Konstıtýsııalyq reformalar baǵdarlamasy

Damýymyzdyń jańa baǵyty

Táýelsizdik jyldary el birligi nyǵaıyp, halqymyzdyń beıbitshilik aıasyndaǵy turmysy jaqsaryp, álemdegi ozyq otyz el qataryna qosylýǵa umtylýdamyz. Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń bılik tarmaqtary arasynda ókilettikterdi qaıta bólý máseleleri jónindegi Úndeýin barshamyz shyn yqylaspen tyńdadyq. Prezıdent Konstıtýsııa men zańdarǵa ózgerister engizý arqyly memlekettiń basqarý júıesin jańǵyrtatyn kezi kelgenin aıtty. Prezıdenttiń ál­eý­­­­­mettik-eko­no­mı­kalyq pro­sester­di ret­­teý­de­gi birsh­ama óki­­let­tikteri Úki­met­ke jáne basqa da at­qarýshy or­gan­dar­ǵa beriledi. Bul Úki­met, mınıst­rler men ákimderdiń  jaý­apkershilikterin art­tyrýǵa alyp keledi. Sonymen birge, Úkimetti jasaqtaýdaǵy Parlamenttiń róli kúsheıedi. Elbasy Parlament saılaýynda jeńgen partııa Úkimet quramyn anyqtaýǵa túbegeıli yqpal etetinin jetkizdi. Bul mınıstrler kabınetiniń ókiletti bılik aldyndaǵy jaýapkershilikti arttyrady. Parlament palatalary jekelegen mınıstrlerge, olardyń qyzmetin baǵalaı kele, senimsizdik bildire alady. Bul oraıda, jergilikti atqarýshy bılikke qatysty da Parlamenttiń quzyreti artady. Osyǵan baılanysty konstıtýsııalyq reformalardy júzege asyrý barysynda Úkimet pen Parlamenttiń quzyretteri kúsheıtilip, kásibı deńgeıleri artady. Bul reformalar elimizdiń demokratııalyq jáne áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna tikeleı áser etedi. Osy oraıda, Elbasynyń mundaı bastamalary óńirlerge de tyń serpin beretini anyq. Sondyqtan, Ult josparynda aýylsharýashylyq salasyn damytýǵa da erekshe mán berilgen.  Agrarlyq salany turaqty túrde memleket tarapynan qarjylaı qoldaýdyń arqasynda elimiz álemniń alpaýyt astyqty derjavalarynyń qataryna qosyldy. Osyndaı jetistikterge jetý úshin aýyl­sharýashylyq salasyna qatysty zań­namany zaman talabyna saı únemi jetildirý qajet. Aýyl sharýashylyǵyn kooperasııalaý zańy maıda sharýa qojalyqtary men jeke sektordaǵy óndirilgen daqyldardy jınaqtap, óńdep, ótkizýge kómegin tıgizip otyr. Bul óz kezeginde aýyl sharýa­shy­lyǵynyń ónim óndirisin arttyrsa, ekin­shiden aýyl turǵyndarynyń kún kóris kózine aınalýda. Elimizdiń jurtshylyǵy ultty uıys­tyryp otyrǵan Elbasynyń saıasatyn qoldaıdy. Ásirese, Parlament saılaýynda jeńiske jetken partııanyń Úkimet múshelerin jasaqtaıtyny kóńilge qonymdy. Bul jańashyldyq elimizdegi memlekettik basqarý isin jetildire túsetini sózsiz. Endeshe, biz Elbasymyz N.Á.Nazarbaev­tyń elimizdi jańa beles­ter­­ge kóteretin jasampaz bastamalaryn júzege asyrý­ǵa bir adamdaı bolyp atsalysýǵa sha­qyra­myn. Abzal Eralıev, Parlament Májilisiniń depýtaty, «Nur Otan» fraksııasynyń múshesi, Qazaqstannyń Eńbek Eri  

