Fransııa – Batystaǵy basty seriktesterimizdiń biri

Qazaqstan úshin syrtqy saıasattyń negizgi dińgegi – kópvektorlyq, ıaǵnı kópbaǵyttyq. Muny geosaıası turǵydan alǵanda,  ómirdiń ózi talap etip otyr. Elimiz barlyq kórshiles memleketpen, dúnıe júzindegi negizgi seriktesterimen baıypty da baısaldy áriptestik ornatýǵa umty­lyp keledi. Syrtqy saıasat pen halyqaralyq qa­ty­­nas­tar salasynda kóp jumystyń basy qaıy­ryldy. Álemniń 180-ge tarta elimen ózara dıplomatııalyq baılanysyn bekemdedi. Negizgi halyqaralyq uıymdarǵa múshe boldy. Eýrazııalyq keńistiktegi ıntegrasııa­lyq úderisterdiń basty lokomotıvteri­niń birine aınaldy. Shet elderde 40-tan astam dıplomatııalyq jáne konsýldyq ókildigi ashyldy. Almaty men Astanada 50-den astam sheteldik elshilik pen mıssııa, halyqaralyq jáne ultaralyq uıymdardyń ondaǵan ókildiginiń tetigi iske qosyldy.  Qazaqstannyń Táýelsizdik alǵan ýaqyttan beri syrtqy saıasat salasynda turaqty ári berik dıplomatııalyq baıla­nys ornatyp kele jatqan bir­den-bir seriktesi – Fransııa. Osy­dan 25 jyl buryn 1992 jyl­­dyń qańtarynda Qa­zaq­stan men Fransııa arasyn­daǵy dıp­lomatııalyq baıla­nys­tyń negizi qalandy. Fran­sııa – Batys elderiniń ishinde Qazaqstan táýelsizdigin alǵash tanyǵan memleket. Shı­rek ǵasyr ishinde eki el arasyn­daǵy qarym-qatynasty damytý jolynda aýqymdy jumystar atqaryldy. Búginge deıin Parıj Astananyń negizgi óńirlik jáne halyqaralyq bastamalaryn qoldap keldi. Iаǵnı, bul – saıası turǵydan alǵanda, qos tarap ta ózara túsinistiktiń joǵary deńgeıine jetti degen sóz. Fransııanyń Qazaqstandaǵy elshisi Fransıs Eten men Syrtqy ister mınıstriniń oryn­basary Roman Vasılen­ko qatysqan birlesken baspa­sóz máslıhatynda eki el dıp­lo­matııasynyń erekshelikteri men artyqshylyqtary jan-jaqty oı tarazysyna salyndy. «Bizdiń egemendigimizdi Batys elderiniń ishinde alǵash­qylardyń biri bolyp tanyǵan Fransııa – stra­tegııalyq áriptesimiz jáne senimdi dosymyz. Parıj ár­daıym Astananyń negizgi bas­tamalaryn qoldap, qýattap kele­di. Bul EQYU sammıtin ót­kizý, Dúnıejúzilik saýda uıy­my­nyń tolyq­qandy mú­shesi bolý, EKSPO-2017 halyq­­aralyq mamandan­dyryl­ǵan kórmesin uıym­dastyrý, BUU Qaýipsizdik Keńesiniń tu­raq­ty emes múshesi bolý kezin­­de baıqaldy», dedi Roman Vasılenko óz sózinde. Onyń aıtýynsha, Fransııa Prezıdenti Fransýa Ollandtyń Qazaqstanǵa 2014 jylǵy jel­toq­sandaǵy memlekettik sapary men Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Fran­sııaǵa 2015 jylǵy qarasha­daǵy resmı sapary qos memleket úshin de mańyzdy oqıǵa bol­ǵan. «Búgingi kúnge deıin keń aýqymdy keli­sim­shart­tyq-quqyq­tyq bazanyń negizi qala­nyp úlgerdi. Solar­dyń ishinde 2008 jyly qol qoıyl­ǵan Strategııalyq áriptestik týraly sharttyń mańyzy orasan. Mádenı baılanys­­tary­myzdyń kókjıegi keńeıdi. Ha­lyqtarymyzdyń arasyn­­daǵy dostyq nyǵaıa tústi. Bilim-ǵylym salasyndaǵy ynty­maq­tastyqqa sony serpin qo­syldy. 