir alýdyń esh qajeti joq. Elimizdiń boksshylary jetistikterimen álemdi áldeqashan moıyndatyp qoıǵan. Kásipqoı boksta da qazaqtardyń sany da kóbeıip, nátıjeleri de jaqsaryp keledi. Solardyń biri Kanada elinde jattyǵyp, jekpe-jek ótkizip júrgen kásipqoı boksshy – Batyrjan Júkembaev. Jambyl oblysynyń týmasy búginge deıin 7 kezdesý ótkizip, altaýynda qarsylasyn merziminen buryn jeńse, bireýin upaı sany boıynsha utty. Osy jeksenbi kúni Júkembaev Monreal qalasynda meksıkalyq Davıd Ranhelmen jekpe-jekke shyǵady. Kezdesý aldynda Batyrmen áńgimelesýdiń sáti túsken edi.
- Batyr, suraǵymyzdy sońǵy ótkizgen jekpe-jegińnen bastasaq. Nátıjege qarasaq, sen úshin qıyn bolǵan sekildi. Qarsylasyń da óte tájirıbeli. Jekpe-jek týraly tolyq aıtyp bershi?
- Sońǵy jekpe-jegim óte joǵary deńgeıde ótti. 8 raýndqa josparlanǵan edi, sońyna deıin judyryqtastyq. Manýel Marez óte tájirıbeli, shydamdy boksshy eken. Birinshi raýndtan sońǵy raýndqa deıin soqqynyń astyna alsam da nokaýtqa jibere almadym. Biraq 8 raýnd boıy jankúıerlerge ózimniń jaqsy qyrlarymdy kórsete aldym dep oılaımyn. Bul jekpe-jek maǵan tájirıbe berdi. Úlken kezdesýler aldynda ózimdi bir tekserip aldym desem de bolady. Upaımen jeńgenimniń ózi úlken jeńis dep esepteımin. Jalpy, meksıkalyq boksshylar shydamdy keledi. Osyǵan deıin 5 meksıkalyq boksshymen judyryqtasyppyn. Barlyǵy derlik laıqty qarsylyq kórsete aldy.
- Kásipqoı bokstaǵy nokaýttaryńdy kórgen jankúıerler áleýmettik jelilerde seni Gennadııdiń bolashaq izbasary dep jatyr. Qatelespesem, áýesqoı boksta da nokaýter boldyń emes pe?
- Áýesqoılar arasynda nokaýter boldym dep aıta almaımyn. Shama-sharqymsha judyryqtastym, jeńýge tyrystym. 2010 jyly el chempıonatynda úshinshi oryn alyp, ulttyq qurama sapyna alynǵanmyn. Biraq eli ishi bolmasa, syrttaǵy halyqaralyq iri týrnırlerde top jara almadym. Ras, kásipqoı boksta jankúıerler tanyp, áleýmettik jelilerde ózderiniń tilektestigin bildirip jatyr.
- Áýesqoı boksta qalyp, álem chempıonatyna nemese Olımpıada oıyndaryna qatysýǵa nege tyryspadyń?
- Ulttyq quramada birinshi nómir nemese ekinshi nómir bolmaǵan soń 4 jylda bir keletin Olımpıadany nemese 2 jyl saıynǵy álem chempıonatyn kútip júre berý úlken shydam kerek. «General bolýdy armandamaǵan soldat – soldat emes» deıdi ǵoı, sol sekildi Olımpıadany baǵyndyrǵysy kelmeıtin boksshy joq. Barlyq boksshynyń armany – Olımpıada chempıony bolý, elimizdiń kók týyn kókke kóterý. Biraq ulttyq quramada birinshi nómir bolmasań, bári beker. Maǵan áýesqoı boksta shydam jetispedi. Sondyqtan kásipqoı boksqa aýysýǵa sheshim qabyldadym.
- Kásipqoı bokstaǵy karerarańdy nege AQSh-ta, Eýropada emes, Kanada elinde bastadyń? Jalpy, basqa shet elderden usynys tústi me?