О́zara úılesimdi jumysqa jol ashady

Jeltoqsan aıynda elimiz Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyn asa zor órleý ús­tinde atap ót­ke­ni barshamyzǵa má­lim. Tuńǵysh Prez­ıdentimiz, Ul­ty­myzdyń Kósh­basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bas­shylyǵy arqasynda qazaq eli bútindeı bir ǵasyrǵa teń keletin damý jolynan ótkenin búginde árkim biledi. N.Á.Nazarbaev el tiz­ginin asa kúrdeli kezeńde, jal­py álemde, Keńes Odaǵynda aýmaly-tókpeli jaǵdaı qalyptasqan kez­de qolyna aldy. Sol bir Keńes Oda­ǵy­nyń ulttyq aımaqtarynda orta­lyq­tyń ústemdigine qarsy burq-burq etken bas­kóterýler qyz-qyz qaınap jat­qan kezde, onyń Qazaqstannyń ishki bul­qynystaryn tynyshtandyrýdaǵy tásili erekshe boldy. Osyndaı qıyn-qystaý kezeńde Tuń­ǵysh Prezıdentimiz eldi esh­qandaı qantógissiz, daý-janjalsyz tarıhtyń tar kópirinen taıdyrmaı alyp ótti. Keńes Odaǵyndaı alyp ımperııa kúıregen soń onyń quramyndaǵy ulttyq respýblıkalar óz memleketterin qura bastady. Olardyń árqaısysy óz joldaryn tańdady. Degenmen, N.Á.Nazarbaev bastaǵan Qazaqstan joly olardyń bir­de-birine uqsamaıtyn túleý, jańarý joly boldy. Ol joldyń basty baǵyty 1997 jyly qabyldanǵan «Qazaqstan – 2030» strategııasynda tolyq kórinis tapty. Bul strategııada Elbasy Qazaqstandy 2030 jylǵa deıin álemdegi eń damyǵan 50 eldiń qataryna engizýdi maqsat tutsa, bul mindet merziminen buryn oryndaldy. Búginde osy lektiń qatarynda kelemiz. Al endi «Qazaqstan – 2050» strategııasynda damyǵan 30 eldiń qataryna enýdi kózdep otyrǵan jaıymyz bar. Shyn máninde, Táýelsizdigimizdiń ót­ken 25 jyl ýaqyty bizdiń, aǵa urpaq ókilderiniń kóz aldynda tur. Táýel­siz­diktiń alǵashqy on jyldyǵynda eko­no­mıkamyzdyń kúızelgeni, halyqtyń aılap, jyldap jalaqy, zeınetaqy ala almaı qınalǵany – bári-bári esimizde. Halyqty osyn­daı kúızelisten Tuń­ǵysh Prezıdentimiz N.Á.Nazarbaevtyń ózi alyp shyqty. Elimizge shet elderden kóptegen ınvestısııalar tartylyp, ekonomıkamyzdy túzegen soń, ol halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa erekshe kó­ńil bóldi. Jyldan-jylǵa ja­laqy, zeınetaqy, áleýmettik kó­mekter arta tústi. Shaǵyn jáne orta kásipkerlik damyp, eldiń jaǵdaıy jaqsardy. Odan keıingi 15 jylda Qazaqstan damýdyń jańa kezeńine tústi. Júz­degen ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalar júzege asyrylyp, ındýstrııaly elge aınaldyq. Ekonomıkamyz nyǵaıdy. Qazaqstandy búkil álem tanydy. О́tken 25 jyl Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń memleket retinde qalyptasý, nyǵaıý kezeńi boldy. Kúnnen-kúnge jer-jahan da, qoǵamdyq úderister de, adamzat balasynyń sana-sezimi de tez ózgerip, jańa sapaǵa ıe bolýda. Olaı bolsa, memlekettik bılik tarmaqtary da ýaqyt pen qoǵam talabyna qaraı jańashyl sıpat alýy tıis. Búginde Memleket basshysynyń bastamasymen memlekettik basqarý júıesin reformalaý isi qolǵa alynyp otyrǵany zańdy qubylys. 25 qańtar kúni jarııalaǵan Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń bılik tarmaqtary arasynda ókilettikterdi qaıta bólý máseleleri jónindegi Úndeýi, mine, osy máselege baǵyttalyp otyr. «Qazir zamannyń dıdary ózgerdi. Biz de ózgerýge tıispiz. Sol sebepti, memlekettiń basqarý júıesin de jańartatyn kez keldi, – dedi óz Úndeýinde Elbasy N.Á.Nazarbaev. – Men eldiń múddesi men za­ma­nnyń talabyn, urpaqtyń bolashaǵyn oılap otyryp osyndaı baılam jasadym». Elbasy sózinen málim bolǵandaı, reforma eki negizgi baǵyt boıynsha júrgiziledi. Birinshiden, Prezıdenttiń áleýmettik-ekonomıkalyq úderisterdi retteýdegi birshama ókilettikterin Úkimetke jáne basqa da atqarýshy organdarǵa beredi. Sonda bul salaǵa Úkimet, mınıstrlikter jáne ákimdikter tolyqtaı jaýap beretin bolady. Ekinshiden, bılik tarmaqtary arasyndaǵy qarym-qatynastar kon­s­tıtýsııalyq deńgeıde teńgeriledi. Mun­da úkimetti jasaqtaýdaǵy Parla­menttiń róli kúsheıtiledi. Munyń ózi Mınıstrler kabınetiniń ókiletti bılik aldyndaǵy jaýapkershiligin arttyrady. Zań shyǵa­rýshy organnyń atqarýshy organǵa ba­qylaýy da kúsheıetin bolady. Bul ha­lyqtyń talap-tilegine, eldiń bet alǵan ba­ǵyt-baǵdaryna saı bılik býyndarynyń jumysyn nátıjeli ete túsý úshin jasalyp otyrǵan qadam. Mundaǵy maqsat, bıliktiń bir býynyn kúsheıtip, ekinshisin álsiretý emes. Kerisinshe, olardyń ózara úılesimdilikte jumys isteýine jol ashyp, kúrdeli máselelerdi sheshýde bir judyryq bolyp jumyldyrý úshin jasalǵan qadam. Zań shyǵarýshy organ – memleket bıliginiń eń basty býyny. Onyń óki­lettiligin arttyryp, Úkimettiń ju­my­syn baqylaý quqyǵyn keńeıtý arqyly Mem­leket basshysy atqarýshy organnyń isin tııanaqtamaqshy. Suraý bar jerde jaýap­kershilik te bolady. Jaýapkershilik bar jerde jumys alǵa jyljıdy. Iаǵnı, Nursultan Nazarbaev bul reformanyń kómegimen memleket aldynda turǵan qyrýar mindetterdiń júzege asyrylýyna serpin bermek. Prezıdent usynysy qoǵamdyq talqylaýǵa shyǵarylyp, kóptiń pikiri tarazylanatyn bolady. Úndeýde aıtylǵan sheshimniń bári halyqtyq qoldaýǵa ıe bolady degen senim mol. Búginde eshkim de, eshnárse de eskishe ómir súre almaıdy. Sondyqtan, ǵalamdyq úderisterge saı basqarý júıesin jańasha uıymdastyrý – memleketimizdi, onyń qu­rylysyn nyǵaıtýdyń birden-bir tetigi bolyp tabylady. Serik PIRÁLIEV, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, UǴA akademıgi, professor ALMATY  