2014 jyly Alma­tyda «Sorbonna» fran­sýz ýnı­ver­sıtetiniń álem­de ekinshi, al Ortalyq Azııa­da birinshi bolyp sanalatyn fılıaly ashyldy», dedi Qazaqstan Syrtqy ister mı­nıstriniń orynbasary Roman Va­sılenko. Sondaı-aq, ol Almaty men Renn, Almaty men Kann arasyndaǵy or­ta­lyq­syzdandyrylǵan yn­tymaq­tas­tyqtyń belsendi damyp kele jatqanyna da nazar aýdardy. Astana men Nıssa, Atyraý men portty qala Mar­sel arasyndaǵy baılanystar­dy nyǵaıta túsý kózdelip otyr­ǵanyn atap ótti. Buǵan qosa, 2015 jyldyń naýryzynan bas­tap ashylǵan Astana – Parıj baǵyty boıynsha tikeleı áýe qatynasynyń elder arasyndaǵy saıası, ekonomıkalyq jáne mádenı yntymaqtastyqtyń qa­r­qyn alýyna jańasha serpin qosqanyna mán berdi. «Bıyl da Fransııamen tyǵyz áriptes­tik ornatatyn bolamyz. Buǵan BUU Qaýipsizdik Keńesine turaq­ty emes múshe bolýymyz da oń áser etedi dep oılaımyz. Men Fransııanyń burynǵy kóshbasshylarynyń biri – Fran­sýa Mıtterannyń «Bolashaǵyn oılaı­tyndardyń bolashaǵy árqashan jarqyn bolady» degen sózin, sondaı-aq, qazaqtyń «Yrys aldy – yntymaq» degen ulaǵatty sózin mysalǵa keltirgim keledi. Jalpy, Qazaq­stan men Fran­sııa qarym-qaty­nasynyń strategııalyq áriptestik rýhynda jandana beretinine senimdimiz. Al Astana strate­gııalyq áriptestiktiń odan ári kúsheıip, keńeıýine beıildi», dedi Roman Vasılenko. Fransıs Etenniń qos tarap qarym-qatynasynyń keleshegi týraly boljamdy oı-paıymy da kóńilge qonymdy shyqty. «1966 jyly 24 maýsymda general Sharl de Goll Baıqońyrǵa saparmen bardy. Baıqońyr, árıne, Qazaqstan­nyń jeri. Biraq, 1966 jyly Keńes Odaǵynyń ıeligin­de edi. General de Golldiń sol kezdegi sapary qazirgi tańda eki eldiń ǵarysh salasyndaǵy áriptestigine negiz boldy. Al­daǵy ýaqytta biz Astanadaǵy ǵar­ysh spýtnıkterin qurastyrý ón­d­irisin 25 paıyzǵa arttyrý­dy josparlap otyrmyz. Bul jer serikteri ǵa­ryshqa ushy­rylǵannan keıin el eko­n­omı­kasynyń damýyna, mem­leket­tik qaýipsizdiktiń nyǵaıýy­na, basqa da salalardyń órken­deýine yq­pal eteri anyq. Jalpy, qazaq halqy 1966 jyl­dan buryn da fran­sýz jur­tyna tanyldy. 1925 jyly Fran­sııada ót­ken álemdik kórmede qazaq ánshi­siniń áýelete án shyr­qaǵanyn, ony jergilikti halyq erekshe ári ystyq yqylas­pen qabyl alǵanyn bilemiz. Sol kezde qazaq mýzykasy, qazaq mádenıeti Fransııada keńi­nen tanylǵan edi. Al qazir­gi tańda qos memleket ara­syn­­­daǵy áriptestik baıla­nys qaı­ta­­dan jandana bastady. Fran­­sııa Qazaqstandy stra­te­gııa­lyq áriptesi retinde tany­dy. Búginde biz saıasat, eko­no­mıka, mádenıet, bilim-ǵy­ly­m salalaryndaǵy ynty­maq­­tas­tyǵymyzdy damytýǵa baryn­sha kúsh salyp kelemiz. Iаǵnı, Fransııa men Qazaqstan – strategııalyq áriptes elder», dedi elshi. Budan keıin Fransıs Eten Fransııa Prezıdenti Fran­sýa Ollandtyń eki el arasyn­daǵy dıplomatııalyq qarym-qa­ty­nastyń ornaǵany­nyń 25 jyldyǵyna oraı, Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevty arnaıy quttyqtap joldaǵan hatyn oqyp berdi. Onda: «Fransııa men Qazaq­stan­nyń arasyndaǵy dıp­loma­tııalyq qarym-qatynas­tar­dyń 25 jyldyǵyna oraı quttyqtap joldaǵan xatyńyzǵa zor alǵysymdy bildiremin. О́z kezegimde Fransııanyń Qazaq­stanmen aradaǵy baılanystardy udaıy nyǵaıtýǵa orasan mán beretinin jetkizýge ruqsat etińiz. 