- Negizi, áýelgi oıym AQSh-qa barý bolatyn. Qansha degenmen kásipqoı bokstyń qyzyp turǵan naǵyz ortasy ǵoı. Sol jaqtyń promoýterlerimen sóılesip, vızamdy da rettep, AQSh-qa barý nıetinde júrgem. Sol arada Kanadadaǵy «Eye of the Tiger Manegement» promoýterlik kompanııasynan usynys tústip, áýesqoı bokstaǵy vıdeolarymdy suratty. Barlyǵyn jiberdim, ózderi qarap, saralap, sońynda maǵan usynys jasady. Kelisimsharttyń barlyq pýnktteri kóńilimnen shyqty. Kóp oılanbastan kelisim berip, promoýter Kamıl Stefan usynǵan kelisimshartqa qol qoıdym. Eshqandaı kórilimde, qaralymda, sparrıngte bolmaı, birden kelisimge otyrdyq. Bar sebebi osy. Qudaı qalasa kásipqoı boksta Gennadıı Golovkın sekildi álem chempıony bolyp, barlyq belbeýdi ıelengim keledi.
- Kásipqoı boksta «777» degen laqap tanylyp kele jatsyń ǵoı? 777 sany qandaı maǵyna beredi?
- Álem halyqtarynyń kópshiligi qashannan jeti sanyn kıe tutady. Ata-babalarymyz da jeti sanyn qasıettegen. Mysaly, bala kezimizde anam 7 shelpek pisirip, kórshilerge taratatyn. Ákem, jeti atasyn bilmegen jetesiz dep, jeti atamdy jattatqyzdy. Mektepte tarıh sabaǵynan XVI ǵasyrdaǵy Áz Táýkeniń «Jeti jarǵysyn» oqydyq. Aıta bersek mysal kóp qoı. Osydan keıin jeti sanynyń kasıetin túsine bastadym. Uıaly telefonymnyń nómirin jeti sanymen baılanystyrdym. Kólik alǵanda 7 sany bar nómir izdedim. Sol sekildi, ómirimniń kóp tusy jeti sanymen baılanysyp ketti. Kásipqoı boksqa aýysar tusta ózim qurmetteıtin, syılaıtyn aǵalarymmen dastarhandas bolyp qaldym. Áńgime arasynda sol kisiler kásipqoı boksta úsh jeti laqap atymen shyqsań qalaı bolady dep usynys tastady. 7 sanyn áýelden qasterleıtin maǵan bul usynys tańsyq bolǵan joq. Birden kelise kettim. Sóıtip, aǵalarymnyń usynysy men ózimniń qalaýym arqasynda kásipqoı boksta «777» atymen tanyla bastadym.
- Kanada halqynyń ómir salty, sportqa degen qyzyǵýshylyǵy qalaı?
- Kanadanyń Kvebek qalasynda turyp jatqanyma bir jarym jyl bop qaldy. Bul jaqta bári jaqsy. Adamdary da biz sekildi qonaqjaı, bótensimeı jaqsy qabyldady. Sol úshin olarǵa alǵys aıtamyn. Biraz jańa dostar taptym. Bizdiń elde nómir birinshi sport boks bolsa, kanadalyqtar úshin – hokkeı sporty. Hokkeı jaqsy damyǵan. Sportqa degen kózqarastary da jaqsy. Menińshe, Kanadada hokkeı nómir birinshi sport bolsa, ekinshi orynda kásipqoı boks dep esepteımin. О́ıtkeni, biz ótkizgen jekpe-jekterge jankúıerler kóp jınalady. Qyzyǵýshylyq óte joǵary.
- Búginge deıin kásipqoı boksta 7 jekpe-jek ótkizip, bárinde jeńiske jettiń. О́zińdi tolyqqandy kásipqoı boksshy retinde sezinip úlgerdiń be?
- Allaǵa shúkir, búginge deıin 7 kezdesý ótkizdim. О́zderińiz kórip, bilip otyrǵandaı jeti kezdesýdiń altaýyn nokaýtpen uttym. Qazirshe nátıjem jaman emes. Aldaǵy ýaqytta da jeńisterimmen qazaq elin qýantamyn degen úmittemin. Sońǵy 2-3 jekpe-jekten bastap, ózimdi kásipqoı boksshy retinde sezinip, kásipqoı boksqa tóselip kele jatyrmyn.
- Kásipqoı boksty endi bastaǵan sen úshin birden álem eks-chempıondary Davıd Leme, Jan Paskalmen birge jattyǵý úlken tájirıbe shyǵar?
- Onyńyz ras. Qazir Jan Paskalmen bir jattyqtyrýshynyń qolastynda jattyǵamyn. Jattyǵý barysynda Jan Paskal tájirıbelerimen bólisip, aqyl-keńesterin berip turady. Álemdik deńgeıdegi boksshylarmen bir jerde jattyqqanyń ózi adamǵa senim uıalatady jáne alǵa qaraı umtylýǵa qulshynys paıda bolady.