El órkendeýine erekshe serpin beredi

Memlekettik bılik ókilet­ti­li­giniń qaıta qaralýy memleket qu­ry­lymynyń tıimdi modelin qa­lyptastyryp, «Qazaqstan – 2050» Stra­tegııasynyń júzege asýy jolynda jańa serpin be­redi. Memleket basshysy mem­lekettik basqarýdaǵy ja­ńa júıeni usyna otyryp táýelsiz Qazaqstan tarıhyndaǵy jańa kezeńge qadam basty. Elbasy memleket bıli­gin­degi Par­lamenttiń mańyz­dylyǵyn arttyryp, Úkimet atqaratyn qyzmet fýnksııalaryn keńeıtý týraly sóz etti.  Meniń oıymsha bul ózgerister –  zańdy úrdis. Biz osyǵan umtylǵan edik. Táýelsizdiktiń ár jylynda pre­zıdenttik basqarý nyq bekip, at­qarýshy bıliktiń atqaratyn fýnksııalary men mańyzdylyǵy retpen artyp otyrdy. Halyqtyń memleket ómirine etene aralasýy da nazardan tys qalǵan emes. Eger Elbasynyń bul usy­ny­sy el ishinde qoldaý tapsa, Par­la­­ment bıliginiń ókilettiligi arta­ty­ny sózsiz. Halyq qa­laýlylarynyń ba­qy­laý­yndaǵy fýnksııalar kó­beıe túspek. Bul saıa­sı par­tııalardyń da at­qarar ró­li men bedelin bıik­tet­pek. Keıingi jyldarda qa­byl­danyp jatqan jańa zańdar «Qazaqstan –2050» Stra­­te­gııasyn oryndaý barysynda súbeli úles qosyp, memlekettik bılik júıesine sapaly ózgerister ákelýde. Qazaqstanda memlekettik basqarý júıesin reformalaý jónindegi  ózgeris  te el damýyna erekshe serpin beretinine kámil senimdimin. Qadısha Ospanova, «Nur Otan» partııasy Qaraǵandy oblystyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary  Qaraǵandy oblysy  