25 jyl buryn, 1992 jyldyń 23 qyrkúıeginde Elıseı saraıynda Siz Fransýa Mıt­teranmen kezdesken edińiz. Sizdiń qurmetińizge oraı uıym­das­tyrylǵan keshki as ústinde Fransýa Mıtteran áriptes­tigimizdi barlyq salada nyǵaı­týǵa degen Fransııanyń qalaýyn jetkizgen bolatyn. Parıjde 2015 jyldyń 5 qarashasynda ótken kezdesýimiz kezinde uzaq merzimge negizdelgen Qazaqstan ekonomıkasynyń beriktigine senimimdi bildirip, ortaq jobalarymyzdy júzege asyrý úshin kez kelgen kedergi­niń jo­ıyl­ǵanyn qalaǵan tilektes­ti­gim­di bildirgen edim. Menim sen­imim ózgergen joq. Aldaǵy ýaqytta Fran­sııa-Qazaqstan áriptestiginiń nyǵaıýy úshin bizdiń taraptyń odan ári belsendi jumys jasaıtynyna senim bildirgim keledi»,  delingen joldar bar. Budan keıin Fransııanyń Qa­zaqstandaǵy elshisi elimizdiń «2050» Strategııasyn basshy­lyqqa alyp otyrǵanyn, alaıda qazirdiń ózinde Fransııa Qa­zaqstandy damyǵan elderdiń biri retinde moıyndaıtynyn jetkizdi. «Qazaqstan – Fran­sııa­nyń senimdi ınvestory. Qazaq­stan – Fransııa úshin mańyzdy áriptes. Sebebi, biz Qazaq­stan­men túrli salada tyǵyz áriptes­tik ornatyp kelemiz», dedi bul oraıda Fran­sıs Eten. Baspasóz máslı­haty bary­synda, sondaı-aq Fran­­sııa Qa­zaqstannyń jetekshi saý­da árip­testeriniń tizimin­de 5-shi oryn­ǵa turaqtaǵany, Qazaqstan­da fransýz kapıta­ly­nyń qatysýymen 130-dan astam, máselen, «Total», «Areva», «Air Liquide», «Danone», «Vicat», «PSA», «Alstom» syndy kásip­oryndar jumys isteıtini aıtyldy. Iаǵnı, bul – Fransııa elimizdiń iri ınvestorlarynyń qatarynda tur degen sóz. 2005 jyldan beri Qazaqstan ekonomıkasyna jumsalǵan fransýz ınvestısııasynyń jalpy kólemi 13 mıllıardtan astam AQSh dollaryn quraıdy. Al qazir fransýz kompanııa­larymen birlesip, jalpy mólsheri 1 mıl­lıardtan astam AQSh dollaryn quraıtyn 7 ınvestısııalyq joba boıynsha jumystar júrgizilýde. Ol joba­lardyń aıasynda munaı óńdeý, mashına jasaý, ınfraqu­ry­lym, ǵarysh sekildi salalardy jandandyra túsý kózdelmek. Qazaqstan-Fransııa dıp­lomatııalyq qarym-qaty­nasy­nyń 25 jyldyǵyna arnalǵan sharalar Qazaq memlekettik zań ýnıversıtetinde odan ári jalǵasty. Onda qazaq-fransýz dıplomatııalyq áriptestigine qatysty konferensııa ótti. Sondaı-aq, Qazaqstan Respýb­lıkasy Qarýly Kúshteriniń Ulttyq áskerı-patrıottyq orta­lyǵynda «General de Goll­diń Baıqońyrǵa jasaǵan sapa­ry­nyń máni» taqyry­bynda kon­ferensııa uıymdas­ty­rylyp, jıynnyń sońynda Sharl de Goll qory men Fran­sııanyń Ǵa­rysh tarıhy ınstı­týtynyń uıytqy bolýymen «Baıqońyr­dan Astanaǵa deıin: Qazaqstan men Fransııa arasyn­daǵy resmı kez­desýlerge-50 jyl» atty kórmeniń ashylý rásimi ótti. Al­daǵy ýaqytta eki el arasyn­daǵy dıplomatııalyq qa­rym-qatynastyń 25 jyl­dyǵyna oraı basqa da merekelik sharalardy ótkizý josparlanǵan. Máselen, bul ataýly dataǵa oraı arnaıy logotıp ázirlenip, poshta markasy shyǵarylatyn bolady. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan» Sýretterdi túsirgen O.BALMURAT, E.OMAROV, «Egemen Qazaqstan»