- Jalpy, kásipqoı boksshylar qalaı jattyǵady eken? 1 kúndik jattyǵýyń qalaı ótedi?
- Áýesqoı boks pen kásipqoı boks jattyǵýlarynyń aıyrmashylyǵy barshylyq. Kásipqoı boksshylar ádettegideı kúnine 2 mezgil jattyǵady. Dúısenbi-juma kúnderi eki mezgil, senbi kúni bir mezgil jattyǵamyz. Jeksenbi – demalys kúni. Ár jattyǵýymyz 3-4 saǵatqa sozylady. Bir ereksheligi, eki jattyǵýdy eki bólek bapker ótkizedi. Tańerteń fızıkalyq jattyǵýǵa kóńil bólemiz, keshki jattyǵýda jeke bapkerim Stefan Larýshpen birge «lapa» uramyz, qap soǵamyz, sparrıng-jattyǵý jasaımyz.
- Qarsylastardy qalaı tańdaısyńdar? Seniń oıyńmen, pikirińmen menedjeriń sanasa ma?
- Menedjerim Anna Reva Qazaqstanda týǵan. Bir-birimizdi túsinisip jumys istep jatyrmyz. Jekpe-jek aldynda qarsylastardy tańdaýda meniń úlesim qansha paıyz ekenin aıta almaımyn, degenmen ár qarsylasty tańdaıtynnyń aldynda Anna maǵan olardyń dárejesin, deńgeıin aıtyp, meniń pikirimdi surap turady.
Reıtıngtik jekpe-jekterdegi qarsylastarymdy tańdaýǵa kóp aralasa bermeımin. Bolashaqta belbeýler úshin ótkizetin jekpe-jekte qarsylastardy tańdaýǵa ózimde aralasyp, oıymdy aıtatyn bolamyn.
- Álemdik boxrec.com saıtynda óz salmaǵyń boıynsha (63,5 keli) qazaq boksshylary arasynda birinshi, álem boksshylary arasynda 153 orynda tursyń. Qurlyqtyq belbeýlerge (wba, naba, wbo-nabo, intercontinental ) shyǵýǵa qanshalyqty múmkindik bar?
- Qudaı qalasa sońǵy 1-2 jekpe-jekten soń qaı tujyrym boıynsha belbeýlerge shyǵatynym belgili bolady. Sońǵy 2 jekpe-jektiń nátıjesine qarap, naqty bir sheshimge kelemiz. Asyǵystyq jasaýdyń qajeti joq. Jaqynda ǵana bul týraly promoýterimmen sóılesip, aqyldasqan bolatynbyz. Belbeý úshin jekpe-jek ótkizetin kúniń aýyly da alys emes.
- 29 qańtarda ótetin jekpe-jekke daıyndyq qalaı júrip jatyr? Qarsylasyńdy tolyq zerttep úlgerdiń be?
- Jattyǵý oıdaǵydaı júrip jatyr. Fızıkalyq jattyǵýdan bólek, kún saıyn sparrıng-jattyǵý ótkizemiz. Bapkerimiz ekeýmiz qarsylasymnyń vıdeosyn kórip, talqylap, josparymyzdy quryp ústindemiz.
Batyrdyń bul jolǵy qarsylasy meksıkalyq boksshy Davıd Ranhel 1993 jyly týǵan. Kásipqoı bokstaǵy debıýt kezdesýin 2012 jyldyń 11 tamyzynda ótkizip, tehnıkalyq nokaýtpen utqan. Sońǵy kezdesýin 2016 jyldyń 16 shildesinde ótkizip, upaı sany boıynsha jeńiske jetti. Búginge deıin Davıd Ranhel jalpy 16 márte rıngke shyǵyp, 12 ret jeńiske jetken, 4 ret jeńilgen. 8 qarsylasyn nokaýtpen utsa, 2 qarsylasynan ózi nokaýtpen utylǵan. BoxRec saıtynyń reıtmngi boıynsha 310 orynda tur. Batyr Júkembaev pen Davıd Ranheldiń jekpe-jegi Monreal qalasyndaǵy Bell Centre arenasynda ótedi. Zaldyń syıymdylyǵy – 21 273.
Suhbattasqan Álı Bıtóre