Ykimet jaýapkershiligi artady

Sársenbiniń sátti kúni el Prezı­den­ti­niń bılik tarmaqtary ara­syn­da ók­i­let­­tikterdi qaıta bólý jónindegi Ún­deýi buǵan deıin­gi bes ıns­tıtýt­tyq re­for­ma talap­tary­nyń birinen tamyr tar­­ta­dy. Biz ótken jyly táýel­siz­digimizdiń shırek ǵasyrlyq be­derli belesin art­qa tastap úl­gerdik. Derbes mem­leket ataný­­dyń joly qaı kezde de jeńil, ońaı bol­maǵan. Ási­re­­se, mundaı syndarly kezeń­­de mem­le­kettik bas­qa­rý isine júk­te­le­tin jaýap­kershilik óte joǵary. Áı­t­pese táýelsizdigimizdi ýys­tan shy­ǵa­­ryp alýymyz da ǵajap emes-ti. Son­­dyq­­tan da, táýelsizdiktiń eleń-alań shaǵynda jas egemen eli­mizdegi mem­lekettik basqarý isi bir qolda bolǵany óte qa­jet edi. Qandaı iske de ýaqyt tóreshi. Iаǵnı, osy aralyqtaǵy ýaqyt onyń du­rystyǵyn dáleldep ber­geni haq. Bılik tarmaqtarynyń bir qol­ǵa jınaqtalýy ar­qy­ly elimiz aýyr synn­an qaıyspaı ári qaımyqpaı óte bildi. Sóıtip, alǵa qaraı damý­dyń senim­di kepili ornyqty. Degen­men, qo­ǵam­dyq ómir bir oryn­da tur­maıdy. Qatyp qal­ǵan eshteńe joq.  Sondyqtan da buǵan deıin Pre­zı­dent­tiń qolynda jınaq­ta­lyp kelgen birqatar óki­let­tikti Úkimet pen Par­la­mentke berýdiń kezi men ke­zeńi kelip otyr. Búgin­gi ýaqyt talaby osyndaı. Másele­niń bulaısha qoı­ylýynyń eki jaq­ty máni men mańyzy bar dep esep­teımin. Birinshiden, Kons­tıtýsııaǵa ózgeris engizýdi talap etpeıtin ókilet­tikterdiń biraz bóliginiń Úki­metke qaraı aýysýy onyń el aldyn­daǵy jaýapkershiligin odan ári kótere túsedi. Ári mundaı jaǵdaı­da Úkimet óz isine tikeleı jaýap berý­ge tıis. Onyń ústine, Úkimetke negi­zinen ekonomıka sa­lasynda qosym­sha atqarýshy óki­lettikter berý oı­lastyrylǵany onyń negizgi at­qarý­shylyq fýnksııasy men qyz­metine de tolyq sáıkes keledi. Úndeýde aıtylǵandaı, bu­ǵan deıin Prezıdenttiń qu­zyrynda bo­lyp kelgen qyryq shaqty ókilettik Úki­met pen Parlamentke be­rilmek. Ony berý Kon­s­- tıtýsııa men tıisti zańdarǵa ózgerister engizý esebinen júzege asyrylady. Biz Ún­deýmen tanysa otyryp, óki­lettikterdi qaıta bólý máseleleri eki basty baǵyt boıynsha júzege asatynyna kóz jetkizip otyrmyz. Onyń ekeýi de Parlament pen Úki­mettiń jaýap­kershiligi men kásibı deńgeıin kó­te­r­ýge baǵyttalǵan. Osy ar­qyly mem­leketti bas­qa­rýdyń tıimdiligin kó­te­re túsý kózdelgen. Bı­lik­­tiń zań shyǵarýshy tar­maǵynyń ókilettigi ál­de­qaıda joǵarylaıtyny álem­dik demokratııalyq úr­disterge de tolyq saı keledi. Onyń basty aıǵaǵy Par­lamenttiń Úkimet qu­ra­­myn jasaq­taýdaǵy ró­liniń kúsheıetini jáne Mınıstrler Kabınetiniń depýtattar korpýsy al­dyndaǵy jaýapkershiligi joǵarylaıtyny bolyp otyr. Buǵan deıin Parlament palatalarynyń Úkimet múshelerine senimsizdik bil­dirý jónindegi tár­tibi men quqy tym shekteýli bo­la­tyn. Prezıdent óz Ún­deýinde osy tár­tipti ońaı­latý qajettiligin usy­nypty. Bul jańa tártip, Úndeýde kórsetilgendeı, bıliktiń zań shy­ǵarýshy tarmaǵynyń atqarýshy tarmaqqa baqylaý ja­saýyn tereńdete túspek. Elimizdiń ilgeri qaraı qa­­ryshty túrde damýy bes ıns­tıtýttyq refor­ma tabı­ǵa­­tyna saı kele­tini bel­gili. Buǵan qosa­rym, osy re­formalar arqyly eldi de­mo­­kratııalandyrýdyń ja­ńa bet­­teri men paraqtary ashy­la­tyny. Iаǵnı, eli­mizdi demo­kra­­tııa­lan­dyrý­dyń taǵy bir basty kórinisi bı­lik tar­maq­tary ara­syndaǵy óki­let­tikterdi qaıta bólý máse­lesi dep tujyrym jasaı ala­­­myz. Pr­e­­zıdent óziniń Úndeýinde atap kórset­ken­deı, usynylyp otyrǵan refor­manyń máni tutastaı saıası júıeni demo­kra­tııalandyrýǵa baǵyt ustaý bolmaq.  Sánııa QALDYǴULOVA, Aqtóbe oblystyq máslıhatynyń hatshysy  Aqtóbe oblysy  

Bolashaq úshin jasalǵan qadam

Elbasy N.Nazarbaev Qazaqstan halqyna arnaǵan Úndeýinde qazirgi zaman talabynan, saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik damý úrdisinen týyndaıtyn keleli mindetterge toqtalyp, konstıtýsııalyq reformalardyń negizgi baǵyttaryn aıqyndap berdi. Bul túbegeıli reformalar elimizdiń aldaǵy onjyldyqtarda demokratııalyq baǵytta turaqty damýy úshin oń yqpal eterine senim mol. Birqatar prezıdenttik quzyrettiń Parlament pen Úkimetke ótýi saıası júıeni nyǵaıtýmen birge qoǵamdy odan ári demokratııalandyrýdyń mańyzdy qadamy bolyp tabylary anyq. Prezıdent árkez el bolashaǵy úshin mańyzy zor josparlardy, baǵdarlamalardy jarııalaǵanda qashanda el turǵyndarynyń múddesin aldyńǵy orynǵa qoıady. Prezıdent ókilettiginiń birqatar fýnksııalaryn úkimetke, Parlamentke bólip berý týraly aıtqan usynystary, eń aldymen, atqarýshy bıliktiń halyqty áleýmettik qoldaý, jumys tıimdiligin arttyrý, mınıstrlikterdiń zań aldyndaǵy jaýapkershiligin, Parlament depýtattarynyń bedelin kóterý sııaqty ózekti máselelermen tyǵyz úndes. Sonymen qatar, zań shyǵarýshy organdar tarapynan atqarýshy bıliktiń jumysyn baqylaýdy kúsheıtý týraly aıtqan oılary da keń qoldaý taýyp otyr. Táýelsizdigimizdiń eleń-alań shaǵynda prezıdenttik basqarý júıesiniń engizilýi birden-bir durys qadam boldy. Munyń ózi tarıhı tańdaýymyzdyń durystyǵyn kórsetti. Osy kezeń ishinde jańa ekonomıkalyq saıa­sat júzege asyrylyp, damyǵan memleket qataryna qosyldyq. Qazir ýaqyt basqasha. О́zgerister orasan. Olardy eskermeı bolmaıdy. Endi, Úkimettiń, mınıstrlikterdiń, barlyq deńgeıdegi ákimdikterdiń derbes jaýapkershiligi artyp, jumys shıraıtyn bolady. Menińshe, bılik tarmaqtary arasyndaǵy qarym-qatynasty konstıtýsııalyq deńgeıde teńestirý quqyqtyq memleket qurý jolyndaǵy aıtýly kezeńge aınalary anyq. Jurtshylyqtyń maqsat-múddesimen, kókeıkesti tilegimen bir arnada toǵysyp otyrǵan mundaı túbegeıli betburys barsha qazaqstandyqtardyń ıgiligi, elimizdiń órkendep damýy, onyń jarqyn bolashaǵy úshin jasalyp otyrǵan batyl qadam ekeni daýsyz. Eskendir ELEÝSIZOV,  oblystyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Soltústik Qazaqstan oblysy